Samenvatting wereldoriëntatie 2.2

Hoofdstuk 1, Gezondheid en de mens :
Definitie van gezondheid :
“Een toestand van een zo optimaal mogelijk fysiek, mentaal en sociaal
welbevinden, waarbij iedereen de kans moet hebben om als mens
capaciteiten te ontwikkelen en te gebruiken met een maximaal aantal
vrijheidsgraden en keuzemogelijkheden”

Gezondheid is een ruim begrip :
Gezond Niet enkel voor lichamelijke kant
→ Ook psychisch en sociaal
Meer dan afwezigheid van ziekte
→ Gaat ook om je ‘goed’ voelen en zin hebben in het leven

Gezondheid is een subjectief begrip :
Gezondheid Voor iedereen een andere betekenis

Niet objectief vast te stellen

Gezondheid is een dynamisch begrip :
Gezondheid Geen toestand
→ Kan steeds veranderen
Je streeft ernaar
→ Het is geen doel op zich
→ Gezondheid is nooit af, er is steeds verandering nodig

Gezondheid is een emancipatorisch begrip :
Zelf je eigen verantwoordelijkheid over gezondheid
→ Zelf voor zorgen, zelf beslissingen nemen, …
→ Emancipatie en ontwikkeling

Voorwaarde om te werken aan eigen gezondheid

Gezond gedrag kan niet worden opgelegd :
Gezond zijn Kan niet worden opgelegd

Overheid, opvoeders, hulpverleners kunnen wel een rol spelen
→ Maar verantwoordelijkheid ligt bij de persoon zelf
→ Gezondheid is een recht van ieder persoon




Het health field concept van Lalonde :
1

,Model Om invloeden op gezondheid een plaats te geven

Wat is belangrijk bij dit concept?
→ Uitgaan van gezondheid, niet van ziekte

Welke deelgebieden hebben invloed op
gezondheid?
→ Intern milieu
→ Extern milieu
→ Gedrag of leefstijl
→ Gezondheidszorg

=
Gezondheidsdeterminanten

Het intern milieu :
= Factoren die in het menselijk lichaam afspelen en invloed hebben op
gezondheid

Hoe worden ze onderverdeeld?
1. Genetische factoren:
→ Bepaald door erfelijk materiaal
→ Bv. Down syndroom, …
2. Verworven eigenschappen:
→ Eigenschappen van het lichaam die tijdens embryonale
ontwikkeling en verdere
leven ontstaan onder invloed van omgevingsinvloeden
→ Bv. Ondervoeding, sporten, …
3. Multifactoriële eigenschappen:
→ Hoe je lichaam functioneert is een deel erfelijk bepaald, maar door
omstandigheden
komt het meer of minder tot uiting
→ Bv. Erfelijke aanleg voor allergieën, maar of het er door komt
hangt af van leefstijl

De leefstijl :
= Invloed die gedrag van mensen op gezondheid heeft

Zowel overwegingen als werkelijke gedrag

Wat is belangrijk? Voedingsgewoonten
Alcohol- en drugsgebruik
Roken
Lichamelijk activiteit
Seksueel gedrag
Stress

Het extern milieu – Fysieke omgeving :

2

,= Factoren buiten het menselijk lichaam, maar die invloed hebben op
gezondheid


Hoe kunnen ze verdeeld worden?
1. Fysische factoren:
→ Trillingen, geluid, straling, asbest, …
2. Chemische factoren:
→ Voedingsadditieven, alcohol, …
3. Biotische factoren:
→ Virussen, wormen, allergenen, …

Het extern milieu – Maatschappelijke omgeving :
= Plaats van mensen in maatschappij

Maatschappelijke omgeving heeft belangrijke invloed op gezondheid
→ Arbeid + School en gezinssituatie + Sociaaleconomische status + Etniciteit +
Sociale omgeving

Medische zorg en preventie :
= Allerlei gezondheidszorgvoorzieningen

Preventief + Curatief
= Behandelen van ziekte of aandoening om
te genezen
Bv. Antibiotica innemen
= Voorkomen dat er ziekten ontstaan door in te grijpen op
voorhand
Bv. Vaccinatie

Gezondheid in relatie tot het intern milieu :
Individu Bepaald door erfelijkheid en invloeden van buitenaf

Basisbegrippen genetica :
Chromosomen :
Erfelijkheid Belangrijke rol bij groei en ontwikkeling van kind

Elke mens is genetisch uniek 46 chromosomen
→ Fundamentele karakteristieken ouders + Invloeden
buitenaf
Wat betekenen chromosomen?
= Structuren die bestaan uit draden, die in celkern voorkomen
= Elke lichaamscel bevat 46 chromosomen (23 paar)

Wat is een celdeling? Gewone celdeling (mitose)
Chromosomen gekopieerd

Vorming geslachtscellen (meiose)

3

, → Aantal chromosomen gehalveerd
Wat is een bevruchting?
= Bevruchte eicel heeft 46 chromosomen
= Nieuwe unieke combinatie genetische eigenschappen



Wat is een chromosoomafwijking?
= Fouten in celdeling voor de vorming van geslachtscellen, afwijkend
aantal chromosomen

Meestal niet-levensvatbare nakomelingen of veel afwijkingen

Wat zijn genen?
= Hoofdrol in erfelijkheid
= Bevatten informatie voor alle erfelijke eigenschappen
= Een gen is een stuk DNA
Wat zijn de dominante genen?
= Komen altijd tot uitdrukkingen bij bepaalde
eigenschap
= Overheersen andere gen
Wat zijn recessieve genen?
= Komen niet tot uitdrukkingen als er maar één gen aanwezig
is
= Onderdrukt door andere gen
= Recessief is terugwijkend

Wat is mutatie?
= Verandering in DNA

Hoe? Genen zorgen voor productie van eiwit en kan zo een andere
vorm aannemen

Wat is een drager?
= Iedereen is drager van mutatie zonder het zelf te weten

Wat bedoelen ze hiermee? Iemand een bepaalde afwijking in het genetisch
materiaal heeft
(recessief)

Wat is een karyogram?
= Foto van menselijke cellen (46 chromosomen, twee per twee)
= Mens heeft 22 paar chromosomen (autosomen) en één paar
geslachtschromosomen

Aangeboren afwijkingen en ziekten :
Wat is de oorzaak? Prenatale periode Twee
onderverdelingen
→ Bevruchting

4