DEEL I.
ERFRECHT
,Hoofdstuk 1. Erven
1.1 Basisbegrippen
Erven
Erven, ook wel aangeduid als erfopvolging, is de juridische overgang van het gehele vermogen
(het patrimonium) van een persoon die is overleden naar diens opvolgers. Dit nagelaten
vermogen, dat zowel de rechten als de plichten (schulden) van de overledene omvat, wordt
de nalatenschap of de erfenis genoemd. Het proces van de overgang start op het ogenblik dat
de nalatenschap 'openvalt', wat juridisch samenvalt met het tijdstip van het overlijden van de
titularis van het vermogen.
Erfgerechtigden
Erfgerechtigden zijn de personen die krachtens het erfrecht tot een nalatenschap geroepen
worden en de juridische mogelijkheid hebben om deze te verkrijgen. Deze 'roeping' kan drie
verschillende grondslagen hebben: de wettelijke roeping (wanneer de wet de opvolgers
aanwijst bij gebrek aan een testament), de testamentaire roeping (wanneer de erflater zelf
personen heeft aangeduid in een testament) of, in uitzonderlijke gevallen, de conventionele
roeping (via een contractuele erfstelling). Om als erfgerechtigde te kunnen optreden, moet
men voldoen aan de voorwaarden van erfbekwaamheid; dit houdt in dat men moet bestaan op
het moment dat de nalatenschap openvalt (verwekt en levensvatbaar geboren zijn), de erflater
moet overleven en niet door de wet onwaardig mag zijn bevonden.
Erfgenamen
De term erfgenaam (ook wel erfopvolger of rechtsopvolger genoemd) is juridisch specifieker:
een erfgerechtigde wordt pas een erfgenaam op het moment dat hij de nalatenschap
daadwerkelijk aanvaardt. Het erfrecht bepaalt namelijk dat niemand verplicht kan worden om
een nalatenschap aan te nemen, waardoor iedere erfgerechtigde een erfkeuze heeft tussen
zuivere aanvaarding, aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving of verwerping. Pas
na aanvaarding neemt de erfgenaam de rechten en de plichten (schulden) van de overleden
erflater over en verkrijgt hij de hoedanigheid van nieuwe titularis van het patrimonium. Indien
een erfgerechtigde de nalatenschap verwerpt, wordt hij geacht nooit erfgerechtigde te zijn
geweest en wordt hij juridisch als een derde beschouwd.
Erfbekwaamheid
Erfbekwaamheid is de juridische hoedanigheid waarbij een persoon voldoet aan de wettelijke
voorwaarden om een nalatenschap daadwerkelijk te kunnen verkrijgen. Het is de juridische
toets die bepaalt of een door de wet of door een testament geroepen persoon (de
erfgerechtigde) ook effectief de rechten en plichten van de overledene kan overnemen. Deze
bekwaamheid moet aanwezig zijn op het specifieke ogenblik dat de nalatenschap openvalt,
wat juridisch samenvalt met het tijdstip van het overlijden van de erflater.
1.2 Openvallen van de nalatenschap
Wat?
Het openvallen van de nalatenschap is het juridische moment waarop de vraag naar de
feitelijke verkrijging van goederen krachtens het erfrecht concreet wordt. In de regel valt een
nalatenschap open op het exacte ogenblik dat de titularis van het vermogen overlijdt,
overeenkomstig artikel 4.1 van het Burgerlijk Wetboek. Dit overlijden wordt doorgaans
bewezen via een overlijdensakte, opgemaakt door de ambtenaar van de burgerlijke stand, of
,door een gerechtelijk vonnis dat het overlijden vaststelt. Een specifieke uitzondering hierop is
de situatie waarin een persoon officieel afwezig wordt verklaard door een vonnis, waardoor de
nalatenschap openvalt zonder dat het fysieke overlijden is vastgesteld.
Gevolgen?
Zodra de nalatenschap openvalt, treden er onmiddellijk ingrijpende gevolgen in, waaronder de
overgang van rechtswege van het vermogen op de erfgerechtigden. Op dit specifieke ogenblik
wordt gefixeerd welke goederen en schulden tot het vermogen van de erflater behoren en
wordt de roeping en de erfbekwaamheid van de opvolgers beoordeeld volgens de wet die op
dat moment van toepassing is. Tevens vangen vanaf dit tijdstip diverse termijnen aan, zoals
de termijnen waarbinnen de erfgerechtigden hun erfkeuze moeten maken (aanvaarden of
verwerpen) en de termijn voor de fiscale aangifte van de nalatenschap.
Waar?
De wet bepaalt dat de nalatenschap openvalt op de woonplaats, zijnde het hoofdverblijf, van
de erflater op het tijdstip van overlijden, ongeacht de plaats waar de persoon feitelijk is
gestorven. Deze plaats is van groot belang omdat het de territoriale bevoegdheid bepaalt van
de rechtbank die kennis moet nemen van vragen of geschillen met betrekking tot de
nalatenschap, zoals vorderingen tot verdeling of machtigingen tot verkoop van onroerende
goederen.
, Hoofdstuk 2. Erfbekwaamheid
2.1 Begrip en voorwaarden
Erfbekwaamheid is de juridische hoedanigheid die bepaalt of een persoon die tot een
nalatenschap is geroepen (de erfgerechtigde), ook daadwerkelijk het recht heeft om die
nalatenschap te verkrijgen en officieel erfgenaam te worden. Het is met andere woorden het
juridisch voldoen aan de wettelijke criteria om de rechten en plichten van de overledene over
te kunnen nemen.
Bestaan;
Nog in leven zijn;
Niet uitgesloten of vervallen verklaard zijn;
Niet onwaardig zijn.
Het is essentieel dat aan al deze voorwaarden wordt getoetst op het exacte moment van het
openvallen van de nalatenschap. De erfbekwaamheid is dus een momentopname die de
juridische status van de opvolger vastlegt op het ogenblik van het overlijden van de titularis
van het vermogen. Indien een erfgerechtigde niet aan deze voorwaarden voldoet, vervalt diens
roeping en komt de nalatenschap toe aan de volgende personen in de rangorde van
erfopvolging.
2.2 Bestaansvoorwaarde
Algemeen principe: fysieke personen
De wet duidt uitsluitend fysieke personen aan als wettelijke erfgerechtigden. Hoewel
rechtspersonen (zoals vzw’s of stichtingen) via een testament als erfgerechtigde kunnen
worden aangewezen, kunnen zij dit volgens de bronnen nooit door de wet zelf worden.
Het tijdstip van bestaan
De kernregel van de bestaansvoorwaarde houdt in dat een erfgerechtigde moet bestaan op
het ogenblik dat de nalatenschap openvalt (art. 4.4, eerste lid BW). Voor een gewone fysieke
persoon betekent dit dat het juridisch bestaan begint bij de geboorte. Indien een persoon reeds
overleden is op het moment dat de erflater sterft, bestaat deze niet meer en kan deze dus niet
erven (tenzij er sprake is van plaatsvervulling).
De positie van het ongeboren kind
Een belangrijke uitzondering op deze regel is de juridische bescherming van het ongeboren
kind: een kind dat op het moment van het overlijden van de erflater nog niet geboren is, wordt
toch geacht te bestaan indien het op dat tijdstip reeds verwekt was. Deze erkenning van het
erfrecht is echter onderworpen aan de cumulatieve voorwaarde dat het kind vervolgens
levensvatbaar wordt geboren. De bronnen preciseren dat een kind als levensvatbaar wordt
beschouwd wanneer het bij de geboorte over de nodige vitale organen beschikt om zelfstandig
te kunnen overleven.
In negatieve zin bepaalt artikel 4.4 van het Burgerlijk Wetboek uitdrukkelijk dat een kind dat op
het ogenblik van het openvallen nog niet verwekt is, evenals een kind dat niet levensvatbaar
ter wereld komt, onbekwaam is om te erven. Het is derhalve cruciaal om de chronologie van
het bestaan vast te leggen, aangezien een persoon die reeds overleden is op het moment dat
de erflater sterft, niet meer bestaat en dus in eigen naam geen aanspraak kan maken op de
nalatenschap.
ERFRECHT
,Hoofdstuk 1. Erven
1.1 Basisbegrippen
Erven
Erven, ook wel aangeduid als erfopvolging, is de juridische overgang van het gehele vermogen
(het patrimonium) van een persoon die is overleden naar diens opvolgers. Dit nagelaten
vermogen, dat zowel de rechten als de plichten (schulden) van de overledene omvat, wordt
de nalatenschap of de erfenis genoemd. Het proces van de overgang start op het ogenblik dat
de nalatenschap 'openvalt', wat juridisch samenvalt met het tijdstip van het overlijden van de
titularis van het vermogen.
Erfgerechtigden
Erfgerechtigden zijn de personen die krachtens het erfrecht tot een nalatenschap geroepen
worden en de juridische mogelijkheid hebben om deze te verkrijgen. Deze 'roeping' kan drie
verschillende grondslagen hebben: de wettelijke roeping (wanneer de wet de opvolgers
aanwijst bij gebrek aan een testament), de testamentaire roeping (wanneer de erflater zelf
personen heeft aangeduid in een testament) of, in uitzonderlijke gevallen, de conventionele
roeping (via een contractuele erfstelling). Om als erfgerechtigde te kunnen optreden, moet
men voldoen aan de voorwaarden van erfbekwaamheid; dit houdt in dat men moet bestaan op
het moment dat de nalatenschap openvalt (verwekt en levensvatbaar geboren zijn), de erflater
moet overleven en niet door de wet onwaardig mag zijn bevonden.
Erfgenamen
De term erfgenaam (ook wel erfopvolger of rechtsopvolger genoemd) is juridisch specifieker:
een erfgerechtigde wordt pas een erfgenaam op het moment dat hij de nalatenschap
daadwerkelijk aanvaardt. Het erfrecht bepaalt namelijk dat niemand verplicht kan worden om
een nalatenschap aan te nemen, waardoor iedere erfgerechtigde een erfkeuze heeft tussen
zuivere aanvaarding, aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving of verwerping. Pas
na aanvaarding neemt de erfgenaam de rechten en de plichten (schulden) van de overleden
erflater over en verkrijgt hij de hoedanigheid van nieuwe titularis van het patrimonium. Indien
een erfgerechtigde de nalatenschap verwerpt, wordt hij geacht nooit erfgerechtigde te zijn
geweest en wordt hij juridisch als een derde beschouwd.
Erfbekwaamheid
Erfbekwaamheid is de juridische hoedanigheid waarbij een persoon voldoet aan de wettelijke
voorwaarden om een nalatenschap daadwerkelijk te kunnen verkrijgen. Het is de juridische
toets die bepaalt of een door de wet of door een testament geroepen persoon (de
erfgerechtigde) ook effectief de rechten en plichten van de overledene kan overnemen. Deze
bekwaamheid moet aanwezig zijn op het specifieke ogenblik dat de nalatenschap openvalt,
wat juridisch samenvalt met het tijdstip van het overlijden van de erflater.
1.2 Openvallen van de nalatenschap
Wat?
Het openvallen van de nalatenschap is het juridische moment waarop de vraag naar de
feitelijke verkrijging van goederen krachtens het erfrecht concreet wordt. In de regel valt een
nalatenschap open op het exacte ogenblik dat de titularis van het vermogen overlijdt,
overeenkomstig artikel 4.1 van het Burgerlijk Wetboek. Dit overlijden wordt doorgaans
bewezen via een overlijdensakte, opgemaakt door de ambtenaar van de burgerlijke stand, of
,door een gerechtelijk vonnis dat het overlijden vaststelt. Een specifieke uitzondering hierop is
de situatie waarin een persoon officieel afwezig wordt verklaard door een vonnis, waardoor de
nalatenschap openvalt zonder dat het fysieke overlijden is vastgesteld.
Gevolgen?
Zodra de nalatenschap openvalt, treden er onmiddellijk ingrijpende gevolgen in, waaronder de
overgang van rechtswege van het vermogen op de erfgerechtigden. Op dit specifieke ogenblik
wordt gefixeerd welke goederen en schulden tot het vermogen van de erflater behoren en
wordt de roeping en de erfbekwaamheid van de opvolgers beoordeeld volgens de wet die op
dat moment van toepassing is. Tevens vangen vanaf dit tijdstip diverse termijnen aan, zoals
de termijnen waarbinnen de erfgerechtigden hun erfkeuze moeten maken (aanvaarden of
verwerpen) en de termijn voor de fiscale aangifte van de nalatenschap.
Waar?
De wet bepaalt dat de nalatenschap openvalt op de woonplaats, zijnde het hoofdverblijf, van
de erflater op het tijdstip van overlijden, ongeacht de plaats waar de persoon feitelijk is
gestorven. Deze plaats is van groot belang omdat het de territoriale bevoegdheid bepaalt van
de rechtbank die kennis moet nemen van vragen of geschillen met betrekking tot de
nalatenschap, zoals vorderingen tot verdeling of machtigingen tot verkoop van onroerende
goederen.
, Hoofdstuk 2. Erfbekwaamheid
2.1 Begrip en voorwaarden
Erfbekwaamheid is de juridische hoedanigheid die bepaalt of een persoon die tot een
nalatenschap is geroepen (de erfgerechtigde), ook daadwerkelijk het recht heeft om die
nalatenschap te verkrijgen en officieel erfgenaam te worden. Het is met andere woorden het
juridisch voldoen aan de wettelijke criteria om de rechten en plichten van de overledene over
te kunnen nemen.
Bestaan;
Nog in leven zijn;
Niet uitgesloten of vervallen verklaard zijn;
Niet onwaardig zijn.
Het is essentieel dat aan al deze voorwaarden wordt getoetst op het exacte moment van het
openvallen van de nalatenschap. De erfbekwaamheid is dus een momentopname die de
juridische status van de opvolger vastlegt op het ogenblik van het overlijden van de titularis
van het vermogen. Indien een erfgerechtigde niet aan deze voorwaarden voldoet, vervalt diens
roeping en komt de nalatenschap toe aan de volgende personen in de rangorde van
erfopvolging.
2.2 Bestaansvoorwaarde
Algemeen principe: fysieke personen
De wet duidt uitsluitend fysieke personen aan als wettelijke erfgerechtigden. Hoewel
rechtspersonen (zoals vzw’s of stichtingen) via een testament als erfgerechtigde kunnen
worden aangewezen, kunnen zij dit volgens de bronnen nooit door de wet zelf worden.
Het tijdstip van bestaan
De kernregel van de bestaansvoorwaarde houdt in dat een erfgerechtigde moet bestaan op
het ogenblik dat de nalatenschap openvalt (art. 4.4, eerste lid BW). Voor een gewone fysieke
persoon betekent dit dat het juridisch bestaan begint bij de geboorte. Indien een persoon reeds
overleden is op het moment dat de erflater sterft, bestaat deze niet meer en kan deze dus niet
erven (tenzij er sprake is van plaatsvervulling).
De positie van het ongeboren kind
Een belangrijke uitzondering op deze regel is de juridische bescherming van het ongeboren
kind: een kind dat op het moment van het overlijden van de erflater nog niet geboren is, wordt
toch geacht te bestaan indien het op dat tijdstip reeds verwekt was. Deze erkenning van het
erfrecht is echter onderworpen aan de cumulatieve voorwaarde dat het kind vervolgens
levensvatbaar wordt geboren. De bronnen preciseren dat een kind als levensvatbaar wordt
beschouwd wanneer het bij de geboorte over de nodige vitale organen beschikt om zelfstandig
te kunnen overleven.
In negatieve zin bepaalt artikel 4.4 van het Burgerlijk Wetboek uitdrukkelijk dat een kind dat op
het ogenblik van het openvallen nog niet verwekt is, evenals een kind dat niet levensvatbaar
ter wereld komt, onbekwaam is om te erven. Het is derhalve cruciaal om de chronologie van
het bestaan vast te leggen, aangezien een persoon die reeds overleden is op het moment dat
de erflater sterft, niet meer bestaat en dus in eigen naam geen aanspraak kan maken op de
nalatenschap.
