Historische kritiek
Maandag 22/09: Inleiding
Historische kritiek is de systematische, kritische reflectie bij verzamelen,
evalueren en verwerken van informatie. Het is een essentiële academische
vaardigheid. Belangrijk om als burger in de hedendaagse samenleving kritisch te
navigeren.
Acuut en alledaags!
Betrouwbaarheidsproblemen
- Bewust verzonnen
- Foute berichtgeving
- Verdraaide weergave
- Selectieve berichtgeving
breed spectrum van mogelijke betrouwbaarheidsproblemen
Fake news heeft echte gevolgen:
- Casus: Haïtiaanse migranten in Springfield (US)
- Artikels op Canvas!
De uitdaging = een systematisch-kritische houding ontwikkelen bij het
evalueren van informatie, zonder te vervallen in hyperrelativering of hyperkritiek.
Waarom is kritisch omgaan met informatie een centrale kwestie voor historici?
Verleden is niet hetzelfde als geschiedschrijving!
o Verleden = voorbij: enkel sporen van feiten van het verleden
o Geschiedschrijving = werken met sporen + constructie taal en tekst
o Historisch werk = ‘lezing’ van (delen van) verleden
o Lezing door historici is onvermijdelijk selectief, we kunnen niet heel
het verleden beschrijven. Daarom sommige aspecten lang niet
behandeld.
o Bepaalde groepen en gebeurtenissen uit verleden (lang) verborgen
in geschiedschrijving.
, Kernproblemen relatie feit – verhaal
Feiten ≠ waarneming van feiten ≠ uitspraken over de feiten
- In dagelijks taalgebruik als synoniemen, maar zijn niet hetzelfde!
- Empirisme: via direct zintuiglijke waarneming tot waarachtige kennis
komen
- Maar: waarneming berust op detectie- en identificatieprocessen. Zintuigen
kunnen vertekend beeld geven.
- En: elke uitspraak is onvermijdelijk selectief
Feiten ≠ waarneming van feiten
- Detectie- en identificatieprocessen zijn aangeleerd
o Nurture, leefmilieu, taal, …
o Elk informatiesysteem kan slechts benaderd worden vanuit eigen
referentiekader.
- Geen waarnemen zonder interpretatie dus!
- Waarneming = subjectief
- Geen objectieve toegang tot feiten
- (Het potlood van Niels Bohr: simpele dingen hebben conceptuele uitleg
nodig en kunnen niet volledig beschreven worden)
- Elke waarneming en uitspraak is onvermijdelijk selectief en subjectief!
,Misvattingen over ‘objectiviteit’
- Elke waarneming van feiten = selectie & interpretatie = subjectief
- Elke weergave van feiten = selectie & interpretatie – subjectief
- Opgelet voor naïef onderscheid subjectief-objectief
- Impliceert niet dat alle uitspraken even valabel zijn !
- Systematisch-kritische evaluatie van betrouwbaarheid en bruikbaarheid
van informatie
, Maandag 29/09: Typologie van bronnen (HB
p. 21-48)
Historische bronnen
Wat is een bron?
- Alles waaruit men bewijzen put voor wat men beweert.
Wat zijn historische bronnen?
- Sporen die mensen hebben achtergelaten over vroegere activiteiten
- Woorden, beelden, dingen daterend uit die tijd
Traditioneel onderscheid
- Overblijfselen: fysieke voorwerpen of artefacten (archeologie)
- Overleveringen: taal (beschrijven van een gebeurtenis) mondeling of
geschreven
- Kan overlap zijn, zeker de laatste decennia (filmpjes, radio, social media)
Unwitting testimony (onbewuste getuigenis)
- Bron geeft informatie over iets zonder dat dit de bedoeling was
- Interessant want geen manipulatie van mensen om informatie te
veranderen
Primaire versus secundaire bron
Primair
- Rechtstreekse informatie, gelijktijdig met de gebeurtenis
Secundair
- Onrechtstreekse informatie – maakt gebruik van andere bronnen om info
te geven
Schemerzone
- Grenzen van ‘gelijktijdigheid’
- Bij gebrek aan primaire bronnen worden secundaire bronnen soms als
primair beschouwd
- Naargelang de vraagstelling kunnen secundaire bronnen primair worden
- Opgelet met vertalingen!
Historische bron vs. Historisch werk
Historische bron
Maandag 22/09: Inleiding
Historische kritiek is de systematische, kritische reflectie bij verzamelen,
evalueren en verwerken van informatie. Het is een essentiële academische
vaardigheid. Belangrijk om als burger in de hedendaagse samenleving kritisch te
navigeren.
Acuut en alledaags!
Betrouwbaarheidsproblemen
- Bewust verzonnen
- Foute berichtgeving
- Verdraaide weergave
- Selectieve berichtgeving
breed spectrum van mogelijke betrouwbaarheidsproblemen
Fake news heeft echte gevolgen:
- Casus: Haïtiaanse migranten in Springfield (US)
- Artikels op Canvas!
De uitdaging = een systematisch-kritische houding ontwikkelen bij het
evalueren van informatie, zonder te vervallen in hyperrelativering of hyperkritiek.
Waarom is kritisch omgaan met informatie een centrale kwestie voor historici?
Verleden is niet hetzelfde als geschiedschrijving!
o Verleden = voorbij: enkel sporen van feiten van het verleden
o Geschiedschrijving = werken met sporen + constructie taal en tekst
o Historisch werk = ‘lezing’ van (delen van) verleden
o Lezing door historici is onvermijdelijk selectief, we kunnen niet heel
het verleden beschrijven. Daarom sommige aspecten lang niet
behandeld.
o Bepaalde groepen en gebeurtenissen uit verleden (lang) verborgen
in geschiedschrijving.
, Kernproblemen relatie feit – verhaal
Feiten ≠ waarneming van feiten ≠ uitspraken over de feiten
- In dagelijks taalgebruik als synoniemen, maar zijn niet hetzelfde!
- Empirisme: via direct zintuiglijke waarneming tot waarachtige kennis
komen
- Maar: waarneming berust op detectie- en identificatieprocessen. Zintuigen
kunnen vertekend beeld geven.
- En: elke uitspraak is onvermijdelijk selectief
Feiten ≠ waarneming van feiten
- Detectie- en identificatieprocessen zijn aangeleerd
o Nurture, leefmilieu, taal, …
o Elk informatiesysteem kan slechts benaderd worden vanuit eigen
referentiekader.
- Geen waarnemen zonder interpretatie dus!
- Waarneming = subjectief
- Geen objectieve toegang tot feiten
- (Het potlood van Niels Bohr: simpele dingen hebben conceptuele uitleg
nodig en kunnen niet volledig beschreven worden)
- Elke waarneming en uitspraak is onvermijdelijk selectief en subjectief!
,Misvattingen over ‘objectiviteit’
- Elke waarneming van feiten = selectie & interpretatie = subjectief
- Elke weergave van feiten = selectie & interpretatie – subjectief
- Opgelet voor naïef onderscheid subjectief-objectief
- Impliceert niet dat alle uitspraken even valabel zijn !
- Systematisch-kritische evaluatie van betrouwbaarheid en bruikbaarheid
van informatie
, Maandag 29/09: Typologie van bronnen (HB
p. 21-48)
Historische bronnen
Wat is een bron?
- Alles waaruit men bewijzen put voor wat men beweert.
Wat zijn historische bronnen?
- Sporen die mensen hebben achtergelaten over vroegere activiteiten
- Woorden, beelden, dingen daterend uit die tijd
Traditioneel onderscheid
- Overblijfselen: fysieke voorwerpen of artefacten (archeologie)
- Overleveringen: taal (beschrijven van een gebeurtenis) mondeling of
geschreven
- Kan overlap zijn, zeker de laatste decennia (filmpjes, radio, social media)
Unwitting testimony (onbewuste getuigenis)
- Bron geeft informatie over iets zonder dat dit de bedoeling was
- Interessant want geen manipulatie van mensen om informatie te
veranderen
Primaire versus secundaire bron
Primair
- Rechtstreekse informatie, gelijktijdig met de gebeurtenis
Secundair
- Onrechtstreekse informatie – maakt gebruik van andere bronnen om info
te geven
Schemerzone
- Grenzen van ‘gelijktijdigheid’
- Bij gebrek aan primaire bronnen worden secundaire bronnen soms als
primair beschouwd
- Naargelang de vraagstelling kunnen secundaire bronnen primair worden
- Opgelet met vertalingen!
Historische bron vs. Historisch werk
Historische bron
