Samenvatting 'Inleiding tot de Klassieke Oudheid' - Romeinse Keizertijd

DE ROMEINSE KEIZERTIJD
TWEEDE TRIUMVIRAAT: MARCUS ANTIONIUS, LEPIDUS &
OCTAVIANUS

Er zijn twee erfgenamen die de erfenis (= loyaliteit van het volk en soldaten)
van Caesar overnemen.

De eerste is Gaius Octavius (zijn achterneef), die werd geadopteerd per
testament. Als adoptiezoon erft hij ook een deel van die loyaliteit die men had
aan Caesar. Dus een deel van Caesars nalatenschap wordt nagelaten aan
Octavius. Zijn naam verandert naar Octavianus. Later wordt hij Augustus
genoemd.

De tweede erfgenaam was Marcus Antonius (succesvol generaal) en hij erft de
loyaliteit van het leger toch op een andere manier dan Octavianus.

 Leidt tot conflicten tussen deze twee en zelfs een machtsstrijd.
 Ze hebben wel een gemeenschappelijke vijand: degenen die Caesar
vermoord hebben.
 Dus: toch een samenwerking. Ze vormen het tweede triumviraat, samen
met Lepidus. Lepidus was veldheer in Noord-Italië.

Het eerste wat ze doen is de strijd aangaan met de moordenaars van Caesar. Die
waren gevlucht naar het Oosten (rijkere regio). 42 v.Chr. worden ze verslagen en
vermoord.

 Het driemanschap heeft het hele Romeinse Rijk in handen, en verdelen
het.

Marcus Antonius heeft het meeste aanzien en neemt het Oosten voor zichzelf,
buiten Egypte (maakte nog geen deel uit van het Rijk). Hij kiest voor het Oosten
omdat dat het rijkste gedeelte van het Rijk is.

Octavianus krijgt het Westen, inclusief Rome en Italië. Hij zit in het centrum van
de politieke macht, maar erft ook veel problemen. Hij moest voor de
landverdeling zorgen voor de veteranen.

Lepidus krijgt Noord-Afrika. Hij was de minst belangrijkste, maar Afrika was wel
een belangrijke plek voor voedsel.

De zonen van Pompeius (grote tegenstander van Caesar) worden ook verslagen
door Octavianus. Hij komt aan de macht en neemt Lepidus’ regio in. Dus je krijgt
uiteindelijk tot een tweedeling van het RR.

 Leidt tot een oorlog: 31 v.Chr = Zeeslag bij Actium
 30 v.chr is de strijd voorbij omdat Antonius zelfmoord pleegt.

,AUGUSTUS’ PRINCIPAAT

Octavianus werd dus alleenheerser, maar hoe kan je je macht gaan
vormgeven?

 Hij creëert (geleidelijk aan) het systeem van het principaat.

Aanvankelijk heeft hij uitzonderlijke bevoegdheden om de republiek te
herstellen. Hij zegt: “Het is hersteld en ik leg mijn bevoegdheden neer”. De vorm
lijkt toen nog op de oude republiek.

Kenmerkend voor de republiek was dat de macht verdeeld werd, en dat was
natuurlijk nu niet zo. De macht werd nu gebundeld bij één persoon.

Hij geeft zichzelf republikeinse bevoegdheden: hij vormt zichzelf tot
provinciegouverneur in drie provincies (Spanje, Gallië en Syrie – provincies met
de grootste legers). Daarmee heeft hij het grootste deel van het leger in handen.

Daarnaast gaat hij zich tot telkens consul maken voor één jaar. Probleem:
vooraanstaande lieden wilden die functie ook nastreven. Er waren altijd twee
consuls. Dat verandert hij, want hij geeft zichzelf het imperium consulare (= hij
is geen consul, maar heeft de bevoegdheden van een consul).

Hij geeft ook zichzelf de bevoegdheid van een volkstribuun. Zo kon hij
volksvergadering bijeenroepen én heeft hij vetorecht, naast de vergadering van
de consuls.

Later geeft hij zichzelf imperium maius (= het hoogste gezag).

 Ieder voor zich waren die functies niets nieuws, maar het was nieuw dat
één persoon al die functies heeft.

Hij laat zich door de Senaat verheven tot Augustus, ‘de verhevene’. Ook werd
hij benoemd als imperator (= veldheer).

Dat systeem noemen we het principaat.

Er zijn ook een aantal dingen veranderd waardoor hij aan de macht kon blijven,
en vooral verandering binnen de elite. De burgeroorlogen hebben daar ook
voor gezorgd, want veel vooraanstaande families waren uitgeroeid. Ze kozen
vaak de foute kant in strijden, en de nazaten vonden het beter om terug te
trekken ver van Rome. De mensen die macht hadden verloren, waren weg.

Het volk was ook blij dat de burgeroorlogen voorbij waren, en wilde niet nog eens
in zo’n oorlog verwikkeld waren. Deze situatie zorgde eindelijk voor stabiliteit.
Augustus stond symbool voor vrede en stabiliteit. Dat was de tweede reden.

Toch ging niet alles van een leien dakje.

 Fragment

, Schreef biografieën van de eerste keizers, dus ook over Augustus. Beschrijft
een aanpassing van de Senaat door Augustus.

Vlak na de burgeroorlogen

Augustus zat met een pantser onder zijn toga, senatoren werden
gefouilleerd… zodat hij niet vermoord zou worden. Hij verwijst daarmee naar
het voorbeeld van Caeser en dat er toch wel schrik was in het begin voor zijn
heerschappij.

Hij zegt ook iets over de werkelijke machtsverdeling tussen Augustus en de
Senaat. Augustus bepaalde wie in de Senaat zat. Waarom schaft hij de Senaat
niet gewoon af? Omdat dat duidelijk het tegen gaf dat hij alleenheerser wilde
zijn.

De Senaat was ook geen grote tegenspeler meer, want de vooraanstaande
families waren verdwenen en Augustus koos een nieuwe, lokale en Italische
elite. Die hadden nooit veel macht en waren al blij dat ze in de Senaat zaten.
Zij zijn meer uit op status dan macht. Hij geeft ze status, maar onttrekt hun
bevoegdheden.

GAIUS JULIUS CAESAR IMPERATOR AUGUSTUS

= Zo noemde hij zichzelf.

Hij leefde lang, maar was vaak ziek. Dat was een probleem, want hij stond
symbool voor stabiliteit. Als hij dood zou gaan, zou dat een einde maken aan
stabiliteit.

Hij kon niet zomaar een opvolger aanwijzen, want dan is het geen herstelde
republiek meer. Hij had “toevallig” veel bevoegdheden, en geen keizerschap.

Al die keizers, tot Nero, behoorde tot die Julisch-Claudische dynastie.

Als Augustus zou sterven, waren er twee mogelijke opvolgers. Die zekerheid van
opvolgers moest er zijn om stabiliteit te verzekeren. Zijn neef Marcellus was
optie één. Hij trouwt met de dochter van Augustus. Hij krijgt een aantal
bevoegdheden. Maar: in 23 v.Chr sterft hij.

Dan komt hij bij Agrippa, een goede vriend. Dat wordt de persoon die naast
Augustus staat en krijgt bevoegdheden. Julia moet trouwen met Agrippa. De
eerstgeborene is Gaius (belangrijk voor later). Dat zijn dus kleinzonen van
Augustus. 12 v.Chr sterft Agrippa.

Na zijn dood koos hij niet voor Gaius, want hij was maar acht jaar.

Augustus scheidt van zijn vrouw en is verliefd op Livia, maar zij is al getrouwd
met Tiberius Claudius Nero. Zij hebben twee zonen: Tiberius en Drusus.
Augustus vond dat ze moest scheiden. Augustus had zonen nodig, en adopteert
haar twee zonen. Augustus duidt Tiberius aan als zijn opvolger.