Samenvatting plantenecologie examen januari
• Hoofdstuk biodiversiteit als doel:
• Hoofdstuk De bodem als basis: Deel 1
• Hoofdstuk De bodem als basis: Deel 2
• Hoofdstuk Microklimaat:
• Hoofdstuk Invloed van andere planten: Deel 1
• Hoofdstuk Invloed van andere planten: Deel 2
• Hoofdstuk De bloemen en de bijen:
• Hoofdstuk Invloed van de mens:
• Hoofdstuk Natuurlijke variatie als vertrekpunt: Deel 1
• Hoofdstuk Natuurlijke variatie als vertrekpunt: Deel 2
Pagina 1 van 76
,Hoofdstuk biodiversiteit als doel:
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit betekent de variatie aan leven op aarde. In plantenecologie bekijken we die variatie op
drie niveaus, die samen bepalen hoe stabiel, veerkrachtig en ecologisch waardevol een landschap is.
Welke 3 soorten van biodiversiteit bestaan er?
- Genetische diversiteit
- Soorten diversiteit
- Ecosysteem diversiteit
Wat is genetische diversiteit?
Dit gaat over verschillen in genen binnen dezelfde plantensoort.
Voorbeeld: Verschillende populieren van dezelfde soort met andere groeivormen.
Belangrijk: Zorgt voor weerbaarheid en aanpassingen
Wat is wilt men zeggen met soorten diversiteit?
Dit is de rijkdom aan plantensoorten (en ook dieren, schimmels, …) in een gebied, én hoe die zich tot
elkaar verhouden.
Voorbeeld: Een gazon met 1 grassoort → lage soortendiversiteit.
Belangrijk: Zorgt voor stabiliteit en biodivers leven.
Wat is ecosysteem diversiteit?
Dit gaat over de verscheidenheid aan habitats en ecologische processen binnen een gebied.
Voorbeeld: Droge vs. natte zones
Belangrijk: Zorgt voor meer niches en ecologische rijkdom.
Wat kunnen we concluderen uit de biodiversiteit?
Hoe hoger de biodiversiteit op alle drie de niveaus, hoe veerkrachtiger en duurzamer het landschap.
Wat omvat juist het ecosysteem diversiteit?
- Verschillende habitats (bos, grasland, vijver, duin, akker, park…)
- Verschillende levensgemeenschappen (planten, dieren, micro-organismen)
- Verschillende ecologische processen (waterkringloop, nutriëntenkringloop, successie…)
Pagina 2 van 76
,Uit wat bestaat een habitat?
Het leefgebied van een soort is verdeeld in 2 onderdelen:
- Abiotische factoren (bodem, water, licht, temperatuur)
- Biotische factoren (andere planten, dieren, schimmels)
Een habitat beschrijft wat een soort nodig heeft om te overleven.
Wat is een levensgemeenschap?
Dat zijn alle organismen die samen op één plaats leven, zij zijn onderling afhankelijk van elkaar.
Voorbeeld: bestuiving, concurrentie, predatie, …
Wat is het ecosysteem?
Een ecosysteem is het geheel van levende organismen en hun niet-levende omgeving, samen met de
wisselwerkingen die daartussen plaatsvinden binnen een afgebakend gebied.
Wat zijn de kenmerken van een ecosysteem?
- Een ecosysteem vormt een afgebakende eenheid (bv. een vijver, park, bos)
- Het is meestal in evenwicht en zelfregulerend
- Verstoringen (bv. verharding, drainage, intensief beheer) kunnen dat evenwicht aantasten
Wat zijn ecosysteemdiensten?
Ecosysteemdiensten zijn de voordelen die mensen krijgen van ecosystemen, ze worden vaak
ingedeeld in 4 groepen:
- Ondersteunende diensten:
Voorbeeld: bodemvorming, …
- Producerende diensten:
Voorbeeld: voedsel, hout, drinkwater, …
- Regulerende diensten:
Voorbeeld: lucht- en waterzuivering, bestuiving, …
- Culturele diensten:
Voorbeeld: recreatie, beleving natuur, inspiratie en welzijn, …
Het is belangrijk dat het ecosysteem zo is ontworpen dat deze diensten behouden en versterkt
worden.
Pagina 3 van 76
, Waarover gaat deze cirkeldiagram?
De cirkeldiagram toont de planetaire grenzen:
natuurlijke limieten waarbinnen de aarde stabiel
blijft en leven mogelijk is.
Belangrijke grenzen:
- Biodiversiteit
- Klimaatverandering
- Landgebruik
- Zoetwater
- Stikstof & fosfor
- Chemische vervuiling
We zijn ondertussen meerdere grenzen aan het overschrijden, vooral biodiversiteit en klimaat.
Wat is massa-extinctie?
Een massa-extinctie is een periode waarin in korte geologische
tijd een zeer groot aantal soorten wereldwijd uitsterft, veel
sneller en omvangrijker dan normaal. We zitten in de 6de
massa-extinctie, veroorzaakt door de mens.
Wat zijn gevolgen van massa-extinctie?
- Snelle uitsterving van soorten,
- Instorten van ecosystemen,
- Verlies van ecosysteemdiensten (zoals bestuiving, waterzuivering, bodemvruchtbaarheid).
Wat is de Living Planet Index?
De Living Planet Index (LPI) is een wereldwijde indicator die de verandering in de populatiegrootte
van wilde diersoorten volgt doorheen de tijd (vanaf 1970). Er is gemiddeld een afname van 69% in
wilde diersoorten, vooral in zoetwaterecosystemen, Zuid-Amerika en Afrika.
Dit betekent niet “69% soorten weg”, maar 69% minder individuen → populaties storten in.
Wat zijn de oorzaken van biodiversiteitsverlies?
- Drivers (consumptie, economie, bevolkingsgroei, …)
- Pressures (landbouw, ontbossing, verstedelijking, infrastructuur, …)
- Threaters ( habitatverlies, vervuiling, klimaatverandering, invasieve soorten, …)
Biodiversiteitsverlies is geen los probleem, maar het resultaat van ons systeem.
Pagina 4 van 76
• Hoofdstuk biodiversiteit als doel:
• Hoofdstuk De bodem als basis: Deel 1
• Hoofdstuk De bodem als basis: Deel 2
• Hoofdstuk Microklimaat:
• Hoofdstuk Invloed van andere planten: Deel 1
• Hoofdstuk Invloed van andere planten: Deel 2
• Hoofdstuk De bloemen en de bijen:
• Hoofdstuk Invloed van de mens:
• Hoofdstuk Natuurlijke variatie als vertrekpunt: Deel 1
• Hoofdstuk Natuurlijke variatie als vertrekpunt: Deel 2
Pagina 1 van 76
,Hoofdstuk biodiversiteit als doel:
Wat is biodiversiteit?
Biodiversiteit betekent de variatie aan leven op aarde. In plantenecologie bekijken we die variatie op
drie niveaus, die samen bepalen hoe stabiel, veerkrachtig en ecologisch waardevol een landschap is.
Welke 3 soorten van biodiversiteit bestaan er?
- Genetische diversiteit
- Soorten diversiteit
- Ecosysteem diversiteit
Wat is genetische diversiteit?
Dit gaat over verschillen in genen binnen dezelfde plantensoort.
Voorbeeld: Verschillende populieren van dezelfde soort met andere groeivormen.
Belangrijk: Zorgt voor weerbaarheid en aanpassingen
Wat is wilt men zeggen met soorten diversiteit?
Dit is de rijkdom aan plantensoorten (en ook dieren, schimmels, …) in een gebied, én hoe die zich tot
elkaar verhouden.
Voorbeeld: Een gazon met 1 grassoort → lage soortendiversiteit.
Belangrijk: Zorgt voor stabiliteit en biodivers leven.
Wat is ecosysteem diversiteit?
Dit gaat over de verscheidenheid aan habitats en ecologische processen binnen een gebied.
Voorbeeld: Droge vs. natte zones
Belangrijk: Zorgt voor meer niches en ecologische rijkdom.
Wat kunnen we concluderen uit de biodiversiteit?
Hoe hoger de biodiversiteit op alle drie de niveaus, hoe veerkrachtiger en duurzamer het landschap.
Wat omvat juist het ecosysteem diversiteit?
- Verschillende habitats (bos, grasland, vijver, duin, akker, park…)
- Verschillende levensgemeenschappen (planten, dieren, micro-organismen)
- Verschillende ecologische processen (waterkringloop, nutriëntenkringloop, successie…)
Pagina 2 van 76
,Uit wat bestaat een habitat?
Het leefgebied van een soort is verdeeld in 2 onderdelen:
- Abiotische factoren (bodem, water, licht, temperatuur)
- Biotische factoren (andere planten, dieren, schimmels)
Een habitat beschrijft wat een soort nodig heeft om te overleven.
Wat is een levensgemeenschap?
Dat zijn alle organismen die samen op één plaats leven, zij zijn onderling afhankelijk van elkaar.
Voorbeeld: bestuiving, concurrentie, predatie, …
Wat is het ecosysteem?
Een ecosysteem is het geheel van levende organismen en hun niet-levende omgeving, samen met de
wisselwerkingen die daartussen plaatsvinden binnen een afgebakend gebied.
Wat zijn de kenmerken van een ecosysteem?
- Een ecosysteem vormt een afgebakende eenheid (bv. een vijver, park, bos)
- Het is meestal in evenwicht en zelfregulerend
- Verstoringen (bv. verharding, drainage, intensief beheer) kunnen dat evenwicht aantasten
Wat zijn ecosysteemdiensten?
Ecosysteemdiensten zijn de voordelen die mensen krijgen van ecosystemen, ze worden vaak
ingedeeld in 4 groepen:
- Ondersteunende diensten:
Voorbeeld: bodemvorming, …
- Producerende diensten:
Voorbeeld: voedsel, hout, drinkwater, …
- Regulerende diensten:
Voorbeeld: lucht- en waterzuivering, bestuiving, …
- Culturele diensten:
Voorbeeld: recreatie, beleving natuur, inspiratie en welzijn, …
Het is belangrijk dat het ecosysteem zo is ontworpen dat deze diensten behouden en versterkt
worden.
Pagina 3 van 76
, Waarover gaat deze cirkeldiagram?
De cirkeldiagram toont de planetaire grenzen:
natuurlijke limieten waarbinnen de aarde stabiel
blijft en leven mogelijk is.
Belangrijke grenzen:
- Biodiversiteit
- Klimaatverandering
- Landgebruik
- Zoetwater
- Stikstof & fosfor
- Chemische vervuiling
We zijn ondertussen meerdere grenzen aan het overschrijden, vooral biodiversiteit en klimaat.
Wat is massa-extinctie?
Een massa-extinctie is een periode waarin in korte geologische
tijd een zeer groot aantal soorten wereldwijd uitsterft, veel
sneller en omvangrijker dan normaal. We zitten in de 6de
massa-extinctie, veroorzaakt door de mens.
Wat zijn gevolgen van massa-extinctie?
- Snelle uitsterving van soorten,
- Instorten van ecosystemen,
- Verlies van ecosysteemdiensten (zoals bestuiving, waterzuivering, bodemvruchtbaarheid).
Wat is de Living Planet Index?
De Living Planet Index (LPI) is een wereldwijde indicator die de verandering in de populatiegrootte
van wilde diersoorten volgt doorheen de tijd (vanaf 1970). Er is gemiddeld een afname van 69% in
wilde diersoorten, vooral in zoetwaterecosystemen, Zuid-Amerika en Afrika.
Dit betekent niet “69% soorten weg”, maar 69% minder individuen → populaties storten in.
Wat zijn de oorzaken van biodiversiteitsverlies?
- Drivers (consumptie, economie, bevolkingsgroei, …)
- Pressures (landbouw, ontbossing, verstedelijking, infrastructuur, …)
- Threaters ( habitatverlies, vervuiling, klimaatverandering, invasieve soorten, …)
Biodiversiteitsverlies is geen los probleem, maar het resultaat van ons systeem.
Pagina 4 van 76
