MONDGEZONDHEID EN MAATSCHAPPIJ
24-25, 1ste bach, prof Lambert
DIT ZIJN DE LESSEN UIT HET TWEEDE SEMESTER
(gouden slides)
LES 4: PREVENTIESTRATEGIEEN (7/3 13u)
→ wat moeten/kunnen wij doen
1 INLEIDING
(korte herhaling vn eerste semester)
● determinanten van preventie
○ sociaal, commercieel, politiek,...
- structurele determinanten (socio-economisch, politiek,...)
- intermediate determinanten (sociale positie en omstandigheden)
- proximal determinanten (gedrag en genen)
○ modellen
- geen afgesloten hokjes
- determinanten versterken elkaar
- meer dan 1 pers betrokken
→ “wiens schuld”
- individu of omgeving
- iemand met zelfde fysieke en psychissche competenties in andere
context => ander gedrag
→ sociale context
- sociaal kapitaal = sociale netwerken en ondersteuning
- stimulatie vr zelfzorg
- modellerend gedrag
- informatie
- hulp bij problemen oplossen
● preventieacties
○ zie eerder: diensten, gezondheidsvoorlichting en gezondheidsbewaking
● upstream VS downstream
○ zie eerder: oorzaak of gevolg aanpakken
,2 PREVENTIESTRATEGIEN: HOE?
● basisadviezen vn preventie
○ 2 tot 3 keer tanden poetsen met fluoride
○ inname vrije suiker beperken
○ regelmatig nazicht
○ zie www.gezondemond.be
● waarom preventie
○ sinds stimulatie basisadviezen minder caries
○ laatste 20 jaar caries stabiel/gedaald MAAR nog steeds bel
○ mondaandoeningen wereldwijd meest voorkomende ziekte
→ 3,5 miljard mensen hebben onbehandelde mondaandoening
○ VS parodontitis stijgt sterk want bevolking veroudert
● waar loopt het fout?
○ verkeerd overkomen gezondheidsboodschap
○ 4 vragen vr patient
- zie ik de boodschap?
- begrijp ik de boodschap?
- geloof ik de boodschap?
- kan ik met de boodschap iets doen in mijn leven?
○ boodschap verstoord
- “boosdoeners”
- consensus nodig: geen tegenstrijdigheden
bv. kaas of banaan? → geen eenduidig antwoord
- commercieel
bv. reclame vr sigaret: toont niet dat het ongezond is
bv. foodmarketing: slecht eten veel meer gepromoot
○ fouten van professionals
- inhoud
→ datering: te oude techniek/ boodschap
→ vroeger: bang maken vr tandarts, slecht
- vorm en boodschapper
→ te oude manier van aanbrengen, het dringt niet door
→ patient meekrijgen in verhaal, connectie
● hoe boodschap brengen?
3 ONE FOR ALL, ALL FOR ONE
● population based approach
○ all for all
○ algmene boodschap vr ied, ied zelfde behandelen
○ meestal gericht op informatie
○ bv. reclameborden, websites
○ voordeel: algemene, preventie constante (de norm) → zie tabel
○ nadeel: duur, zelfde resultaat vr ied?, mensen die al weten, klein resultaat
, ○ bv. klas met lln
- “Ik heb aan iedereen op hetzelfde moment dezelfde uitleg gegeven,
dus als ik aan het eind van mijn les een onverwachte toets geef,
moet iedereen hetzelfde resultaat behalen”
- ander effect bij ied
=> campagnes werken niet bij ied
=> “mattheus effect”
● mattheus effect
○ sociale ongelijkheid vergroot nog meer door burgerparticipatie!!!!!
○ quote vn Mathheus in Bijbel
“Want aan een ieder, die heeft, zal gegeven worden, en hij zal
overvloedig hebben; maar van hem, die niet heeft, zal ook wat hij
heeft, afgenomen worden”
○ degenen die het meeste mee zijn meeste profijt
meest geinteresseerden, vaardige, mondige, slimste,... profiteren vn
boodschap → zij willen maar hebben geen nood
bv. meest geïnteresseerd beste punten
bv. ouderraad: aanwezigen zijn niet de ouders die het nodig hebben
bv. rijken vragen zoveel mogelijk premies
● health literacy
○ bepalende factor bij PBA
○ definitie: “…de mate waarin mensen beschikken over het vermogen om
fundamentele diensten en informatie op het gebied van gezondheid te
verkrijgen, te verwerken en te begrijpen, zodat ze beslissingen
kunnen nemen die hun gezondheid ten goede komen”
○ meten: health literacy management scale (HeLMS)
- 6 domeinen
→ knowledge of where to access health information
→ verbal communication
→ being proactive
→ literacy skills
→ capacity ro retain and process information
→ application skills to manage health
, -beinvloed dr extrinsieke en intrinsieke factoren
=> nood aan degelijk onderzoek
→ mondgezondheid moeilijk in te schatten
→ meten van oral health literacy
“Health literacy in dentistry scale (HeLD)”
HeLD-29: vragenlijst
○ Mattheuseffect uitschakelen
- factor health literacy uitschakelen
→ mag zo weinig mogelijk rol spelen
- 3 werkwoorden van health literacy definitie vermijden
→ vinden, verwerken en begrijpen
- bv. vaccinverplichting
→ zo health literacy uitgeschakelen
→ het was uiteindelijk niet verplicht
=> armere gemeentes minder gevaccineerd bv. Ronse
=> komt door health literacy: vraagjes:
- ziet & begrijpt die boodschap (vaccinatiebrief)
- consensus (discussie over veiligheid vaccins)
- connectie met boodschappers (marc vn ranst:linkse rat)
- bv. waterfluoridering
→ fluoride versterkt tanden, bouwt in in gedemineraliseerd
glazuur (bij eten, zuurtegraad contsant houden)
→ 1 ppm fluoride in leidingwater
- water effect bij armen, niet bij rijken => kloof verkleint
- (tandpasta: 1450 ppm)
- positief effect op caries
→ zeldzaam voorbeeld:
- PBA die écht kloof verkleint
(vraagjes hierboven)
- automatisch voor ied
- geen “vrije keus”
- geen Mattheuseffect
→ MAAR ook veel negativiteit rond fluoride
- niet schadelijk, hangt af vn dosis
- toch veel tegenstanders (bv. online)
4 ONE FOR ALL, ALL FOR ONE
● high risk approach
○ aanpakken vn groepen met groot risico
○ probleem aanpakken “daar waar het zit”
○ nadelen (zie tabel)
- medicalisering = júllie hebben een probleem, wíj hebben oplossing
- nooit iemand zonder risico
=> niet alles inzetten op 1 groep
- duur & begrensde middelen => keuzes moeten gemaakt worden
- alles gaat in trapjes: niet 1 goede en 1 slechte groep
=> sociale gradient is bel
24-25, 1ste bach, prof Lambert
DIT ZIJN DE LESSEN UIT HET TWEEDE SEMESTER
(gouden slides)
LES 4: PREVENTIESTRATEGIEEN (7/3 13u)
→ wat moeten/kunnen wij doen
1 INLEIDING
(korte herhaling vn eerste semester)
● determinanten van preventie
○ sociaal, commercieel, politiek,...
- structurele determinanten (socio-economisch, politiek,...)
- intermediate determinanten (sociale positie en omstandigheden)
- proximal determinanten (gedrag en genen)
○ modellen
- geen afgesloten hokjes
- determinanten versterken elkaar
- meer dan 1 pers betrokken
→ “wiens schuld”
- individu of omgeving
- iemand met zelfde fysieke en psychissche competenties in andere
context => ander gedrag
→ sociale context
- sociaal kapitaal = sociale netwerken en ondersteuning
- stimulatie vr zelfzorg
- modellerend gedrag
- informatie
- hulp bij problemen oplossen
● preventieacties
○ zie eerder: diensten, gezondheidsvoorlichting en gezondheidsbewaking
● upstream VS downstream
○ zie eerder: oorzaak of gevolg aanpakken
,2 PREVENTIESTRATEGIEN: HOE?
● basisadviezen vn preventie
○ 2 tot 3 keer tanden poetsen met fluoride
○ inname vrije suiker beperken
○ regelmatig nazicht
○ zie www.gezondemond.be
● waarom preventie
○ sinds stimulatie basisadviezen minder caries
○ laatste 20 jaar caries stabiel/gedaald MAAR nog steeds bel
○ mondaandoeningen wereldwijd meest voorkomende ziekte
→ 3,5 miljard mensen hebben onbehandelde mondaandoening
○ VS parodontitis stijgt sterk want bevolking veroudert
● waar loopt het fout?
○ verkeerd overkomen gezondheidsboodschap
○ 4 vragen vr patient
- zie ik de boodschap?
- begrijp ik de boodschap?
- geloof ik de boodschap?
- kan ik met de boodschap iets doen in mijn leven?
○ boodschap verstoord
- “boosdoeners”
- consensus nodig: geen tegenstrijdigheden
bv. kaas of banaan? → geen eenduidig antwoord
- commercieel
bv. reclame vr sigaret: toont niet dat het ongezond is
bv. foodmarketing: slecht eten veel meer gepromoot
○ fouten van professionals
- inhoud
→ datering: te oude techniek/ boodschap
→ vroeger: bang maken vr tandarts, slecht
- vorm en boodschapper
→ te oude manier van aanbrengen, het dringt niet door
→ patient meekrijgen in verhaal, connectie
● hoe boodschap brengen?
3 ONE FOR ALL, ALL FOR ONE
● population based approach
○ all for all
○ algmene boodschap vr ied, ied zelfde behandelen
○ meestal gericht op informatie
○ bv. reclameborden, websites
○ voordeel: algemene, preventie constante (de norm) → zie tabel
○ nadeel: duur, zelfde resultaat vr ied?, mensen die al weten, klein resultaat
, ○ bv. klas met lln
- “Ik heb aan iedereen op hetzelfde moment dezelfde uitleg gegeven,
dus als ik aan het eind van mijn les een onverwachte toets geef,
moet iedereen hetzelfde resultaat behalen”
- ander effect bij ied
=> campagnes werken niet bij ied
=> “mattheus effect”
● mattheus effect
○ sociale ongelijkheid vergroot nog meer door burgerparticipatie!!!!!
○ quote vn Mathheus in Bijbel
“Want aan een ieder, die heeft, zal gegeven worden, en hij zal
overvloedig hebben; maar van hem, die niet heeft, zal ook wat hij
heeft, afgenomen worden”
○ degenen die het meeste mee zijn meeste profijt
meest geinteresseerden, vaardige, mondige, slimste,... profiteren vn
boodschap → zij willen maar hebben geen nood
bv. meest geïnteresseerd beste punten
bv. ouderraad: aanwezigen zijn niet de ouders die het nodig hebben
bv. rijken vragen zoveel mogelijk premies
● health literacy
○ bepalende factor bij PBA
○ definitie: “…de mate waarin mensen beschikken over het vermogen om
fundamentele diensten en informatie op het gebied van gezondheid te
verkrijgen, te verwerken en te begrijpen, zodat ze beslissingen
kunnen nemen die hun gezondheid ten goede komen”
○ meten: health literacy management scale (HeLMS)
- 6 domeinen
→ knowledge of where to access health information
→ verbal communication
→ being proactive
→ literacy skills
→ capacity ro retain and process information
→ application skills to manage health
, -beinvloed dr extrinsieke en intrinsieke factoren
=> nood aan degelijk onderzoek
→ mondgezondheid moeilijk in te schatten
→ meten van oral health literacy
“Health literacy in dentistry scale (HeLD)”
HeLD-29: vragenlijst
○ Mattheuseffect uitschakelen
- factor health literacy uitschakelen
→ mag zo weinig mogelijk rol spelen
- 3 werkwoorden van health literacy definitie vermijden
→ vinden, verwerken en begrijpen
- bv. vaccinverplichting
→ zo health literacy uitgeschakelen
→ het was uiteindelijk niet verplicht
=> armere gemeentes minder gevaccineerd bv. Ronse
=> komt door health literacy: vraagjes:
- ziet & begrijpt die boodschap (vaccinatiebrief)
- consensus (discussie over veiligheid vaccins)
- connectie met boodschappers (marc vn ranst:linkse rat)
- bv. waterfluoridering
→ fluoride versterkt tanden, bouwt in in gedemineraliseerd
glazuur (bij eten, zuurtegraad contsant houden)
→ 1 ppm fluoride in leidingwater
- water effect bij armen, niet bij rijken => kloof verkleint
- (tandpasta: 1450 ppm)
- positief effect op caries
→ zeldzaam voorbeeld:
- PBA die écht kloof verkleint
(vraagjes hierboven)
- automatisch voor ied
- geen “vrije keus”
- geen Mattheuseffect
→ MAAR ook veel negativiteit rond fluoride
- niet schadelijk, hangt af vn dosis
- toch veel tegenstanders (bv. online)
4 ONE FOR ALL, ALL FOR ONE
● high risk approach
○ aanpakken vn groepen met groot risico
○ probleem aanpakken “daar waar het zit”
○ nadelen (zie tabel)
- medicalisering = júllie hebben een probleem, wíj hebben oplossing
- nooit iemand zonder risico
=> niet alles inzetten op 1 groep
- duur & begrensde middelen => keuzes moeten gemaakt worden
- alles gaat in trapjes: niet 1 goede en 1 slechte groep
=> sociale gradient is bel
