Epidemiologie
Hoofdstuk 0
Wat is epidemiologie?
- Epidemiologisch onderzoek naar transmissie
- Onderzoek op populatie niveau: hoe een bepaalde aandoening zich verspreid,
behandeld kan wdn, hoe het ontstaat, risicofactoren, etc.
- Transmissie rate inschatting maken vd transmissie rate
- Fatality rate: hoeveel gaan er overlijden
- Incubation periode
- Countries and territories: hoeveel landen hadden al besmetting gemeld
Verbanden leggen tussen risicofactoren en aandoeningen en soms zijn die verbanden
niet causaal en soms wel
Concept
Epidemiologie
- Methode v onderzoek nr gezondheid en ziekte in populatie
- Over begrijpen hoe ziekte zich ontwikkeld heeft => ETIOLOGIE, PROGRESSIE,
BEHANDELING
- Samen met biostatistiek => basis voor volksgezondheid
Om gezondheidsproblemen te controleren, gezondheid te verbeteren
Van onderzoek naar beleid
Informeert beleidsmakers + ondersteunt beleidskeuzes
Adhv Health planning cycle
- Gezondheidsstatus: prevalentie RF, ziekte, mortaliteit
- Belangrijkste oorzaken => om bepaalde interventies op te zetten
- Effectiviteit v interventies
- Kosten-effectiviteit
- Interventies implementeren – gezondheidsdoelstellingen
- Monitoren, evalueren en gezondheidsstatus herbekijken
Hoofdstuk 1: inleidende begrippen
Definiëring
Epi = over, tussen
Demos= volk, mensen
Logos= leer
Fundamentele wetenschap binnen de volksgezondheid = opsporen en in kaart brengen v
nieuwe ziekten
Dood en ziekte MAAR OOK hoe gezondheid verbeteren in populatie
1
,Doelstellingen van epidemiologie
- Beschrijven v gezondheidstoestand van/tss populaties
- Oorzaken v ziekte
- Evaluatie v interventies
- Prognose v ziekte in kaart brengen
Om zo gezondheidsproblemen te controleren/gezondheid te verbeteren
Beschrijven
- Methode om het voorkomen=frequentie ve bepaalde karakteristiek in de populatie te
beschrijven
Verklaren
- Methode om de frequentie id populatie te bestuderen + factoren die verschillen in
frequentie kunnen beïnvloeden/verklaren
- Factoren
• Persoonlijke, omgevingskarakteristieken en combinatie persoon-
omgevingskarakteritiekenn
- Verklaren
• Causale associaties <-> nt causale associaties
• Directe verbanden <-> indirecte verbanden
Factoren (kenmerken die epidemiologen interesseren)
Persoonlijke factoren
- Demografische: leeftijd, geslacht, etniciteit
- Biologische: bloedspiegel, antilichamen, bloeddruk, …
- Socio-economische: opleiding, inkomen
- Levensstijl en gedrag: roken, voeding, lichaamsactiviteit
- Genetische: bloedgroep, genotype
Omgevingsfactoren
- Kenmerken uit onmiddellijke omgeving: gezin, milieu, bedrijf, ziekenhuis
- Populatiekenmerken: klimaat, gezondheidszorg, politiek, welvaart
Tijdsfactoren
- Impact v tijd/evolutie risicofactoren
Bronnen v info: interview (direct/indirect), vragenlijsten, medische dossiers, klinische
onderzoeken
Epidemiologie preventieve geneeskunde
Epidemie = sterk verhoogde frequentie van ziekte
Voorkomen v epidemie
- Overdraagbaarheid? Immuniteit? Risicogroepen?
- Voorkomen v besmetting -> voorkomen in kaart brengen -> kijken nr bepaalde
risicogroepen enz
- Epidemiologie als basis v preventieve geneeskunde
2
,Triangle of epidemiology
Oorsprong bij infectie aandoeningen
Zowel vr infectie aandoeningen als chronische aandoeningen kunnen we hier gebruik v maken
Vragen over de epidemiologie
Etiologische vraag = oorzaak/ontstaan v ziekte
Diagnostische vraag = vaststellen
Prognostische vraag = wat is sterftekans in het jaar na … en welke factoren beïnvloeden de kans?
Therapeutische vraag = interventie
Door middel v vergelijken => basis van epidemiologisch onderzoek
Observationele epidemiologie: gwn kijken, observeren en er nt tss komen => wat je ziet in de
populatie
Experimentele epidemiologie: als onderzoekster kom je ertussen
Web of causation
Obv al het vergelijken + vergelijkende studies => in kaart brengen welke risicofactoren een
invloed hebben
Historische voorbeelden
Scheurbuik
- Na 4-6 weken op zee met zuiver water en nt bedorven voedsel -> zwelling/bloeding
tandvlees, slappe en pijnlijke ledematen, inwendige bloedingen
- In april, mei, juli en bij koud, regenachtig en mistig weer => lucht? Dieet?
- Experimentele epidemiologie: zeelieden die ziek werden indelen in groepen -> dieet
aantal dagen volhouden -> citroen en sinaasappel dieet => zeelieden werden beter
Vit C zorgt vr genezing scheurbuik
Cholera
- Oorzaak? Gifwolk of waterbedeling
- Huizen in wijk -> kaart spot map -> aangeduid waar cholera voorkomt => clusterde zich
rond een bepaalde waterpomp
Empirisch + deductief + hypothesegenererend
3
, Fluor en cariës
- Verkleuring tandglazuur dr hoge conc. fluor in drinkwater
- Verkleurd tandglazuur => minder cariës
- Grootschalig onderzoek bij kids in 13 steden met versch fluorconc.
- Is er een verband tss fluor inname en cariës??? => steden met weinig fluor hebben meer
gaatjes
Observationeel epidemiologisch onderzoek
- Grootschalig experiment in 2 steden
• Baseline vglbaar: zelfde fluorconcentratie, zelfde verdeling DMF index
(aangetaste + ontbrekende + gevulde tanden)
• Interventie in 1 stad => extra fluor toevoegen aan drinkwater
• 10 jaar later kijken
Als onderzoeker er tussenkomen => experimenteel onderzoek
Roken en longkanker
- Causaal verband
- Epidemiologische studies waarbij longkankersterfte werd vergeleken tss (nt)rokers
Gerandomiseerde gecontroleerde klinische studie
Risicofactoren voor hart- en vaatziekten
- Longitudinale studie in steekproef v inwoners in een stad
- Dr de kennis verworven dr die studie => sterke daling geobserveerd bij HVZ
- Mannen vroeger kans op cardiovasculaire ziekten doordat vrouwen hormonaal
beschermd zijn tot de menopauze
Begrippen
Dosis-response
Interactie
- Bij longkanker: roken + asbest => hoger resultaat dan verwacht dr die interactie v 2
risicofactoren
Endemie= normale schommelingen ziektefrequentie
- Vaak bij griep het geval
Epidemie= plots sterk verhoogde ziektefrequentie
- Griep tijdens winterperiodes
Pandemie= epidemie op wereldschaal (covid)
Morbiditeit= ziekte of invaliditeit
Mortaliteit= sterfte
Letaliteit= sterftegraad bij ziekte
Preventieniveaus
4
Hoofdstuk 0
Wat is epidemiologie?
- Epidemiologisch onderzoek naar transmissie
- Onderzoek op populatie niveau: hoe een bepaalde aandoening zich verspreid,
behandeld kan wdn, hoe het ontstaat, risicofactoren, etc.
- Transmissie rate inschatting maken vd transmissie rate
- Fatality rate: hoeveel gaan er overlijden
- Incubation periode
- Countries and territories: hoeveel landen hadden al besmetting gemeld
Verbanden leggen tussen risicofactoren en aandoeningen en soms zijn die verbanden
niet causaal en soms wel
Concept
Epidemiologie
- Methode v onderzoek nr gezondheid en ziekte in populatie
- Over begrijpen hoe ziekte zich ontwikkeld heeft => ETIOLOGIE, PROGRESSIE,
BEHANDELING
- Samen met biostatistiek => basis voor volksgezondheid
Om gezondheidsproblemen te controleren, gezondheid te verbeteren
Van onderzoek naar beleid
Informeert beleidsmakers + ondersteunt beleidskeuzes
Adhv Health planning cycle
- Gezondheidsstatus: prevalentie RF, ziekte, mortaliteit
- Belangrijkste oorzaken => om bepaalde interventies op te zetten
- Effectiviteit v interventies
- Kosten-effectiviteit
- Interventies implementeren – gezondheidsdoelstellingen
- Monitoren, evalueren en gezondheidsstatus herbekijken
Hoofdstuk 1: inleidende begrippen
Definiëring
Epi = over, tussen
Demos= volk, mensen
Logos= leer
Fundamentele wetenschap binnen de volksgezondheid = opsporen en in kaart brengen v
nieuwe ziekten
Dood en ziekte MAAR OOK hoe gezondheid verbeteren in populatie
1
,Doelstellingen van epidemiologie
- Beschrijven v gezondheidstoestand van/tss populaties
- Oorzaken v ziekte
- Evaluatie v interventies
- Prognose v ziekte in kaart brengen
Om zo gezondheidsproblemen te controleren/gezondheid te verbeteren
Beschrijven
- Methode om het voorkomen=frequentie ve bepaalde karakteristiek in de populatie te
beschrijven
Verklaren
- Methode om de frequentie id populatie te bestuderen + factoren die verschillen in
frequentie kunnen beïnvloeden/verklaren
- Factoren
• Persoonlijke, omgevingskarakteristieken en combinatie persoon-
omgevingskarakteritiekenn
- Verklaren
• Causale associaties <-> nt causale associaties
• Directe verbanden <-> indirecte verbanden
Factoren (kenmerken die epidemiologen interesseren)
Persoonlijke factoren
- Demografische: leeftijd, geslacht, etniciteit
- Biologische: bloedspiegel, antilichamen, bloeddruk, …
- Socio-economische: opleiding, inkomen
- Levensstijl en gedrag: roken, voeding, lichaamsactiviteit
- Genetische: bloedgroep, genotype
Omgevingsfactoren
- Kenmerken uit onmiddellijke omgeving: gezin, milieu, bedrijf, ziekenhuis
- Populatiekenmerken: klimaat, gezondheidszorg, politiek, welvaart
Tijdsfactoren
- Impact v tijd/evolutie risicofactoren
Bronnen v info: interview (direct/indirect), vragenlijsten, medische dossiers, klinische
onderzoeken
Epidemiologie preventieve geneeskunde
Epidemie = sterk verhoogde frequentie van ziekte
Voorkomen v epidemie
- Overdraagbaarheid? Immuniteit? Risicogroepen?
- Voorkomen v besmetting -> voorkomen in kaart brengen -> kijken nr bepaalde
risicogroepen enz
- Epidemiologie als basis v preventieve geneeskunde
2
,Triangle of epidemiology
Oorsprong bij infectie aandoeningen
Zowel vr infectie aandoeningen als chronische aandoeningen kunnen we hier gebruik v maken
Vragen over de epidemiologie
Etiologische vraag = oorzaak/ontstaan v ziekte
Diagnostische vraag = vaststellen
Prognostische vraag = wat is sterftekans in het jaar na … en welke factoren beïnvloeden de kans?
Therapeutische vraag = interventie
Door middel v vergelijken => basis van epidemiologisch onderzoek
Observationele epidemiologie: gwn kijken, observeren en er nt tss komen => wat je ziet in de
populatie
Experimentele epidemiologie: als onderzoekster kom je ertussen
Web of causation
Obv al het vergelijken + vergelijkende studies => in kaart brengen welke risicofactoren een
invloed hebben
Historische voorbeelden
Scheurbuik
- Na 4-6 weken op zee met zuiver water en nt bedorven voedsel -> zwelling/bloeding
tandvlees, slappe en pijnlijke ledematen, inwendige bloedingen
- In april, mei, juli en bij koud, regenachtig en mistig weer => lucht? Dieet?
- Experimentele epidemiologie: zeelieden die ziek werden indelen in groepen -> dieet
aantal dagen volhouden -> citroen en sinaasappel dieet => zeelieden werden beter
Vit C zorgt vr genezing scheurbuik
Cholera
- Oorzaak? Gifwolk of waterbedeling
- Huizen in wijk -> kaart spot map -> aangeduid waar cholera voorkomt => clusterde zich
rond een bepaalde waterpomp
Empirisch + deductief + hypothesegenererend
3
, Fluor en cariës
- Verkleuring tandglazuur dr hoge conc. fluor in drinkwater
- Verkleurd tandglazuur => minder cariës
- Grootschalig onderzoek bij kids in 13 steden met versch fluorconc.
- Is er een verband tss fluor inname en cariës??? => steden met weinig fluor hebben meer
gaatjes
Observationeel epidemiologisch onderzoek
- Grootschalig experiment in 2 steden
• Baseline vglbaar: zelfde fluorconcentratie, zelfde verdeling DMF index
(aangetaste + ontbrekende + gevulde tanden)
• Interventie in 1 stad => extra fluor toevoegen aan drinkwater
• 10 jaar later kijken
Als onderzoeker er tussenkomen => experimenteel onderzoek
Roken en longkanker
- Causaal verband
- Epidemiologische studies waarbij longkankersterfte werd vergeleken tss (nt)rokers
Gerandomiseerde gecontroleerde klinische studie
Risicofactoren voor hart- en vaatziekten
- Longitudinale studie in steekproef v inwoners in een stad
- Dr de kennis verworven dr die studie => sterke daling geobserveerd bij HVZ
- Mannen vroeger kans op cardiovasculaire ziekten doordat vrouwen hormonaal
beschermd zijn tot de menopauze
Begrippen
Dosis-response
Interactie
- Bij longkanker: roken + asbest => hoger resultaat dan verwacht dr die interactie v 2
risicofactoren
Endemie= normale schommelingen ziektefrequentie
- Vaak bij griep het geval
Epidemie= plots sterk verhoogde ziektefrequentie
- Griep tijdens winterperiodes
Pandemie= epidemie op wereldschaal (covid)
Morbiditeit= ziekte of invaliditeit
Mortaliteit= sterfte
Letaliteit= sterftegraad bij ziekte
Preventieniveaus
4
