INLEIDING 4
De 3 I’s van communicatiewetenschappen 4
VERLICHTING, HUMANISME EN POSTMODERNISME 5
Overgang modernisme naar post-moderniteit/modernisme (kunst) 5
Moderniteit 5
Moderniteit als historische fase 5
Moderniteit als denkkader 6
Modernisme als Artisitieke stroming 6
Kritische stemmen over moderniteit 6
Post-moderniteit 7
Als historische fase 7
Als denkkader 7
Als artistieke stroming 8
Belang van kritisch zijn 9
ONDERZOEKSVRAGEN EN INSTITUTIONALISERING 10
Wat is communicatiewetenschappen 10
Vragen van communicatiewetenschappers: 10
Waarom evolueren de communicatiewetenschappen 10
Veranderend Mens en maatschappijbeeld 11
Strucutreel: 11
Conjunctureel 11
Financiële bepalingen 11
Machtstrijd met andere wetenschappen 12
Exacte vs Humane wetenschappen 12
Humane wetenschappen onderling 12
Strijd binnen de communicatiewetenschappen 13
Institutionalisering 14
Institutionalisering, wat? 14
De institutionalisering in België 14
Netwerken, conferenties en Journals 16
Belangrijkste Netwerken 16
HEURISTIEK VAN DE COMPLEXITEIT 18
Complex Causaliteitsbeginsel 18
Einde dichotomisch denken 19
Concept de départ vs concept terminus 19
Voorbeeld = Cultuur 19
Geen zelfgenoegzaamheid maar zelfkritiek en reflectie 21
1
,KRITISCHE PARADIGMA 22
Marxisme? 22
Bovenbouw, onderbouw 23
Andere belangrijke Marxistische denkers 24
Frankfurter Schule 25
Cultuurindustrie 25
Kritiek op Frankfurter Schule 26
Politieke economie/Cultural Studies 26
Politieke economie 26
Politieke economie van de media 27
Mosco 27
Definitie van de Politieke Economie 27
4 basisprincipes2 28
Scholen 29
Thematieken in de politieke economie 30
Media als commodity’s (koopwaar) door kapitalisme 30
Historische analyse van specifieke media 30
Relatie tussen media en arbeid 30
Media en de relatie met de staat 30
Media en democratie 30
Evolutie in de 21e eeuw 30
Geïntegreerde studies 30
Terugkeer naar klassieke thema’s en concepten 31
Focus op digitale media 31
Beleid en activisme 31
Vaak bestudeerde concepten 31
Kritieken 31
Cultural studies 32
Definitie en kenmerken 32
Culturalisme (jaren 50, Groot-Brittannië) 32
Structuralisme 33
Vergelijking van de paradigma’s 35
Vereniging van de paradigma’s 35
Onderzoeksprogramma 36
Stuart Hall 37
Du Gay’s circuit van cultuur 37
Evolutie van de Cultural Studies 37
Kritieken 38
Onderlinge kritiek 39
TAAL, BETEKENIS EN REPRESENTATIE 40
Betekenis 40
Betekenis en representatie 40
3 benaderingen ten op zichte van betekenis 40
2
, Hoe werkt taal? 41
De evolutie van de visie op taal 41
Structuralisme 41
Semiotiek 41
Poststructuralisme 42
Vluchtelingen in het nieuws 43
COMMUNICATOR 44
Kernbegrippen 44
HET MEDIUM 45
Innis 45
McLuhan 45
4 axiomas/paradigma ten opzichte van nieuwe media 47
Technologische en maatschappelijke evolutie zijn in discrepantie met elkaar 47
Wat technologisch kan zal niet per se gebeuren 47
niet-technologische aspecten bepalen het succes van communicatietechnologieën 47
Technologische trends laten zich moeilijk voorspellen 47
Everett Rogers 48
Bepalende factoren voor het diffusieproces 48
Fases in het adoptieproces 49
Determinisme 49
Nieuwe mediastudies 49
Publiekstudies 50
Publiek? 50
Publiek is hybride 50
Voorlopers van publiekstudies 50
Lineair effectenonderzoek en almacht van de media 50
Beperkte effecten 51
Two step flow of communication, Lazarsfeld 52
Publieksonderzoek 52
Uses and Gratifications (Katz, Blumler & Gurevitch 52
Klemtonen in publieksonderzoek 54
Focus op alledaagse context van mediagebruik 54
Focus op decoding 55
Focus op media in de context van sociale actie 55
Stem van de vluchteling II 56
3
, Communicatiewetenschappen II
Inleiding
Belangrijk in deze lessenreeks is om afwijkende visies te aanvaarden: ervan
bewust worden dat er nog eigen meningen bestaan behalve die van jou. Hiervoor is
een grote reflectie nodig niet alleen over de onderzoeker maar ook over het
studieveld. Tijden het examen is het ook van belang om eigen voorbeelden te
geven.
De 3 I’s van communicatiewetenschappen
- Interdisciplinariteit: de communicatiewetenschappen vallen niet in 1
hoekje maar besnuffeld verschillende domeinen: sociologie, recht, exacte
wetenschap, …
o Belangrijk om altijd over het muurtje te kijken
- Internationaal
- Intersectoraal: we onderzoeken hoe andere actoren hun rol spelen.
Wetenschap is niet rechtlijnig maar een slingerbeweging met breuklijnen en
verschillende scholen/visies, ze staat dus nooit vast. Zeer belangrijk is om bewust
te zijn van de eigen positie en altijd (wie spreekt met welke bril) en en/en-visie
aan te nemen. Belangrijk is om altijd een en-en benadering te gebruiken wanneer
er gekeken wordt naar de communicatiewetenschappen.
4
De 3 I’s van communicatiewetenschappen 4
VERLICHTING, HUMANISME EN POSTMODERNISME 5
Overgang modernisme naar post-moderniteit/modernisme (kunst) 5
Moderniteit 5
Moderniteit als historische fase 5
Moderniteit als denkkader 6
Modernisme als Artisitieke stroming 6
Kritische stemmen over moderniteit 6
Post-moderniteit 7
Als historische fase 7
Als denkkader 7
Als artistieke stroming 8
Belang van kritisch zijn 9
ONDERZOEKSVRAGEN EN INSTITUTIONALISERING 10
Wat is communicatiewetenschappen 10
Vragen van communicatiewetenschappers: 10
Waarom evolueren de communicatiewetenschappen 10
Veranderend Mens en maatschappijbeeld 11
Strucutreel: 11
Conjunctureel 11
Financiële bepalingen 11
Machtstrijd met andere wetenschappen 12
Exacte vs Humane wetenschappen 12
Humane wetenschappen onderling 12
Strijd binnen de communicatiewetenschappen 13
Institutionalisering 14
Institutionalisering, wat? 14
De institutionalisering in België 14
Netwerken, conferenties en Journals 16
Belangrijkste Netwerken 16
HEURISTIEK VAN DE COMPLEXITEIT 18
Complex Causaliteitsbeginsel 18
Einde dichotomisch denken 19
Concept de départ vs concept terminus 19
Voorbeeld = Cultuur 19
Geen zelfgenoegzaamheid maar zelfkritiek en reflectie 21
1
,KRITISCHE PARADIGMA 22
Marxisme? 22
Bovenbouw, onderbouw 23
Andere belangrijke Marxistische denkers 24
Frankfurter Schule 25
Cultuurindustrie 25
Kritiek op Frankfurter Schule 26
Politieke economie/Cultural Studies 26
Politieke economie 26
Politieke economie van de media 27
Mosco 27
Definitie van de Politieke Economie 27
4 basisprincipes2 28
Scholen 29
Thematieken in de politieke economie 30
Media als commodity’s (koopwaar) door kapitalisme 30
Historische analyse van specifieke media 30
Relatie tussen media en arbeid 30
Media en de relatie met de staat 30
Media en democratie 30
Evolutie in de 21e eeuw 30
Geïntegreerde studies 30
Terugkeer naar klassieke thema’s en concepten 31
Focus op digitale media 31
Beleid en activisme 31
Vaak bestudeerde concepten 31
Kritieken 31
Cultural studies 32
Definitie en kenmerken 32
Culturalisme (jaren 50, Groot-Brittannië) 32
Structuralisme 33
Vergelijking van de paradigma’s 35
Vereniging van de paradigma’s 35
Onderzoeksprogramma 36
Stuart Hall 37
Du Gay’s circuit van cultuur 37
Evolutie van de Cultural Studies 37
Kritieken 38
Onderlinge kritiek 39
TAAL, BETEKENIS EN REPRESENTATIE 40
Betekenis 40
Betekenis en representatie 40
3 benaderingen ten op zichte van betekenis 40
2
, Hoe werkt taal? 41
De evolutie van de visie op taal 41
Structuralisme 41
Semiotiek 41
Poststructuralisme 42
Vluchtelingen in het nieuws 43
COMMUNICATOR 44
Kernbegrippen 44
HET MEDIUM 45
Innis 45
McLuhan 45
4 axiomas/paradigma ten opzichte van nieuwe media 47
Technologische en maatschappelijke evolutie zijn in discrepantie met elkaar 47
Wat technologisch kan zal niet per se gebeuren 47
niet-technologische aspecten bepalen het succes van communicatietechnologieën 47
Technologische trends laten zich moeilijk voorspellen 47
Everett Rogers 48
Bepalende factoren voor het diffusieproces 48
Fases in het adoptieproces 49
Determinisme 49
Nieuwe mediastudies 49
Publiekstudies 50
Publiek? 50
Publiek is hybride 50
Voorlopers van publiekstudies 50
Lineair effectenonderzoek en almacht van de media 50
Beperkte effecten 51
Two step flow of communication, Lazarsfeld 52
Publieksonderzoek 52
Uses and Gratifications (Katz, Blumler & Gurevitch 52
Klemtonen in publieksonderzoek 54
Focus op alledaagse context van mediagebruik 54
Focus op decoding 55
Focus op media in de context van sociale actie 55
Stem van de vluchteling II 56
3
, Communicatiewetenschappen II
Inleiding
Belangrijk in deze lessenreeks is om afwijkende visies te aanvaarden: ervan
bewust worden dat er nog eigen meningen bestaan behalve die van jou. Hiervoor is
een grote reflectie nodig niet alleen over de onderzoeker maar ook over het
studieveld. Tijden het examen is het ook van belang om eigen voorbeelden te
geven.
De 3 I’s van communicatiewetenschappen
- Interdisciplinariteit: de communicatiewetenschappen vallen niet in 1
hoekje maar besnuffeld verschillende domeinen: sociologie, recht, exacte
wetenschap, …
o Belangrijk om altijd over het muurtje te kijken
- Internationaal
- Intersectoraal: we onderzoeken hoe andere actoren hun rol spelen.
Wetenschap is niet rechtlijnig maar een slingerbeweging met breuklijnen en
verschillende scholen/visies, ze staat dus nooit vast. Zeer belangrijk is om bewust
te zijn van de eigen positie en altijd (wie spreekt met welke bril) en en/en-visie
aan te nemen. Belangrijk is om altijd een en-en benadering te gebruiken wanneer
er gekeken wordt naar de communicatiewetenschappen.
4
