FORENSISCHE PSYCHIATRIE
H1. SCHIZOFRENIE-SPECTRUM EN ANDERE PSYCHIATRISCHE
STOORNISSEN
1. HISTORISCH OVERZICHT
1.1 ASPECIFIEKE BEWARING
• 1539: “pest-en dolhuizen” → doel: maatschappij beschermen van mensen met de pest en mensen die
dol waren (gek). Deze mensen werden opgesloten in een gevangenis (publiek private
samenwserking).
• 1593: wanneer je miserabele waanzinnigen onderdak kon bieden kreeg je hier 3 ponden en 20
schellingenvoor.
1.2 SPECIFIEKE BEWARING
= “asylum”
• Doel: Maatschappij beschermen
Eerste instelling: “Bedlam” (St Bethlem’s Hospital London)
• Aanvankelijk: straf voor “immoraliteit”: mensen die gek waren werden gestraft wegens immoraliteit.
• Later (1700): “patients”
• Organisatie (1734): curable/incurable: men werd opgedeeld in degenen die geneesbaar waren en
degenen die ongeneesbaar waren.
“In the 18th century people used to go there to see the lunatics. For a penny one could peer into their cells, view
the freaks of the "show of Bethlehem" and laugh at their antics, generally of a sexual nature or violent fights.
Entry was free on the first Tuesday of the month. Visitors were permitted to bring long sticks with which to poke
and enrage the inmates. In 1814 there were 96,000 such visits.
- Ze werden vastgebonden en geïmmobiliseerd omdat ze gevaarlijk waren.
- We moesten zorg dragen voor de mensen, psychiaters bestonden nog niet. Ze noemden hen
alliënisten (degene die de vreemden moesten behandelen)
Gilain ziekenhuis: er werd voor hen gezorgd, en men probeerde ze te behandelen maar ze wisten niet wat een
psychiatrische ziekte was. Dus mensen dachten dat ze verkeerd werden “opgedraaid”, waardoor ze geplaatst
werden in een draaistoel omdat ze dachten dat ze zo beter werden.
Artificial hibermation gebruikt tot 1960 (niet zo lang geleden): bruine beren zijn gevaarlijke dieren, maar niet
gevaarlijk in hun winterslaap. Dus moeten we bij psychiatrische patiënten in een “winterslaap” proberen
brengen door de lichaamstemperatuur te doen dalen via ijsblokken in een ijsbad. Dit was de enige behandeling
mogelijk voor psychiatrische patiënten tot 1960.
1.2 PSYCHOSENZORG
1
,Residentieel verblijf: de gedwongen opname, aangezien je nooit kon genezen bleef je daar vanaf de dag van
opname tot je doodging. Mannen en vrouwen leefden strikt gescheiden.
• “Aangeleerde afhankelijkheid”
• Verlies aan gezonde mentale capaciteiten en coping skills
• Therapieën: oa koude baden, ergotherapie, bewegingstherapie (‘bezig zijn’)
1.4. ELECTRO-CONVULSIE-THERAPIE
Door een stuipaanval uitlokken dacht men mensen te genezen. Eerste keer dat men iets kon doen, oorzakelijk
aan de ziekte (tijdelijk wanen en hallucinaties beperken)
Elektroshocktherapie: werkt zeer goed, het is vandaag de dag geen gekke behandeling. MAAR in die tijd deden
ze dit zonder spierverslapping/verdoving, waardoor mensen soms hun rug braken, dit deed heel erg veel pijn.
• 1926: “insult is belangrijk”
• 1937: Cerletti (toestel)
• Sinds 1940: curariseren (= spierverslapping)
• Beroemde ECT patiënten:
⇨ Ernest Hemmingway
⇨ Vladimir Horowitz (pianist)
⇨ Lou Reed
â Nog steeds: belangrijke behandeling (ook voor andere aandoeningen: zie verder in cursus)
1.5. LOBOTOMIE
Doel ingreep: mensen rustiger maken & minder agressief
Gek zijn had iets te maken met het feit dat er iets fout liep in de hersenen. 1940: boorgat maken in de schedel
en met een soort van swiffer (leukotoom) eens heen en weer over de witte stof strijken (Moniz). Hierdoor zou
de agressie verdwijnen maar door deze ingreep zijn de mensen zodanig willoos geworden dat ze geen normale
ontwikkeling meer kunnen kennen (→ geen goede behandeling).
• Freeman: uitvinder van de snelle lobotomie/ice-pick lobotomy (1945): gebruikte een ice-pick ipv een
leukotoom. Prikte door de hersenvliezen en wissen. Dit was de behandeling tot de jaren 60.
⇨ Men werd onder lokale anesthesie gebracht met een hamer. “this perforates skin,
subcutaneous tissue, bone and meninges in a single plunge”.
H2. SYMPTOMEN
Symptoom = kenmerken van een ziekte (bv. koorts is een onderdeel van een ziektebeeld maar is geen ziekte
zelf)
Psychotische symptomen = komen meestal voor bij psychotische stoornissen maar kunnen ook voorkomen bij
stemmingsstoornissen, middelenmisbruik, persoonlijkheidsstoornissen, dementie, ...
Psychotische stoornissen = het geheel
ziektebeeld draait rond deze psychotische
symptomen.
2
,ALGEMEEN: SYMPTOMEN BIJ SCHIZOFRENIESPECTRUM- EN ANDERE
PSYCHOTISCHE STOORNISSEN
= wanneer men afwijkingen heeft in een of meer van de volgende vijf symptoomdomeinen:
1) wanen
2) hallucinaties “positieve symptomen” 3 positieve symptomen
3) gedesorganiseerde denken
4) gedesorganiseerde of abnormale psychomotoriek
5) negatieve symptomen
2.1. POSITIEVE SYMPTOMEN
De term positieve symptomen wordt enkel gebruikt in het vakgebied omdat dit een
verkeerde indruk kan overbrengen. Het zijn symptomen die iemand anders niet heeft, ze
zijn er extra bijgekomen (plus).
• Gedrag + … = positieve symptomen (biochemie: teveel aan dopamine in het
limbisch systeem).
⇨ Neurotransmitters = stof dat neuronen met elkaar contact hebben.
⇨ Vb. speeds, amfetamines zullen positieve symptomen veroorzaken.
2.1. WANEN
DEFINITIE: Denkstoornis: vaststaande overtuigingen die niet vatbaar zijn voor feiten
die ermee in tegenspraak zijn. Men denkt op een verkeerde manier over iets.
• We mogen dit niet toepassen binnen cultuur en religie (bv. voodoo), anders
denken over een cultureel verschijnsel is geen waan. (Want dit zijn vaststaande
overtuigingen)
⇨ Vb. niet bijten op hostie “lichaam van Christus”
• De patiënt heeft ook zelden inzicht in zijn wanen (= geen inzicht in het
ziektebeeld).
• Niet te overtuigen dat wat ze denken fout is.
Frequent voorkomende wanen:
a) Achtervolgingswanen (= paranoïde wanen) = Iemand heeft de overtuiging dat
hem of haar kwaad zal worden berokkend, dat hij of zij zal worden aangevallen,
door een persoon, organisatie of andere groep mensen.
⇨ Meest voorkomende waan
⇨ Wordt als zeer bedreigend ervaren (complot)
o Vb. Film Hugo en Linda: Hugo denkt dat zijn moeder lid is van een
geheime dienst en hem iets wil aandoen (→ denken dat iemand een
spion is).
3
, b) Betrekkingswanen = Iemand heeft de overtuiging dat bepaalde gebaren,
opmerkingen, signalen uit de omgeving enzovoort aan de betrokkene zelf gericht
zijn.
⇨ Vb. Film Hugo en Linda: Boodschap op TV is specifiek naar Hugo gericht
c) Grootheidswanen = Iemand heeft de overtuiging dat hij of zij uitzonderlijke
kwaliteiten, rijkdom of roem bezit en daar ook voor moet geprezen worden.
⇨ Vb. Film Hugo en Linda: Linda heeft waan dat ze de plannen van
atoombom moet bewaken.
d) Erotomane wanen “syndroom van Clérambault” = Iemand is er onterecht van
overtuigd dat iemand anders verliefd is op hem of haar maar het niet durft te
zeggen.
e) Beïnvloedingswanen = gedachteninbreng (= iemand stuurt gedachten naar jouw
hersenen en beïnvloedt uw denken).
⇨ zie: Het geheim van de hersenchip
2.2. HALLUCINATIES
DEFINITIE: stoornissen van de waarneming
• Het zijn zintuiglijke ervaringen die plaatsvinden zonder dat er een externe
stimulus is (bv. dingen horen die er niet zijn).
• Zijn levendig en helder, hebben net zo veel kracht en maken net zo veel indruk als
normale waarnemingen, en staan niet onder controle van de wil.
• Zelfden heeft de patiënt hier inzicht in (geen inzicht in ziektebeeld)
Indeling: 5 types (zintuiglijke modaliteiten):
1) Auditieve hallucinaties (>> stemmen)
2) Visuele hallucinaties
3) Tactiele hallucinaties
4) Olfactorische hallucinaties
5) Gustatorische hallucinaties
1) AUDITIEVE HALLUCINATIES !!!! → BELANGRIJKSTE
• Enkelvoudige: vb. bellen, kraken, kauwgeluiden
• Stemmen:
⇨ Woorden: vb “moordenaar”, “hoer”
⇨ Zinnen en conversaties
⇨ Komen uit radio, uit hoofd, uit darmen, uit stopcontact, …
⇨ In “Tweede” en “Derde”-persoon; resp. tegen en over de patiënt
o LET OP: Bevelshallucinatie = iemand die een stem hoort in de tweede persoon en
hier opdrachten aan geeft.
- Tweede persoon
- Aanzet tot zelfmoord of moord
• Voorkomen als symptoom: komen voor bij schizofrenie, manie, depressie,
dementie, delirium, …
4
H1. SCHIZOFRENIE-SPECTRUM EN ANDERE PSYCHIATRISCHE
STOORNISSEN
1. HISTORISCH OVERZICHT
1.1 ASPECIFIEKE BEWARING
• 1539: “pest-en dolhuizen” → doel: maatschappij beschermen van mensen met de pest en mensen die
dol waren (gek). Deze mensen werden opgesloten in een gevangenis (publiek private
samenwserking).
• 1593: wanneer je miserabele waanzinnigen onderdak kon bieden kreeg je hier 3 ponden en 20
schellingenvoor.
1.2 SPECIFIEKE BEWARING
= “asylum”
• Doel: Maatschappij beschermen
Eerste instelling: “Bedlam” (St Bethlem’s Hospital London)
• Aanvankelijk: straf voor “immoraliteit”: mensen die gek waren werden gestraft wegens immoraliteit.
• Later (1700): “patients”
• Organisatie (1734): curable/incurable: men werd opgedeeld in degenen die geneesbaar waren en
degenen die ongeneesbaar waren.
“In the 18th century people used to go there to see the lunatics. For a penny one could peer into their cells, view
the freaks of the "show of Bethlehem" and laugh at their antics, generally of a sexual nature or violent fights.
Entry was free on the first Tuesday of the month. Visitors were permitted to bring long sticks with which to poke
and enrage the inmates. In 1814 there were 96,000 such visits.
- Ze werden vastgebonden en geïmmobiliseerd omdat ze gevaarlijk waren.
- We moesten zorg dragen voor de mensen, psychiaters bestonden nog niet. Ze noemden hen
alliënisten (degene die de vreemden moesten behandelen)
Gilain ziekenhuis: er werd voor hen gezorgd, en men probeerde ze te behandelen maar ze wisten niet wat een
psychiatrische ziekte was. Dus mensen dachten dat ze verkeerd werden “opgedraaid”, waardoor ze geplaatst
werden in een draaistoel omdat ze dachten dat ze zo beter werden.
Artificial hibermation gebruikt tot 1960 (niet zo lang geleden): bruine beren zijn gevaarlijke dieren, maar niet
gevaarlijk in hun winterslaap. Dus moeten we bij psychiatrische patiënten in een “winterslaap” proberen
brengen door de lichaamstemperatuur te doen dalen via ijsblokken in een ijsbad. Dit was de enige behandeling
mogelijk voor psychiatrische patiënten tot 1960.
1.2 PSYCHOSENZORG
1
,Residentieel verblijf: de gedwongen opname, aangezien je nooit kon genezen bleef je daar vanaf de dag van
opname tot je doodging. Mannen en vrouwen leefden strikt gescheiden.
• “Aangeleerde afhankelijkheid”
• Verlies aan gezonde mentale capaciteiten en coping skills
• Therapieën: oa koude baden, ergotherapie, bewegingstherapie (‘bezig zijn’)
1.4. ELECTRO-CONVULSIE-THERAPIE
Door een stuipaanval uitlokken dacht men mensen te genezen. Eerste keer dat men iets kon doen, oorzakelijk
aan de ziekte (tijdelijk wanen en hallucinaties beperken)
Elektroshocktherapie: werkt zeer goed, het is vandaag de dag geen gekke behandeling. MAAR in die tijd deden
ze dit zonder spierverslapping/verdoving, waardoor mensen soms hun rug braken, dit deed heel erg veel pijn.
• 1926: “insult is belangrijk”
• 1937: Cerletti (toestel)
• Sinds 1940: curariseren (= spierverslapping)
• Beroemde ECT patiënten:
⇨ Ernest Hemmingway
⇨ Vladimir Horowitz (pianist)
⇨ Lou Reed
â Nog steeds: belangrijke behandeling (ook voor andere aandoeningen: zie verder in cursus)
1.5. LOBOTOMIE
Doel ingreep: mensen rustiger maken & minder agressief
Gek zijn had iets te maken met het feit dat er iets fout liep in de hersenen. 1940: boorgat maken in de schedel
en met een soort van swiffer (leukotoom) eens heen en weer over de witte stof strijken (Moniz). Hierdoor zou
de agressie verdwijnen maar door deze ingreep zijn de mensen zodanig willoos geworden dat ze geen normale
ontwikkeling meer kunnen kennen (→ geen goede behandeling).
• Freeman: uitvinder van de snelle lobotomie/ice-pick lobotomy (1945): gebruikte een ice-pick ipv een
leukotoom. Prikte door de hersenvliezen en wissen. Dit was de behandeling tot de jaren 60.
⇨ Men werd onder lokale anesthesie gebracht met een hamer. “this perforates skin,
subcutaneous tissue, bone and meninges in a single plunge”.
H2. SYMPTOMEN
Symptoom = kenmerken van een ziekte (bv. koorts is een onderdeel van een ziektebeeld maar is geen ziekte
zelf)
Psychotische symptomen = komen meestal voor bij psychotische stoornissen maar kunnen ook voorkomen bij
stemmingsstoornissen, middelenmisbruik, persoonlijkheidsstoornissen, dementie, ...
Psychotische stoornissen = het geheel
ziektebeeld draait rond deze psychotische
symptomen.
2
,ALGEMEEN: SYMPTOMEN BIJ SCHIZOFRENIESPECTRUM- EN ANDERE
PSYCHOTISCHE STOORNISSEN
= wanneer men afwijkingen heeft in een of meer van de volgende vijf symptoomdomeinen:
1) wanen
2) hallucinaties “positieve symptomen” 3 positieve symptomen
3) gedesorganiseerde denken
4) gedesorganiseerde of abnormale psychomotoriek
5) negatieve symptomen
2.1. POSITIEVE SYMPTOMEN
De term positieve symptomen wordt enkel gebruikt in het vakgebied omdat dit een
verkeerde indruk kan overbrengen. Het zijn symptomen die iemand anders niet heeft, ze
zijn er extra bijgekomen (plus).
• Gedrag + … = positieve symptomen (biochemie: teveel aan dopamine in het
limbisch systeem).
⇨ Neurotransmitters = stof dat neuronen met elkaar contact hebben.
⇨ Vb. speeds, amfetamines zullen positieve symptomen veroorzaken.
2.1. WANEN
DEFINITIE: Denkstoornis: vaststaande overtuigingen die niet vatbaar zijn voor feiten
die ermee in tegenspraak zijn. Men denkt op een verkeerde manier over iets.
• We mogen dit niet toepassen binnen cultuur en religie (bv. voodoo), anders
denken over een cultureel verschijnsel is geen waan. (Want dit zijn vaststaande
overtuigingen)
⇨ Vb. niet bijten op hostie “lichaam van Christus”
• De patiënt heeft ook zelden inzicht in zijn wanen (= geen inzicht in het
ziektebeeld).
• Niet te overtuigen dat wat ze denken fout is.
Frequent voorkomende wanen:
a) Achtervolgingswanen (= paranoïde wanen) = Iemand heeft de overtuiging dat
hem of haar kwaad zal worden berokkend, dat hij of zij zal worden aangevallen,
door een persoon, organisatie of andere groep mensen.
⇨ Meest voorkomende waan
⇨ Wordt als zeer bedreigend ervaren (complot)
o Vb. Film Hugo en Linda: Hugo denkt dat zijn moeder lid is van een
geheime dienst en hem iets wil aandoen (→ denken dat iemand een
spion is).
3
, b) Betrekkingswanen = Iemand heeft de overtuiging dat bepaalde gebaren,
opmerkingen, signalen uit de omgeving enzovoort aan de betrokkene zelf gericht
zijn.
⇨ Vb. Film Hugo en Linda: Boodschap op TV is specifiek naar Hugo gericht
c) Grootheidswanen = Iemand heeft de overtuiging dat hij of zij uitzonderlijke
kwaliteiten, rijkdom of roem bezit en daar ook voor moet geprezen worden.
⇨ Vb. Film Hugo en Linda: Linda heeft waan dat ze de plannen van
atoombom moet bewaken.
d) Erotomane wanen “syndroom van Clérambault” = Iemand is er onterecht van
overtuigd dat iemand anders verliefd is op hem of haar maar het niet durft te
zeggen.
e) Beïnvloedingswanen = gedachteninbreng (= iemand stuurt gedachten naar jouw
hersenen en beïnvloedt uw denken).
⇨ zie: Het geheim van de hersenchip
2.2. HALLUCINATIES
DEFINITIE: stoornissen van de waarneming
• Het zijn zintuiglijke ervaringen die plaatsvinden zonder dat er een externe
stimulus is (bv. dingen horen die er niet zijn).
• Zijn levendig en helder, hebben net zo veel kracht en maken net zo veel indruk als
normale waarnemingen, en staan niet onder controle van de wil.
• Zelfden heeft de patiënt hier inzicht in (geen inzicht in ziektebeeld)
Indeling: 5 types (zintuiglijke modaliteiten):
1) Auditieve hallucinaties (>> stemmen)
2) Visuele hallucinaties
3) Tactiele hallucinaties
4) Olfactorische hallucinaties
5) Gustatorische hallucinaties
1) AUDITIEVE HALLUCINATIES !!!! → BELANGRIJKSTE
• Enkelvoudige: vb. bellen, kraken, kauwgeluiden
• Stemmen:
⇨ Woorden: vb “moordenaar”, “hoer”
⇨ Zinnen en conversaties
⇨ Komen uit radio, uit hoofd, uit darmen, uit stopcontact, …
⇨ In “Tweede” en “Derde”-persoon; resp. tegen en over de patiënt
o LET OP: Bevelshallucinatie = iemand die een stem hoort in de tweede persoon en
hier opdrachten aan geeft.
- Tweede persoon
- Aanzet tot zelfmoord of moord
• Voorkomen als symptoom: komen voor bij schizofrenie, manie, depressie,
dementie, delirium, …
4
