Penologie
Les 1
Wat is penologie?
= de sociaalwetenschappelijke studie van (staats)bestraffing
- Overheden die straffen opleggen
- Het is een sociale wetenschap gaat over empirische vraagstukken
o gaat verder dan de wetteksten
= Theoretisch-empirisch perspectief
Wat is penitentiaire recht? (komt later nog terug)
Penitentiaire recht= geheel van juridische normen i.v.m. de behandeling van
gedetineerde personen.
2 wetten hierbij:
1. Interne rechtspositie: Basiswet Gevangeniswezen = rechten van
gedetineerden tijdens detentie.
2. Externe rechtspositie: Wet externe Rechtspositie= regeling van de
overgang van binnen naar buiten
a. Eerst geleidelijk met bvb penitentiaire verlof,…
In de toekomst?: Strafuitvoeringswetboek: men gaat hierin alle strafuitvoering
regelen en niet enkel de gevangenis
Welke straffen?
Strafrecht
- Wetgever bepaalt de misdrijven en mogelijke straffen per misdrijf
(=parlement)
- Rechtbanken (strafrechters/strafrechtbanken) passen wetten toe:
schuld/onschuld
+ welke bestraffing?
- Uitvoerende macht staat in voor de uitvoering van de straffen (=regering)
,Strafwetboek 2024 (IWT: 8 APRIL 2026) 4 categorieën
Vrijheidsbenemende straffen
- Gevangenisstraf
- Behandeling onder vrijheidsberoving (ten vroegste vanaf 1 januari 2035)
o Je bent schuldig en verantwoordelijk maar er is toch een mentale
ziekte die verband houdt met het misdrijf. Dus geen gevangenisstraf
maar een Behandeling onder vrijheidsberoving
Vrijheidsbeperkende straffen (gemeenschapsgerichte straffen)
- Straf onder elektronisch toezicht
- Probatiestraf
o Je krijgt een aantal voorwaarden die je moet naleven tijdens een
bepaalde periode.
- Werkstraf
Vermogensstraffen
- Geldboete
- Verbeurdverklaring
- Geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf
behaalde voordeel
Veroordeling bij schuldigverklaring
= rechter zegt: je bent schuldig aan deze feiten, maar omdat ze niet ernstig zijn
of omdat het al zolang duurde voordat je hier op het proces verschijnt
Schuldig verklaart maar geen straf
Bijkomende straffen (naast de hoofdstraf)
- Geldboete
- Verbeurdverklaring
- Geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf
behaalde voordeel
- Verlengde opvolging (ten vroegste vanaf 1 januari 2035)
o Na de vrijheidsberoving wordt je nog opgevolgd met voorwaarden
- Ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politieke rechten (bv. recht om
verkozen te worden)
- Beroepsverbod
- Verval van het recht tot sturen
- Verblijfs-, plaats- of contactverbod
- Opschorting van de uitspraak van de veroordeling (1-5 jaar)
o De rechter gaat eerst nog geen veroordeling uitspreken, wel
schuldig
o Kan worden herroepen bij een nieuwe veroordeling tot
gevangenisstraf van minstens 6 maanden
, - Uitstel (volledig of gedeeltelijk) van de tenuitvoerlegging van de straf (1-5
jaar)
o Moet worden herroepen bij een nieuwe veroordeling tot
gevangenisstraf zonder uitstel van meer dan 18 maanden
o Kan worden herroepen bij een nieuwe veroordeling tot een
gevangenisstraf zonder uitstel van ten hoogste 18 maanden
o Kan met voorwaarden: probatie-uitstel Kan worden herroepen in
geval van een ernstige niet-naleving van de probatievoorwaarden
Cijfers
Fig 1: minderlange gevangenisstraffen
- Worden vrij frequent opgelegd.
- Vooral de effectieve gevangenisstraffen ong 15000
, Fig 2: zeer lange gevangenisstraffen
- Worden veel minder frequent opgelegd.
Overbevolking (!) komt nog terug
- Nieuwsblad (8 september 2025): “De totale capaciteit bedraagt 11.040
cellen, waarvan 10.433 bruikbaar. Met 13.075 aanwezige gedetineerden
betekent dat ruim 2.600 personen boven de infrastructuurcapaciteit.”
- “In totaal zijn er 282 grondslapers, zes meer dan een week eerder.”
Strafrechtelijke geldboeten:
- meest voorkomende straf
Verval van recht tot sturen en alcoholslot
Les 1
Wat is penologie?
= de sociaalwetenschappelijke studie van (staats)bestraffing
- Overheden die straffen opleggen
- Het is een sociale wetenschap gaat over empirische vraagstukken
o gaat verder dan de wetteksten
= Theoretisch-empirisch perspectief
Wat is penitentiaire recht? (komt later nog terug)
Penitentiaire recht= geheel van juridische normen i.v.m. de behandeling van
gedetineerde personen.
2 wetten hierbij:
1. Interne rechtspositie: Basiswet Gevangeniswezen = rechten van
gedetineerden tijdens detentie.
2. Externe rechtspositie: Wet externe Rechtspositie= regeling van de
overgang van binnen naar buiten
a. Eerst geleidelijk met bvb penitentiaire verlof,…
In de toekomst?: Strafuitvoeringswetboek: men gaat hierin alle strafuitvoering
regelen en niet enkel de gevangenis
Welke straffen?
Strafrecht
- Wetgever bepaalt de misdrijven en mogelijke straffen per misdrijf
(=parlement)
- Rechtbanken (strafrechters/strafrechtbanken) passen wetten toe:
schuld/onschuld
+ welke bestraffing?
- Uitvoerende macht staat in voor de uitvoering van de straffen (=regering)
,Strafwetboek 2024 (IWT: 8 APRIL 2026) 4 categorieën
Vrijheidsbenemende straffen
- Gevangenisstraf
- Behandeling onder vrijheidsberoving (ten vroegste vanaf 1 januari 2035)
o Je bent schuldig en verantwoordelijk maar er is toch een mentale
ziekte die verband houdt met het misdrijf. Dus geen gevangenisstraf
maar een Behandeling onder vrijheidsberoving
Vrijheidsbeperkende straffen (gemeenschapsgerichte straffen)
- Straf onder elektronisch toezicht
- Probatiestraf
o Je krijgt een aantal voorwaarden die je moet naleven tijdens een
bepaalde periode.
- Werkstraf
Vermogensstraffen
- Geldboete
- Verbeurdverklaring
- Geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf
behaalde voordeel
Veroordeling bij schuldigverklaring
= rechter zegt: je bent schuldig aan deze feiten, maar omdat ze niet ernstig zijn
of omdat het al zolang duurde voordat je hier op het proces verschijnt
Schuldig verklaart maar geen straf
Bijkomende straffen (naast de hoofdstraf)
- Geldboete
- Verbeurdverklaring
- Geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf
behaalde voordeel
- Verlengde opvolging (ten vroegste vanaf 1 januari 2035)
o Na de vrijheidsberoving wordt je nog opgevolgd met voorwaarden
- Ontzetting uit bepaalde burgerlijke en politieke rechten (bv. recht om
verkozen te worden)
- Beroepsverbod
- Verval van het recht tot sturen
- Verblijfs-, plaats- of contactverbod
- Opschorting van de uitspraak van de veroordeling (1-5 jaar)
o De rechter gaat eerst nog geen veroordeling uitspreken, wel
schuldig
o Kan worden herroepen bij een nieuwe veroordeling tot
gevangenisstraf van minstens 6 maanden
, - Uitstel (volledig of gedeeltelijk) van de tenuitvoerlegging van de straf (1-5
jaar)
o Moet worden herroepen bij een nieuwe veroordeling tot
gevangenisstraf zonder uitstel van meer dan 18 maanden
o Kan worden herroepen bij een nieuwe veroordeling tot een
gevangenisstraf zonder uitstel van ten hoogste 18 maanden
o Kan met voorwaarden: probatie-uitstel Kan worden herroepen in
geval van een ernstige niet-naleving van de probatievoorwaarden
Cijfers
Fig 1: minderlange gevangenisstraffen
- Worden vrij frequent opgelegd.
- Vooral de effectieve gevangenisstraffen ong 15000
, Fig 2: zeer lange gevangenisstraffen
- Worden veel minder frequent opgelegd.
Overbevolking (!) komt nog terug
- Nieuwsblad (8 september 2025): “De totale capaciteit bedraagt 11.040
cellen, waarvan 10.433 bruikbaar. Met 13.075 aanwezige gedetineerden
betekent dat ruim 2.600 personen boven de infrastructuurcapaciteit.”
- “In totaal zijn er 282 grondslapers, zes meer dan een week eerder.”
Strafrechtelijke geldboeten:
- meest voorkomende straf
Verval van recht tot sturen en alcoholslot
