GENEESMIDDELENTOXICITEIT
INHOUDSTAFEL
HOOFDSTUK 1: veiligheid van geneesmiddelen
1.1 algemeen
1.2 farmacovigilantie
1.2.1 algemeen
1.2.2 black triangle drugs
1.2.3 farmacovigilantie in de (apothekers)praktijk
HOOFDSTUK 2: geneesmiddelentoxiciteit
2.1 on target ongewenste effecten
2.1.1 intended tissue
2.1.2 unintended tissue
2.2 off target ongewenste effecten
2.3 vorming van toxische metabolieten
2.4 opwekken van schadelijke immuunrespons
2.4.1 hypersensitiviteit
2.4.2 auto-immuniteit
2.5 idiosyncratische effecten
HOOFDSTUK 3: geneesmiddelenallergie en huidziekten
3.1 hypersensitiviteit VS allergie
3.2 welke stoffen
3.3 epidemiologie
3.4 mechanisme
3.5 risicofactoren
3.6 preventie
3.7 behandeling
HOOFDSTUK 4: huidziekten
4.1 algemeen
4.2 mechanisme
4.3 risicofactoren
4.4 preventie
4.5 management
HOODSTUK 5: fotosensitiviteit
5.1 algemeen
5.2 fototoxiciteit vs fotoallergie
5.3 klinisch beeld
, 5.4 risicofactoren
5.5 morbiditeit
5.6 preventie
5.7 management
HOOFDSTUK 6: gm die epileptische aanvallen kunnen uitlokken (‘seizures’)
6.1 algemeen
6.2 mechanisme en diagnose
6.3 behandeling
6.4 bij welke gm’en?
HOOFDSTUK 7 beroerte
7.1 CVA (cerebrovasculair accident)
HOOFDSTUK 8: bewegingsstoornis
8.1 algemeen
8.2 ongewilde bewegingen
8.2.1 akathisie
8.2.2 tardieve dyskinesie
8.2.3 dystonie
8.2.4 parkinsonisme
HOOFDSTUK 9: gewichtstoename
HOOFDSTUK 10: hepatische en cholestatische ziektes
10.1 epidemiologie
10.2 functie v lever
10.3 mechanismen
10.3.1 idiosyncratisch
10.3.2 directe hepatotoxiciteit
10.3.3 steatose
10.3.4 hepatocellulaire cytotoxische schade
10.3.5 cholestatische schade
10.3.6 vasculaire schade
10.3.7 neoplasie
10.4 symptomen
10.5 risicofactoren
10.6 preventie
10.7 behandeling/ management
HOOFDSTUK 11: misselijkheid en overgeven
11.1 algemeen
11.2 mechanisme
,HOOFDSTUK 12: astma en bronchospasmen
12.1 algemeen
12.2 betrokken stoffen
HOOFDSTUK 13: hypothalamus-, hypofyse- en adrenale-ziektes
13.1 algemeen
13.2 betrokken stoffen + mechanisme
13.3 effecten
13.4 risicofactoren
13.5 preventie
HOOFDSTUK 14: neutropenie en agranulocytose
14.1 algemeen
14.2 mechanisme
14.2.1 neutropenie
14.2.2 agranulocytose
14.3 symptomen
14.4 risicofactoren
14.5 preventie
HOOFDSTUK 15 temperatuurs verstoring
15.1 gm-geïnducerde hyperthermie
15.1.1 oorzaken
15.2 hypersensitiviteitsreacties - drug fever
15.2.1 algemeen
15.2.2 symptomen
15.2.3 behandeling
15.3 serumziekte/ serum sickness like reaction
15.3.1 algemeen
15.3.2 symptomen
15.3.3 behandeling
15.4 maligne neuroleptisch syndroom
15.4.1 algemeen
15.4.2 risicofactoren
15.5 serotoninesyndroom
15.5.1 algemeen
15.5.2 oorzaken
15.5.3 mechanisme
15.5.4 risicofactoren
15.5.5 symptomen
, 15.5.6 diagnose
15.5.7 behandeling
15.6 maligne hyperthermie
15.6.1 algemeen
15.6.2 symptomen
15.6.3 mechanisme
15.7 anticholinerg syndroom
15.7.1 algemeen
15.7.2 symptomen
15.7.3 diagnose
15.7.4 behandeling
HOOFDSTUK 16 ototoxiciteit
16.1 oorzaken
16.2 betrokken stoffen
16.3 effecten
16.4 risicofactoren
HOOFDSTUK 17 teratogeniciteit
17.1 algemeen
17.2 symptomen/ soorten afwijkingen
17.2.1 verminderd leervermogen
17.2.2 verminderd geboortegewicht
17.2.3 orofaciale ‘left’
17.2.4 aangeboren hartafwijkingen
17.2.5 afwijkingen thv ledematen
17.2.6 gastroschisis
17.2.7 neurale buisdefecten
17.2.8 microcefalie
17.2.9 foetaal alcohol spectrum disorders (FASD)
HOOFDSTUK 18: zuur-base disbalans
18.1 metformine
18.1.1 algemeen
18.1.2 mechanisme
18.1.3 effecten
18.2 vitamines
18.2.1 algemeen
HOOFDSTUK 19: vaccinaties en varia
19.1 toxiciteit rond vaccinatie
,19.2 orale contraceptiva en CVA
19.3 gm geïnduceerde jeuk
19.3.1 algemeen
19.3.2 mechanismen
19.3.3 betrokken gm’en
,HOOFDSTUK 1veiligheid van geneesmiddelen
1.1 algemeen
belangrijk tijdens + na geneesmiddelenontwikkelingsproces
vb. terugtrekking van geneesmiddelen door bepaalde bijwerkingen
vb. andere veiligheidsgerelateerde acties
vb. verandering labeling
vb. toevoegen voorzorgen / waarschuwingen
⇒ centraal: patiëntveiligheid (voordelen opwegen tegen nadelen/ BW’en)
OPM: ↑ publiek bewustzijn over kwaliteit GM/ afgeleverde gm + veiligheidsaspecten
rol apotheker: (industrie + officina)
- opvolging van therapie
- risico’s communiceren
- wijzen op correct gebruik
- identificeren (1e lijn) + rapporteren vermoede ongewenste effecten (kan op
laagdrempelige manieren)
gm op de markt brengen:
1. target validation
reeds aandacht voor potentiële adverse events*
2. compound screening
reeds aandacht voor potentiële adverse events*
3. lead optimisation
reeds aandacht voor potentiële adverse events*
4. clinical trials
: F1, F2, F3
: toxiciteit onderzoeken, effectiviteit onderzoeken (beter dan placebo?),...
OPM: toxiciteit is deels reden waarom gm’en klinische studies nt overleven
vb. teratogeniciteit, aritmieën
beperkingen realiteit
- beperkt # - groter # (dus zeldzame BW’en)
- geselecteerde patiënten - diverse groep
- inname andere gm - nauwlettende opvolging + gecontroleerde
- beperkte periode omstandigheden
- comorbiditeiten
, 5. approval in launch
OPM*: hoe later stadium waarin gm wordt afgekeurd, hoe groter investeringskost geweest is
voor ‘niets’
1.2 farmacovigilantie
1.2.1 algemeen
- vigilantie
: waakzaamheid of alert blijven om mogelijke gevaren, risico's of ongewenste
gebeurtenissen te kunnen identificeren en daarop te reageren
- farmacovigilantie
: meer specifieke toepassing in de context van geneesmiddelen
OPM: sommige BW’en pas gedetecteerd als gm (langdurig) d. grote groepen patiënten w.
genomen
⇒ belang v gm-bewaking
klinische studies
doel: doeltreffendheid en veiligheid aantonen
monitoring: op Europees niveau (info samenleggen zorgt v. meer data en dus kracht)
+ snel in actie
+ meer patiëntveiligheid
melden v (vermoedelijke) BW’en:
- gn melding = geen data (dus essentieel om info te collecteren)
- bestaande + nieuwe info w. verzameld
- aanmoediging tot melden (patiëntenrecht + info in bijsluiten)
@België
wie?
afdeling vigilantie bij federaal agentschap voor gm’en en gezondheidsproblemen
wat?
info verzameling, evaluatie oorzakelijk verband, individuele feedback aan melder
geven, opname in EMA databank, evaluatie info, voorstellen maatregelen,
verspreiding relevante info
, melden v (elk vermoeden v) BW’en d. gezonheidsbeoefenaars:
1. ernstige bijwerkingen
vb. BW’en geleid tot hospitalisatie of verlenging ervan
vb. levensgevaar/ overlijden
vb. blijvende of significante invaliditeit
vb. arbeidsongeschiktheid
vb. aangeboren afwijking of misvorming
vb. andere medisch significante gebeurtenis.
2. onverwachte bijwerkingen
: BW’n waarvan aard, ernst, evolutie nt overeenstemt met SKP (samenvatting vd
kenmerken vh product)
3. verdachte bijwerkingen
: bekende BW’en maar waarvan frequentie, ernst, uitkomst abnormaal is
4. bijwerkingen bij kwetsbare bevolkingsgroepen
vb. kinderen
vb. ouderen
vb. zwangere/ borstvoedende vrouwenvrouwen
vb. patiënten met lever- of nierfalen
5. bijwerkingen bij geneesmiddelen onder “aanvullende monitoring”
vb. gm’en met nieuw actief bestanddeel
vb. nieuwe biologische gm’en
6. bijwerkingen na toediening v vaccins
7. bijwerkingen bij overschakelen v ene specialiteit naar andere tijdens behandeling,
ongeacht overschakeling
: tss “originele” gm’en
: v “generisch” naar “origineel” gm
: v “origineel” naar “generisch” gm
: tss “generische” gm’en
8. bijwerkingen bij verkeerd gebruik
INHOUDSTAFEL
HOOFDSTUK 1: veiligheid van geneesmiddelen
1.1 algemeen
1.2 farmacovigilantie
1.2.1 algemeen
1.2.2 black triangle drugs
1.2.3 farmacovigilantie in de (apothekers)praktijk
HOOFDSTUK 2: geneesmiddelentoxiciteit
2.1 on target ongewenste effecten
2.1.1 intended tissue
2.1.2 unintended tissue
2.2 off target ongewenste effecten
2.3 vorming van toxische metabolieten
2.4 opwekken van schadelijke immuunrespons
2.4.1 hypersensitiviteit
2.4.2 auto-immuniteit
2.5 idiosyncratische effecten
HOOFDSTUK 3: geneesmiddelenallergie en huidziekten
3.1 hypersensitiviteit VS allergie
3.2 welke stoffen
3.3 epidemiologie
3.4 mechanisme
3.5 risicofactoren
3.6 preventie
3.7 behandeling
HOOFDSTUK 4: huidziekten
4.1 algemeen
4.2 mechanisme
4.3 risicofactoren
4.4 preventie
4.5 management
HOODSTUK 5: fotosensitiviteit
5.1 algemeen
5.2 fototoxiciteit vs fotoallergie
5.3 klinisch beeld
, 5.4 risicofactoren
5.5 morbiditeit
5.6 preventie
5.7 management
HOOFDSTUK 6: gm die epileptische aanvallen kunnen uitlokken (‘seizures’)
6.1 algemeen
6.2 mechanisme en diagnose
6.3 behandeling
6.4 bij welke gm’en?
HOOFDSTUK 7 beroerte
7.1 CVA (cerebrovasculair accident)
HOOFDSTUK 8: bewegingsstoornis
8.1 algemeen
8.2 ongewilde bewegingen
8.2.1 akathisie
8.2.2 tardieve dyskinesie
8.2.3 dystonie
8.2.4 parkinsonisme
HOOFDSTUK 9: gewichtstoename
HOOFDSTUK 10: hepatische en cholestatische ziektes
10.1 epidemiologie
10.2 functie v lever
10.3 mechanismen
10.3.1 idiosyncratisch
10.3.2 directe hepatotoxiciteit
10.3.3 steatose
10.3.4 hepatocellulaire cytotoxische schade
10.3.5 cholestatische schade
10.3.6 vasculaire schade
10.3.7 neoplasie
10.4 symptomen
10.5 risicofactoren
10.6 preventie
10.7 behandeling/ management
HOOFDSTUK 11: misselijkheid en overgeven
11.1 algemeen
11.2 mechanisme
,HOOFDSTUK 12: astma en bronchospasmen
12.1 algemeen
12.2 betrokken stoffen
HOOFDSTUK 13: hypothalamus-, hypofyse- en adrenale-ziektes
13.1 algemeen
13.2 betrokken stoffen + mechanisme
13.3 effecten
13.4 risicofactoren
13.5 preventie
HOOFDSTUK 14: neutropenie en agranulocytose
14.1 algemeen
14.2 mechanisme
14.2.1 neutropenie
14.2.2 agranulocytose
14.3 symptomen
14.4 risicofactoren
14.5 preventie
HOOFDSTUK 15 temperatuurs verstoring
15.1 gm-geïnducerde hyperthermie
15.1.1 oorzaken
15.2 hypersensitiviteitsreacties - drug fever
15.2.1 algemeen
15.2.2 symptomen
15.2.3 behandeling
15.3 serumziekte/ serum sickness like reaction
15.3.1 algemeen
15.3.2 symptomen
15.3.3 behandeling
15.4 maligne neuroleptisch syndroom
15.4.1 algemeen
15.4.2 risicofactoren
15.5 serotoninesyndroom
15.5.1 algemeen
15.5.2 oorzaken
15.5.3 mechanisme
15.5.4 risicofactoren
15.5.5 symptomen
, 15.5.6 diagnose
15.5.7 behandeling
15.6 maligne hyperthermie
15.6.1 algemeen
15.6.2 symptomen
15.6.3 mechanisme
15.7 anticholinerg syndroom
15.7.1 algemeen
15.7.2 symptomen
15.7.3 diagnose
15.7.4 behandeling
HOOFDSTUK 16 ototoxiciteit
16.1 oorzaken
16.2 betrokken stoffen
16.3 effecten
16.4 risicofactoren
HOOFDSTUK 17 teratogeniciteit
17.1 algemeen
17.2 symptomen/ soorten afwijkingen
17.2.1 verminderd leervermogen
17.2.2 verminderd geboortegewicht
17.2.3 orofaciale ‘left’
17.2.4 aangeboren hartafwijkingen
17.2.5 afwijkingen thv ledematen
17.2.6 gastroschisis
17.2.7 neurale buisdefecten
17.2.8 microcefalie
17.2.9 foetaal alcohol spectrum disorders (FASD)
HOOFDSTUK 18: zuur-base disbalans
18.1 metformine
18.1.1 algemeen
18.1.2 mechanisme
18.1.3 effecten
18.2 vitamines
18.2.1 algemeen
HOOFDSTUK 19: vaccinaties en varia
19.1 toxiciteit rond vaccinatie
,19.2 orale contraceptiva en CVA
19.3 gm geïnduceerde jeuk
19.3.1 algemeen
19.3.2 mechanismen
19.3.3 betrokken gm’en
,HOOFDSTUK 1veiligheid van geneesmiddelen
1.1 algemeen
belangrijk tijdens + na geneesmiddelenontwikkelingsproces
vb. terugtrekking van geneesmiddelen door bepaalde bijwerkingen
vb. andere veiligheidsgerelateerde acties
vb. verandering labeling
vb. toevoegen voorzorgen / waarschuwingen
⇒ centraal: patiëntveiligheid (voordelen opwegen tegen nadelen/ BW’en)
OPM: ↑ publiek bewustzijn over kwaliteit GM/ afgeleverde gm + veiligheidsaspecten
rol apotheker: (industrie + officina)
- opvolging van therapie
- risico’s communiceren
- wijzen op correct gebruik
- identificeren (1e lijn) + rapporteren vermoede ongewenste effecten (kan op
laagdrempelige manieren)
gm op de markt brengen:
1. target validation
reeds aandacht voor potentiële adverse events*
2. compound screening
reeds aandacht voor potentiële adverse events*
3. lead optimisation
reeds aandacht voor potentiële adverse events*
4. clinical trials
: F1, F2, F3
: toxiciteit onderzoeken, effectiviteit onderzoeken (beter dan placebo?),...
OPM: toxiciteit is deels reden waarom gm’en klinische studies nt overleven
vb. teratogeniciteit, aritmieën
beperkingen realiteit
- beperkt # - groter # (dus zeldzame BW’en)
- geselecteerde patiënten - diverse groep
- inname andere gm - nauwlettende opvolging + gecontroleerde
- beperkte periode omstandigheden
- comorbiditeiten
, 5. approval in launch
OPM*: hoe later stadium waarin gm wordt afgekeurd, hoe groter investeringskost geweest is
voor ‘niets’
1.2 farmacovigilantie
1.2.1 algemeen
- vigilantie
: waakzaamheid of alert blijven om mogelijke gevaren, risico's of ongewenste
gebeurtenissen te kunnen identificeren en daarop te reageren
- farmacovigilantie
: meer specifieke toepassing in de context van geneesmiddelen
OPM: sommige BW’en pas gedetecteerd als gm (langdurig) d. grote groepen patiënten w.
genomen
⇒ belang v gm-bewaking
klinische studies
doel: doeltreffendheid en veiligheid aantonen
monitoring: op Europees niveau (info samenleggen zorgt v. meer data en dus kracht)
+ snel in actie
+ meer patiëntveiligheid
melden v (vermoedelijke) BW’en:
- gn melding = geen data (dus essentieel om info te collecteren)
- bestaande + nieuwe info w. verzameld
- aanmoediging tot melden (patiëntenrecht + info in bijsluiten)
@België
wie?
afdeling vigilantie bij federaal agentschap voor gm’en en gezondheidsproblemen
wat?
info verzameling, evaluatie oorzakelijk verband, individuele feedback aan melder
geven, opname in EMA databank, evaluatie info, voorstellen maatregelen,
verspreiding relevante info
, melden v (elk vermoeden v) BW’en d. gezonheidsbeoefenaars:
1. ernstige bijwerkingen
vb. BW’en geleid tot hospitalisatie of verlenging ervan
vb. levensgevaar/ overlijden
vb. blijvende of significante invaliditeit
vb. arbeidsongeschiktheid
vb. aangeboren afwijking of misvorming
vb. andere medisch significante gebeurtenis.
2. onverwachte bijwerkingen
: BW’n waarvan aard, ernst, evolutie nt overeenstemt met SKP (samenvatting vd
kenmerken vh product)
3. verdachte bijwerkingen
: bekende BW’en maar waarvan frequentie, ernst, uitkomst abnormaal is
4. bijwerkingen bij kwetsbare bevolkingsgroepen
vb. kinderen
vb. ouderen
vb. zwangere/ borstvoedende vrouwenvrouwen
vb. patiënten met lever- of nierfalen
5. bijwerkingen bij geneesmiddelen onder “aanvullende monitoring”
vb. gm’en met nieuw actief bestanddeel
vb. nieuwe biologische gm’en
6. bijwerkingen na toediening v vaccins
7. bijwerkingen bij overschakelen v ene specialiteit naar andere tijdens behandeling,
ongeacht overschakeling
: tss “originele” gm’en
: v “generisch” naar “origineel” gm
: v “origineel” naar “generisch” gm
: tss “generische” gm’en
8. bijwerkingen bij verkeerd gebruik
