2025
SAMENVATTING
ERFRECHT
ELLE MONBALIU
,DEEL 1 – ERFRECHT
HOOFDSTUK 1: ERVEN
AFDELING I. BASISBEGRIPPEN
Erven= is het verkrijgen van goederen, schulden en rechten van iemand die overleden
is.
Erfopvolging= de regels en procedures die bepalen wie de erfgenamen zijn en wat ze
krijgen. Dit kan volgens de wet (zonder testament) of volgens een testament of contract.
Nalatenschap/erfenis= het geheel van alles wat de overledene nalaat – zowel
bezittingen (geld, huis, goederen) als schulden.
Een erfgenaam kan zijn:
- Wettelijke erfgenaam: iemand die volgens de wet automatisch in aanmerking
komt (bv. Kinderen, partner, ouders)
- Testamentaire erfgenaam: iemand die de overledene in een testament aanwijst.
Dit kan ook iemand buiten de familie zijn
- Contractuele erfgenaam: iemand die via een overeenkomst (bv. Een
erfovereenkomst) erfgenaam is geworden
Een erfgenaam is dus erfgerechtigd, maar moet nog een keuze maken:
Zuiver aanvaarden (= alles krijgen, inclusief schulden)
Aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving (= alleen erven als er meer
bezittingen dan schulden zijn)
Verwerpen (= helemaal niets erven)
Erfbekwaam= geschikt om te erven volgens de wet (bv. De erfgenaam leeft, bestaat
juridisch en is niet uitgesloten)
Onwaardig om te erven= wanneer iemand door bepaalde gedragingen het recht om te
erven verliest (bv. Iemand die erflater heeft vermoord of zwaar heeft mishandeld)
De Decuius (=DC) is de persoon die overlijdt en een nalatenschap achterlaat.
Alles in het erfrecht vertrekt vanuit de DECUIUS: zijn of haar bezittingen, schulden en
beslissingen bepalen hoe de erfopvolging verloopt.
AFDELING II: OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP
1. WAT BETEKENT “OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP”?
Het “openvallen” betekent het beginpunt van het erfrecht: het moment waarop de
nalatenschap beschikbaar komt voor de erfgenamen. Vanaf dat ogenblik kan men
bepalen wie er erft, wat er geërfd wordt en welke regels gelden.
1
,2. WANNEER VALT EEN NALATENSCHAP OPEN?
Dit gebeurd in drie situaties (decuius):
1. Overlijden van de erflater
a. Wordt officieel vastgelegd door een overlijdensakte die wordt opgemaakt
door de ambtenaar van de burgerlijke stand
b. Dit is de meest voorkomende en duidelijke situatie
2. Vonnis – gerechtelijke vaststelling
a. Wanneer iemand vermist is en er geen stoffelijk overschot gevonden wordt,
kan de rechter via een vonnis toch het overlijden vaststellen
b. Voorbeeld: schipbreuk, vliegtuigcrash zonder teruggevonden lichamen
3. Verklaring van afwezigheid
a. Als er onzekerheid bestaat of iemand nog leeft, kan een gerechtelijke
procedure leiden tot een verklaring van afwezigheid
b. Hierdoor kan de nalatenschap toch worden afgehandeld, ondanks het
ontbreken van zekerheid
3. DEVOLUTIE
Devolutie= de manier waarop de nalatenschap overgaat naar de erfgenamen. Er
bestaan drie vormen:
- Wettelijke devolutie (intestaat)= als er géén testament of contract is, gelden de
regels van de wet: echtgenoot, kinderen, ouders enz. volgens wettelijke volgorde
- Testamentaire devolutie= als de erflater een testament heeft opgesteld, bepaalt
dat document wie er erft en wat zij krijgen (binnen de grenzen van het reservatair
erfdeel)
- Contractuele devolutie= erfenis die geregeld is via een contract of
erfovereenkomst, bv. Ouders die bij leven afspraken maken met hun kinderen
over de verdeling.
4. GEVOLGEN VAN HET OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP
Het tijdstip van overlijden is cruciaal, wnat het bepaalt:
- Welke wetgeving geldt (=wetgeving kan veranderen door de jaren heen)
- Wie erfgenaam is (=bepaalde personen moeten leven op de overlijdensdatum om
te erven)
- Welke bezittingen en schulden in de nalatenschap vallen (=alles wat de
overledene bezat op dat moment)
Welke instanties moet je verwittigen bij overlijden?
De bank
De verzekeringsmaatschappij
De werkplaats
De pensioendienst in Brussel
Vermist= als er geen stoffelijke overschotten worden gevonden
2
, Bv. Een toerist valt in het water en wordt opgegeten door krokodillen. Maar er zijn
getuigen die het hebben zien gebeuren. Er is dus geen stoffelijk overschot van deze
persoon, er zal dus een gerechtelijke procedure opgestart worden door de erfgenamen.
Via deze gerechtelijke procedure zal het overlijden van deze persoon worden vastgesteld.
Verklaring van afwezigheid= Indien een persoon op wereldreis vertrekt, maar men
hoort langer dan een jaar niets van deze persoon. Erfgenamen kunnen dan ook via een
gerechtelijke procedure vragen op nalatenschap te laten openvallen zodat men aan de
erfenis kan. Hier is er wel geen zekerheid over leven of dood, want er zijn geen getuigen.
WAAR VALT DE NALATENSCHAP OPEN?
1. PLAATS VAN OPENVALLEN
De nalatenschap valt open in de woonplaats van de DC, dus de overledene op het
moment van overlijden.
Dit is belangrijk, want de woonplaats bepaalt:
- Welke rechtbank bevoegd is
- Waar procedures moeten worden gestart
- En welke praktische stappen erfgenamen moeten ondernemen
2. HOOFDVERBLIJF / GEWONE VERBLIJFPLAATS
Het gaat niet alleen om het adres waar iemand ingeschreven staat in de
bevolkingsregisters, maar vooral om de feitelijke woonplaats.
Dus: de gewone verblijfplaats (waar iemand effectief woont en zijn leven organiseert) is
doorslaggevend.
Voorbeeld: iemand staat nog ingeschreven in Stad A, maar woont al jaren permanent in
Stad B de nalatenschap valt open in Stad B
3. TERRITORIALE BEVOEGDHEID
De plaats van openvallen bepaalt ook de territoriale bevoegdheid van de rechtbanken en
andere instanties. Dat wilt zeggen dat juridische procedures rond de nalatenschap in dat
arrondissement moeten gebeuren.
Dit geldt zowel voor:
- Minnelijke procedures (onderling akkoord tussen erfgenamen, bv. Bij een notaris)
- Geschilprocedures (wanneer er onenigheid is en de rechtbank moet beslissen)
4. VOORBEELDEN VAN PROCEDURES WAARBIJ PLAATS BEVOEGD IS
Machtiging tot verkoop van onroerend goed (OG):
- Als erfgenamen een huis of grond uit de nalatenschap willen verkopen, is een
machtiging van de bevoegde rechtbank in de woonplaats van de DC vereist (als er
geen akkoord is)
3
SAMENVATTING
ERFRECHT
ELLE MONBALIU
,DEEL 1 – ERFRECHT
HOOFDSTUK 1: ERVEN
AFDELING I. BASISBEGRIPPEN
Erven= is het verkrijgen van goederen, schulden en rechten van iemand die overleden
is.
Erfopvolging= de regels en procedures die bepalen wie de erfgenamen zijn en wat ze
krijgen. Dit kan volgens de wet (zonder testament) of volgens een testament of contract.
Nalatenschap/erfenis= het geheel van alles wat de overledene nalaat – zowel
bezittingen (geld, huis, goederen) als schulden.
Een erfgenaam kan zijn:
- Wettelijke erfgenaam: iemand die volgens de wet automatisch in aanmerking
komt (bv. Kinderen, partner, ouders)
- Testamentaire erfgenaam: iemand die de overledene in een testament aanwijst.
Dit kan ook iemand buiten de familie zijn
- Contractuele erfgenaam: iemand die via een overeenkomst (bv. Een
erfovereenkomst) erfgenaam is geworden
Een erfgenaam is dus erfgerechtigd, maar moet nog een keuze maken:
Zuiver aanvaarden (= alles krijgen, inclusief schulden)
Aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving (= alleen erven als er meer
bezittingen dan schulden zijn)
Verwerpen (= helemaal niets erven)
Erfbekwaam= geschikt om te erven volgens de wet (bv. De erfgenaam leeft, bestaat
juridisch en is niet uitgesloten)
Onwaardig om te erven= wanneer iemand door bepaalde gedragingen het recht om te
erven verliest (bv. Iemand die erflater heeft vermoord of zwaar heeft mishandeld)
De Decuius (=DC) is de persoon die overlijdt en een nalatenschap achterlaat.
Alles in het erfrecht vertrekt vanuit de DECUIUS: zijn of haar bezittingen, schulden en
beslissingen bepalen hoe de erfopvolging verloopt.
AFDELING II: OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP
1. WAT BETEKENT “OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP”?
Het “openvallen” betekent het beginpunt van het erfrecht: het moment waarop de
nalatenschap beschikbaar komt voor de erfgenamen. Vanaf dat ogenblik kan men
bepalen wie er erft, wat er geërfd wordt en welke regels gelden.
1
,2. WANNEER VALT EEN NALATENSCHAP OPEN?
Dit gebeurd in drie situaties (decuius):
1. Overlijden van de erflater
a. Wordt officieel vastgelegd door een overlijdensakte die wordt opgemaakt
door de ambtenaar van de burgerlijke stand
b. Dit is de meest voorkomende en duidelijke situatie
2. Vonnis – gerechtelijke vaststelling
a. Wanneer iemand vermist is en er geen stoffelijk overschot gevonden wordt,
kan de rechter via een vonnis toch het overlijden vaststellen
b. Voorbeeld: schipbreuk, vliegtuigcrash zonder teruggevonden lichamen
3. Verklaring van afwezigheid
a. Als er onzekerheid bestaat of iemand nog leeft, kan een gerechtelijke
procedure leiden tot een verklaring van afwezigheid
b. Hierdoor kan de nalatenschap toch worden afgehandeld, ondanks het
ontbreken van zekerheid
3. DEVOLUTIE
Devolutie= de manier waarop de nalatenschap overgaat naar de erfgenamen. Er
bestaan drie vormen:
- Wettelijke devolutie (intestaat)= als er géén testament of contract is, gelden de
regels van de wet: echtgenoot, kinderen, ouders enz. volgens wettelijke volgorde
- Testamentaire devolutie= als de erflater een testament heeft opgesteld, bepaalt
dat document wie er erft en wat zij krijgen (binnen de grenzen van het reservatair
erfdeel)
- Contractuele devolutie= erfenis die geregeld is via een contract of
erfovereenkomst, bv. Ouders die bij leven afspraken maken met hun kinderen
over de verdeling.
4. GEVOLGEN VAN HET OPENVALLEN VAN DE NALATENSCHAP
Het tijdstip van overlijden is cruciaal, wnat het bepaalt:
- Welke wetgeving geldt (=wetgeving kan veranderen door de jaren heen)
- Wie erfgenaam is (=bepaalde personen moeten leven op de overlijdensdatum om
te erven)
- Welke bezittingen en schulden in de nalatenschap vallen (=alles wat de
overledene bezat op dat moment)
Welke instanties moet je verwittigen bij overlijden?
De bank
De verzekeringsmaatschappij
De werkplaats
De pensioendienst in Brussel
Vermist= als er geen stoffelijke overschotten worden gevonden
2
, Bv. Een toerist valt in het water en wordt opgegeten door krokodillen. Maar er zijn
getuigen die het hebben zien gebeuren. Er is dus geen stoffelijk overschot van deze
persoon, er zal dus een gerechtelijke procedure opgestart worden door de erfgenamen.
Via deze gerechtelijke procedure zal het overlijden van deze persoon worden vastgesteld.
Verklaring van afwezigheid= Indien een persoon op wereldreis vertrekt, maar men
hoort langer dan een jaar niets van deze persoon. Erfgenamen kunnen dan ook via een
gerechtelijke procedure vragen op nalatenschap te laten openvallen zodat men aan de
erfenis kan. Hier is er wel geen zekerheid over leven of dood, want er zijn geen getuigen.
WAAR VALT DE NALATENSCHAP OPEN?
1. PLAATS VAN OPENVALLEN
De nalatenschap valt open in de woonplaats van de DC, dus de overledene op het
moment van overlijden.
Dit is belangrijk, want de woonplaats bepaalt:
- Welke rechtbank bevoegd is
- Waar procedures moeten worden gestart
- En welke praktische stappen erfgenamen moeten ondernemen
2. HOOFDVERBLIJF / GEWONE VERBLIJFPLAATS
Het gaat niet alleen om het adres waar iemand ingeschreven staat in de
bevolkingsregisters, maar vooral om de feitelijke woonplaats.
Dus: de gewone verblijfplaats (waar iemand effectief woont en zijn leven organiseert) is
doorslaggevend.
Voorbeeld: iemand staat nog ingeschreven in Stad A, maar woont al jaren permanent in
Stad B de nalatenschap valt open in Stad B
3. TERRITORIALE BEVOEGDHEID
De plaats van openvallen bepaalt ook de territoriale bevoegdheid van de rechtbanken en
andere instanties. Dat wilt zeggen dat juridische procedures rond de nalatenschap in dat
arrondissement moeten gebeuren.
Dit geldt zowel voor:
- Minnelijke procedures (onderling akkoord tussen erfgenamen, bv. Bij een notaris)
- Geschilprocedures (wanneer er onenigheid is en de rechtbank moet beslissen)
4. VOORBEELDEN VAN PROCEDURES WAARBIJ PLAATS BEVOEGD IS
Machtiging tot verkoop van onroerend goed (OG):
- Als erfgenamen een huis of grond uit de nalatenschap willen verkopen, is een
machtiging van de bevoegde rechtbank in de woonplaats van de DC vereist (als er
geen akkoord is)
3
