ONDERWIJSBELEID IN VLAANDEREN ....................................................................................................... 8
HORIZONTALE PEILERS......................................................................................................................... 9
VRIJHEID VAN ONDERWIJS .............................................................................................................. 9
Grondwettelijke vrijheid van het onderwijs ................................................................................ 9
Van vrijheid van onderwijs naar recht op onderwijs ................................................................... 9
Discussies over geld: de schoolstrijd ........................................................................................... 9
Eerste schoolstrijd ................................................................................................................... 9
Tweede schoolstrijd ................................................................................................................. 9
Schoolpact ................................................................................................................................. 10
LEERPLICHT GEEN SCHOOLPLICHT ................................................................................................ 11
De lange weg naar Leerplicht .................................................................................................... 11
De leerplicht en de schoolstrijd ................................................................................................. 11
Verlenging van de leerplicht ...................................................................................................... 11
Leerplicht geen schoolplicht ...................................................................................................... 12
Verlagen van start en eindleeftijd.............................................................................................. 12
Ondergrens ............................................................................................................................ 12
Bovengrens ............................................................................................................................ 12
ONDERWIJS IS EEN GEMEENSCHAPSMATERIE .............................................................................. 13
KWALITEITSZORG EN BEWAKING................................................................................................... 13
Wortels van de kwaliteitsdriehoek ............................................................................................ 13
Commissie Monard................................................................................................................ 13
Decreet kwaliteitsdriehoek ................................................................................................... 14
EINDTERMEN EN LEERPLANNEN ....................................................................................... 14
INSPECTIE........................................................................................................................... 14
PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENSTEN......................................................................... 15
Eindtermen en curriculum......................................................................................................... 15
Aanvangsperiode: vreedzame co-existentie .......................................................................... 15
Groeiende weerstand ............................................................................................................ 15
Een politieke tegenbeweging ................................................................................................ 15
Opnieuw vreedzame co-existentie ........................................................................................ 16
Een contrareformatie............................................................................................................. 16
Eindtermen anno 2022 .............................................................................................................. 16
Parlementaire aanzet ............................................................................................................ 16
Kaderdecreet ......................................................................................................................... 17
Decreet onderwijsdoelen 1ste graad ...................................................................................... 17
De eindtermen 2de en 3de graad............................................................................................. 17
, Herwerking van de vernietigde eindtermen ......................................................................... 18
Inspectie en toetsen .................................................................................................................. 18
Voor het decreet van 2018 .................................................................................................... 18
Nieuwe aanpak: inspectie 2.0 ............................................................................................... 18
Van peilingstoetsen naar centrale toetsen ............................................................................ 19
Verdere evoluties: Pedagogische begeleiding en nascholing .................................................... 21
Pedagogische begeleiding ..................................................................................................... 21
Nascholing ............................................................................................................................. 21
Centra voor leerlingbegeleiding (CLB) ................................................................................... 21
DIVERSITEIT EN INCLUSIE............................................................................................................... 22
Het ontmaskeren van de meritocratie....................................................................................... 22
Meritocratisch onderwijs....................................................................................................... 22
Gelijke kansen ........................................................................................................................ 22
Illustraties: indicatoren van sociale ongelijkheid................................................................... 23
Recht op onderwijs: een strakker wettelijk kader ..................................................................... 23
GOK-decreten vanaf 2002 ......................................................................................................... 23
Vlaamse vorm van inclusief onderwijs ...................................................................................... 24
Antecedenten van de recente decreten ................................................................................ 25
Krijtlijnen M-decreet ............................................................................................................. 25
Hier komt het leersteundecreet ............................................................................................ 26
STAKEHOLDERS .............................................................................................................................. 27
VLOR .......................................................................................................................................... 27
Schoolraden ............................................................................................................................... 27
Engagementverklaring ............................................................................................................... 27
VLAAMS-EUROPESE KWALIFICATIESTRUCTUUR ............................................................................ 28
Europese harmonisatie van de hogeronderwijsruimte ............................................................. 28
Harmonisatie van de volledige opleidingsstructuur .................................................................. 28
De Europese versie ................................................................................................................ 28
Vlaamse versie ....................................................................................................................... 29
VERTIKALE PEILERS ............................................................................................................................ 30
BASISONDERWIJS .......................................................................................................................... 30
KLEUTERONDERWIJS ................................................................................................................. 30
LAGER ONDERWIJS .................................................................................................................... 31
BUITENGEWOON BASISONDERWIJS.......................................................................................... 32
SECUNDAIR ONDERWIJS ................................................................................................................ 32
Modernisering van het secundair onderwijs ............................................................................. 33
, De eerste graad secundair onderwijs ........................................................................................ 33
Tweede en derde graad. ............................................................................................................ 34
BUITENGEWOON SECUNDAIR ONDERWIJS ................................................................................... 34
OVERIGE TRAJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS ............................................................................. 35
DE CENTRALE EXAMENCOMMISSIE........................................................................................... 35
LEREN EN WERKEN EN DUAAL LEREN ....................................................................................... 35
De situatie vanaf 2008 tot 2018 ............................................................................................ 35
Nieuwe organisatie ................................................................................................................ 36
SECUNDAIR ONDERWIJS IN HET VOLWASSENONDERWIJS........................................................ 36
Secundair volwassenonderwijs ............................................................................................. 37
Basiseducatie ......................................................................................................................... 37
Deeltijds kunstonderwijs ........................................................................................................... 37
Sociaal cultureel vormingswerk ................................................................................................. 38
HOGER ONDERWIJS ....................................................................................................................... 38
Cijfers anno 2022 ....................................................................................................................... 38
2003. Aardverschuivingen in de structuur van het hoger onderwijs ........................................ 38
Codex hoger onderwijs .......................................................................................................... 38
Bachelor - masterstructuur.................................................................................................... 38
Kwaliteitszorg......................................................................................................................... 39
De oprichting van associaties ................................................................................................ 39
Flexibilisering decreet............................................................................................................ 39
Recente ontwikkelingen in het hoger onderwijs ................................................................... 40
DE HOGESCHOLEN ..................................................................................................................... 40
Korte historiek ....................................................................................................................... 40
Onderwijs aan de hogescholen, de bacheloropleidingen ..................................................... 40
De graduaatsopleidingen....................................................................................................... 40
UNIVERSITEITEN ........................................................................................................................ 40
Korte historiek ....................................................................................................................... 40
DE LERARENOPLEIDINGEN IN VLAANDEREN ............................................................................. 41
DIAGONALE PEILER ............................................................................................................................ 44
WAT BEDOELEN WE MET EEN JURIDISCHE BASIS? ........................................................................ 44
EDULEX .......................................................................................................................................... 44
HOE KOMT EEN BELEID TOT STAND? ............................................................................................. 44
DE DECRETALE BASIS VAN DE RECHTSPOSITIE VAN HET PERSONEEL ............................................ 44
Aanstellingen in het onderwijs .................................................................................................. 44
Bekwaamheidsbewijzen ............................................................................................................ 45
, Evaluatie van leerkrachten ........................................................................................................ 45
DOELTREFFEND SCHOOLBELEID ............................................................................................................ 47
DEEL 1: OMTRENDT ‘BELEID’, BELEIDSVROEREND VERMOGEN EN AANVERWANTE BEGRIPPEN..... 48
INVULLING VAN BELEID ALS OPSTAP NAAR BELEIDSVOEREND VERMOGEN................................. 48
OMTRENT BELEIDSVOEREND VERMOGEN .................................................................................... 48
Over ‘beschikbare beleidsruimte’.............................................................................................. 48
De keerzijde van een groeiende beleidsruimte. .................................................................... 48
Samenhang tussen het benutten van de beleidsruimte en het beleidsvoerend vermogen . 49
Over ‘succesvol aanwenden’ ..................................................................................................... 49
De inbedding in schooleffectiviteits- en schoolontwikkelingsonderzoek.............................. 49
Indicatoren van beleidsvoerend vermogen ........................................................................... 50
Over ‘proces van behouden of veranderen’ .............................................................................. 50
Over verbeteren van onderwijskwaliteit en bereiken van doelen ............................................ 50
AANVERWANTE BEGRIPPEN .......................................................................................................... 51
Fasen in het beleidsvoeringsproces........................................................................................... 51
Beleidsdomeinen als concrete focus van beleidsvoerend vermogen ....................................... 51
DEEL 2: CULTURELE EN STRUCTURELE ASPECTEN VAN SCHOLEN ..................................................... 52
Inzicht in beleidsvoerend vermogen: culturele aspecten van de school....................................... 52
Gedeelde normen, waarden en onuitgesproken assumpties als bouwstenen van cultuur ...... 52
Waaruit blijkt de cultuur van scholen? ...................................................................................... 52
Ter illustratie: een op cultuur gebaseerde typologie van scholen............................................. 52
INZICHT IN BELEIDSVOEREND VERMOGEN: STRUCTURELE ASPECTEN VAN DE SCHOOL ............. 53
Structuur geconcretiseerd: de positionele en de procedurele organisatie ............................... 53
Passend vormgeven aan structurele aspecten .......................................................................... 53
DEEL 3: ACHT DRAGERS VAN BELEIDSVOEREND VERMOGEN ........................................................... 55
Doeltreffende communicatie......................................................................................................... 55
Sporen naar doeltreffende communicatie ................................................................................ 55
Culturele aspecten van een doeltreffende communicatie .................................................... 55
Organisatorische aspecten van een doeltreffende communicatie ........................................ 55
Beleid maken van doeltreffende communicatie........................................................................ 56
Een stand van zaken .............................................................................................................. 56
Communicatieklimaat in de school ................................................................................... 56
Communicatiekanalen in de school................................................................................... 56
Aanknopingspunten .............................................................................................................. 56
Metacommunicatie ........................................................................................................... 56
Professionaliseer de communicatie van teamleden .......................................................... 56
HORIZONTALE PEILERS......................................................................................................................... 9
VRIJHEID VAN ONDERWIJS .............................................................................................................. 9
Grondwettelijke vrijheid van het onderwijs ................................................................................ 9
Van vrijheid van onderwijs naar recht op onderwijs ................................................................... 9
Discussies over geld: de schoolstrijd ........................................................................................... 9
Eerste schoolstrijd ................................................................................................................... 9
Tweede schoolstrijd ................................................................................................................. 9
Schoolpact ................................................................................................................................. 10
LEERPLICHT GEEN SCHOOLPLICHT ................................................................................................ 11
De lange weg naar Leerplicht .................................................................................................... 11
De leerplicht en de schoolstrijd ................................................................................................. 11
Verlenging van de leerplicht ...................................................................................................... 11
Leerplicht geen schoolplicht ...................................................................................................... 12
Verlagen van start en eindleeftijd.............................................................................................. 12
Ondergrens ............................................................................................................................ 12
Bovengrens ............................................................................................................................ 12
ONDERWIJS IS EEN GEMEENSCHAPSMATERIE .............................................................................. 13
KWALITEITSZORG EN BEWAKING................................................................................................... 13
Wortels van de kwaliteitsdriehoek ............................................................................................ 13
Commissie Monard................................................................................................................ 13
Decreet kwaliteitsdriehoek ................................................................................................... 14
EINDTERMEN EN LEERPLANNEN ....................................................................................... 14
INSPECTIE........................................................................................................................... 14
PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENSTEN......................................................................... 15
Eindtermen en curriculum......................................................................................................... 15
Aanvangsperiode: vreedzame co-existentie .......................................................................... 15
Groeiende weerstand ............................................................................................................ 15
Een politieke tegenbeweging ................................................................................................ 15
Opnieuw vreedzame co-existentie ........................................................................................ 16
Een contrareformatie............................................................................................................. 16
Eindtermen anno 2022 .............................................................................................................. 16
Parlementaire aanzet ............................................................................................................ 16
Kaderdecreet ......................................................................................................................... 17
Decreet onderwijsdoelen 1ste graad ...................................................................................... 17
De eindtermen 2de en 3de graad............................................................................................. 17
, Herwerking van de vernietigde eindtermen ......................................................................... 18
Inspectie en toetsen .................................................................................................................. 18
Voor het decreet van 2018 .................................................................................................... 18
Nieuwe aanpak: inspectie 2.0 ............................................................................................... 18
Van peilingstoetsen naar centrale toetsen ............................................................................ 19
Verdere evoluties: Pedagogische begeleiding en nascholing .................................................... 21
Pedagogische begeleiding ..................................................................................................... 21
Nascholing ............................................................................................................................. 21
Centra voor leerlingbegeleiding (CLB) ................................................................................... 21
DIVERSITEIT EN INCLUSIE............................................................................................................... 22
Het ontmaskeren van de meritocratie....................................................................................... 22
Meritocratisch onderwijs....................................................................................................... 22
Gelijke kansen ........................................................................................................................ 22
Illustraties: indicatoren van sociale ongelijkheid................................................................... 23
Recht op onderwijs: een strakker wettelijk kader ..................................................................... 23
GOK-decreten vanaf 2002 ......................................................................................................... 23
Vlaamse vorm van inclusief onderwijs ...................................................................................... 24
Antecedenten van de recente decreten ................................................................................ 25
Krijtlijnen M-decreet ............................................................................................................. 25
Hier komt het leersteundecreet ............................................................................................ 26
STAKEHOLDERS .............................................................................................................................. 27
VLOR .......................................................................................................................................... 27
Schoolraden ............................................................................................................................... 27
Engagementverklaring ............................................................................................................... 27
VLAAMS-EUROPESE KWALIFICATIESTRUCTUUR ............................................................................ 28
Europese harmonisatie van de hogeronderwijsruimte ............................................................. 28
Harmonisatie van de volledige opleidingsstructuur .................................................................. 28
De Europese versie ................................................................................................................ 28
Vlaamse versie ....................................................................................................................... 29
VERTIKALE PEILERS ............................................................................................................................ 30
BASISONDERWIJS .......................................................................................................................... 30
KLEUTERONDERWIJS ................................................................................................................. 30
LAGER ONDERWIJS .................................................................................................................... 31
BUITENGEWOON BASISONDERWIJS.......................................................................................... 32
SECUNDAIR ONDERWIJS ................................................................................................................ 32
Modernisering van het secundair onderwijs ............................................................................. 33
, De eerste graad secundair onderwijs ........................................................................................ 33
Tweede en derde graad. ............................................................................................................ 34
BUITENGEWOON SECUNDAIR ONDERWIJS ................................................................................... 34
OVERIGE TRAJECTEN SECUNDAIR ONDERWIJS ............................................................................. 35
DE CENTRALE EXAMENCOMMISSIE........................................................................................... 35
LEREN EN WERKEN EN DUAAL LEREN ....................................................................................... 35
De situatie vanaf 2008 tot 2018 ............................................................................................ 35
Nieuwe organisatie ................................................................................................................ 36
SECUNDAIR ONDERWIJS IN HET VOLWASSENONDERWIJS........................................................ 36
Secundair volwassenonderwijs ............................................................................................. 37
Basiseducatie ......................................................................................................................... 37
Deeltijds kunstonderwijs ........................................................................................................... 37
Sociaal cultureel vormingswerk ................................................................................................. 38
HOGER ONDERWIJS ....................................................................................................................... 38
Cijfers anno 2022 ....................................................................................................................... 38
2003. Aardverschuivingen in de structuur van het hoger onderwijs ........................................ 38
Codex hoger onderwijs .......................................................................................................... 38
Bachelor - masterstructuur.................................................................................................... 38
Kwaliteitszorg......................................................................................................................... 39
De oprichting van associaties ................................................................................................ 39
Flexibilisering decreet............................................................................................................ 39
Recente ontwikkelingen in het hoger onderwijs ................................................................... 40
DE HOGESCHOLEN ..................................................................................................................... 40
Korte historiek ....................................................................................................................... 40
Onderwijs aan de hogescholen, de bacheloropleidingen ..................................................... 40
De graduaatsopleidingen....................................................................................................... 40
UNIVERSITEITEN ........................................................................................................................ 40
Korte historiek ....................................................................................................................... 40
DE LERARENOPLEIDINGEN IN VLAANDEREN ............................................................................. 41
DIAGONALE PEILER ............................................................................................................................ 44
WAT BEDOELEN WE MET EEN JURIDISCHE BASIS? ........................................................................ 44
EDULEX .......................................................................................................................................... 44
HOE KOMT EEN BELEID TOT STAND? ............................................................................................. 44
DE DECRETALE BASIS VAN DE RECHTSPOSITIE VAN HET PERSONEEL ............................................ 44
Aanstellingen in het onderwijs .................................................................................................. 44
Bekwaamheidsbewijzen ............................................................................................................ 45
, Evaluatie van leerkrachten ........................................................................................................ 45
DOELTREFFEND SCHOOLBELEID ............................................................................................................ 47
DEEL 1: OMTRENDT ‘BELEID’, BELEIDSVROEREND VERMOGEN EN AANVERWANTE BEGRIPPEN..... 48
INVULLING VAN BELEID ALS OPSTAP NAAR BELEIDSVOEREND VERMOGEN................................. 48
OMTRENT BELEIDSVOEREND VERMOGEN .................................................................................... 48
Over ‘beschikbare beleidsruimte’.............................................................................................. 48
De keerzijde van een groeiende beleidsruimte. .................................................................... 48
Samenhang tussen het benutten van de beleidsruimte en het beleidsvoerend vermogen . 49
Over ‘succesvol aanwenden’ ..................................................................................................... 49
De inbedding in schooleffectiviteits- en schoolontwikkelingsonderzoek.............................. 49
Indicatoren van beleidsvoerend vermogen ........................................................................... 50
Over ‘proces van behouden of veranderen’ .............................................................................. 50
Over verbeteren van onderwijskwaliteit en bereiken van doelen ............................................ 50
AANVERWANTE BEGRIPPEN .......................................................................................................... 51
Fasen in het beleidsvoeringsproces........................................................................................... 51
Beleidsdomeinen als concrete focus van beleidsvoerend vermogen ....................................... 51
DEEL 2: CULTURELE EN STRUCTURELE ASPECTEN VAN SCHOLEN ..................................................... 52
Inzicht in beleidsvoerend vermogen: culturele aspecten van de school....................................... 52
Gedeelde normen, waarden en onuitgesproken assumpties als bouwstenen van cultuur ...... 52
Waaruit blijkt de cultuur van scholen? ...................................................................................... 52
Ter illustratie: een op cultuur gebaseerde typologie van scholen............................................. 52
INZICHT IN BELEIDSVOEREND VERMOGEN: STRUCTURELE ASPECTEN VAN DE SCHOOL ............. 53
Structuur geconcretiseerd: de positionele en de procedurele organisatie ............................... 53
Passend vormgeven aan structurele aspecten .......................................................................... 53
DEEL 3: ACHT DRAGERS VAN BELEIDSVOEREND VERMOGEN ........................................................... 55
Doeltreffende communicatie......................................................................................................... 55
Sporen naar doeltreffende communicatie ................................................................................ 55
Culturele aspecten van een doeltreffende communicatie .................................................... 55
Organisatorische aspecten van een doeltreffende communicatie ........................................ 55
Beleid maken van doeltreffende communicatie........................................................................ 56
Een stand van zaken .............................................................................................................. 56
Communicatieklimaat in de school ................................................................................... 56
Communicatiekanalen in de school................................................................................... 56
Aanknopingspunten .............................................................................................................. 56
Metacommunicatie ........................................................................................................... 56
Professionaliseer de communicatie van teamleden .......................................................... 56
