OWNM A: Pedagogisch
handelen
Hoofdstuk 1 Het pedagogisch model: overzicht.....................................................................................3
1.0 Inleiding........................................................................................................................................3
1.0.1 Pedagogisch/pedagogiek/pedagogie.....................................................................................3
1.0.2 3 aspecten die het pedagogisch handelen complexer maken...............................................3
1.1 Componenten van het pedagogisch model/pedagogisch handelen.............................................3
1.2 Het kind en zijn psychologische basisbehoeften (“VAC”)..............................................................3
1.3 De basishoudingen van de leerkracht (“VOUW”).........................................................................4
1.4 Contexten waarbinnen pedagogisch handelen plaatsvindt..........................................................4
1.5 Algemene contexten waarbinnen pedagogisch handelen plaatsvindt (mens- en
maatschappijbeeld)............................................................................................................................5
1.5.1 Mens- en maatschappijbeeld.................................................................................................5
1.5.2 Gelijkheid...............................................................................................................................5
1.5.3 Emancipatorisch opvoeden...................................................................................................6
1.5.4 Emancipatorische visies.........................................................................................................6
Hoofdstuk 2 Psychologische basisbehoeften..........................................................................................8
2.1 De behoefte aan verbondenheid – ik hoor erbij...........................................................................8
2.1.1 Hechtingstheorie...................................................................................................................8
2.1.2 Bij een groep horen...............................................................................................................9
2.1.3 Verbondenheid met de leerkracht.........................................................................................9
2.2 De behoefte aan competentie – ik kan het...................................................................................9
2.2.1 Zelfvertrouwen en zelfbeeld..................................................................................................9
2.2.2 Fixed en growth mindset (hoe ziet men zichzelf in een taaksituatie?)................................11
2.3 De behoefte aan autonomie – ik wil het zelf..............................................................................11
2.3.1 De relatie tussen autonomie en ondersteuning...................................................................11
2.3.2 Zelfsturing en zelfregulatie..................................................................................................11
2.4 De gevolgen van de basisbehoeften op de ontwikkeling van het kind.......................................12
2.4.1 Intern kompas......................................................................................................................12
2.4.2 Intrinsieke en extrinsieke motivatie.....................................................................................12
2.4.3 Welbevinden en betrokkenheid..........................................................................................12
Hoofdstuk 3 Basishoudingen van de leerkracht...................................................................................12
3.1 Waarderen..................................................................................................................................12
3.1.1 Acceptatie van het kind, niet van al zijn gedrag...................................................................12
, 3.1.2 Persoonlijk contact..............................................................................................................13
3.1.3 Positieve communicatie.......................................................................................................13
3.2 Ondersteunen.............................................................................................................................13
3.2.1 Affectieve ondersteuning.....................................................................................................13
3.2.2 Gedragsregulerende ondersteuning....................................................................................13
3.2.3 Informatieve ondersteuning................................................................................................14
3.3 Uitdagen.....................................................................................................................................14
3.3.1 Zone van naaste ontwikkeling.............................................................................................14
3.3.2 Zelfstandigheid....................................................................................................................14
3.3.3 Samenwerken......................................................................................................................14
3.4 Vertrouwen.................................................................................................................................15
3.4.1 Veilige omgeving creëren....................................................................................................15
3.4.2 Authentieke omgeving.........................................................................................................15
3.4.3 Empathische omgang...........................................................................................................15
3.6 Basishoudingen van de leerkracht vs. opvoeden........................................................................15
3.6.1 Omschrijven van opvoeden.................................................................................................15
3.6.2 Opvoedingsstijlen................................................................................................................16
~ ~
, Hoofdstuk 1 Het pedagogisch model: overzicht
1.0 Inleiding
1.0.1 Pedagogisch/pedagogiek/pedagogie
Pedagogisch
o = wat te maken heeft met opvoeding
Pedagogiek
o = opvoedkunde
= wetenschap van het opvoeden, studie van de opvoeding
1.0.2 3 aspecten die het pedagogisch handelen complexer maken
1. Je moet onmiddellijk ageren: je kan de situatie niet laten rusten en mogelijkheden
overwegen, je moet direct ingrijpen;
2. Je kan niet ageren: je reageert, ook door niet de reageren. Dit kan niet altijd positief zijn;
3. Interventies afwegen volgens het individuele kind: wat voor het ene kind werkt, werkt voor
het andere niet. Stem af op de noden van het kind op dat moment (acceptatiedriehoek!)
1.1 Componenten van het pedagogisch model/pedagogisch handelen
Vorm = tandwiel: het pedagogisch model is een dynamisch gegeven, de diverse aspecten werken
constant in op elkaar, zoals een tandwiel.
Groen tandwiel: De basisbehoeften van het kind (VAC)
Oranje tandwiel: De basishoudingen van een leerkracht
(VOUW)
Blauw tandwiel: De sociale context
Paarse cirkel: De tijdgeest/de Westerse maatschappij
1.2 Het kind en zijn psychologische basisbehoeften (“VAC”)
Verbondenheid: “Ik hoor erbij”
o Kinderen hebben behoefte aan veiligheid en geborgenheid;
o Als leerkracht aandacht hebben voor een warme en hechte band met de leerlingen
vergrootte kans dan de kinderen zich aanvaard en goed voelen.
Competentie: “Ik kan het”
o Kinderen hebben behoefte dingen (goed) te kunnen;
o Als leerkracht het zelfvertrouwen stimuleren waardoor de leerlingen ook meer
gestimuleerd/gemotiveerd zijn om het te doen.
Autonomie: “Ik kan het zelf”
o Kinderen hebben de behoefte om ook zelf sturing te geven aan wat ze doen;
o Leerkracht: biedt ze situaties aan waarin de leerlingen zelf keuzes/beslissingen
kunnen maken/nemen.
~ ~
handelen
Hoofdstuk 1 Het pedagogisch model: overzicht.....................................................................................3
1.0 Inleiding........................................................................................................................................3
1.0.1 Pedagogisch/pedagogiek/pedagogie.....................................................................................3
1.0.2 3 aspecten die het pedagogisch handelen complexer maken...............................................3
1.1 Componenten van het pedagogisch model/pedagogisch handelen.............................................3
1.2 Het kind en zijn psychologische basisbehoeften (“VAC”)..............................................................3
1.3 De basishoudingen van de leerkracht (“VOUW”).........................................................................4
1.4 Contexten waarbinnen pedagogisch handelen plaatsvindt..........................................................4
1.5 Algemene contexten waarbinnen pedagogisch handelen plaatsvindt (mens- en
maatschappijbeeld)............................................................................................................................5
1.5.1 Mens- en maatschappijbeeld.................................................................................................5
1.5.2 Gelijkheid...............................................................................................................................5
1.5.3 Emancipatorisch opvoeden...................................................................................................6
1.5.4 Emancipatorische visies.........................................................................................................6
Hoofdstuk 2 Psychologische basisbehoeften..........................................................................................8
2.1 De behoefte aan verbondenheid – ik hoor erbij...........................................................................8
2.1.1 Hechtingstheorie...................................................................................................................8
2.1.2 Bij een groep horen...............................................................................................................9
2.1.3 Verbondenheid met de leerkracht.........................................................................................9
2.2 De behoefte aan competentie – ik kan het...................................................................................9
2.2.1 Zelfvertrouwen en zelfbeeld..................................................................................................9
2.2.2 Fixed en growth mindset (hoe ziet men zichzelf in een taaksituatie?)................................11
2.3 De behoefte aan autonomie – ik wil het zelf..............................................................................11
2.3.1 De relatie tussen autonomie en ondersteuning...................................................................11
2.3.2 Zelfsturing en zelfregulatie..................................................................................................11
2.4 De gevolgen van de basisbehoeften op de ontwikkeling van het kind.......................................12
2.4.1 Intern kompas......................................................................................................................12
2.4.2 Intrinsieke en extrinsieke motivatie.....................................................................................12
2.4.3 Welbevinden en betrokkenheid..........................................................................................12
Hoofdstuk 3 Basishoudingen van de leerkracht...................................................................................12
3.1 Waarderen..................................................................................................................................12
3.1.1 Acceptatie van het kind, niet van al zijn gedrag...................................................................12
, 3.1.2 Persoonlijk contact..............................................................................................................13
3.1.3 Positieve communicatie.......................................................................................................13
3.2 Ondersteunen.............................................................................................................................13
3.2.1 Affectieve ondersteuning.....................................................................................................13
3.2.2 Gedragsregulerende ondersteuning....................................................................................13
3.2.3 Informatieve ondersteuning................................................................................................14
3.3 Uitdagen.....................................................................................................................................14
3.3.1 Zone van naaste ontwikkeling.............................................................................................14
3.3.2 Zelfstandigheid....................................................................................................................14
3.3.3 Samenwerken......................................................................................................................14
3.4 Vertrouwen.................................................................................................................................15
3.4.1 Veilige omgeving creëren....................................................................................................15
3.4.2 Authentieke omgeving.........................................................................................................15
3.4.3 Empathische omgang...........................................................................................................15
3.6 Basishoudingen van de leerkracht vs. opvoeden........................................................................15
3.6.1 Omschrijven van opvoeden.................................................................................................15
3.6.2 Opvoedingsstijlen................................................................................................................16
~ ~
, Hoofdstuk 1 Het pedagogisch model: overzicht
1.0 Inleiding
1.0.1 Pedagogisch/pedagogiek/pedagogie
Pedagogisch
o = wat te maken heeft met opvoeding
Pedagogiek
o = opvoedkunde
= wetenschap van het opvoeden, studie van de opvoeding
1.0.2 3 aspecten die het pedagogisch handelen complexer maken
1. Je moet onmiddellijk ageren: je kan de situatie niet laten rusten en mogelijkheden
overwegen, je moet direct ingrijpen;
2. Je kan niet ageren: je reageert, ook door niet de reageren. Dit kan niet altijd positief zijn;
3. Interventies afwegen volgens het individuele kind: wat voor het ene kind werkt, werkt voor
het andere niet. Stem af op de noden van het kind op dat moment (acceptatiedriehoek!)
1.1 Componenten van het pedagogisch model/pedagogisch handelen
Vorm = tandwiel: het pedagogisch model is een dynamisch gegeven, de diverse aspecten werken
constant in op elkaar, zoals een tandwiel.
Groen tandwiel: De basisbehoeften van het kind (VAC)
Oranje tandwiel: De basishoudingen van een leerkracht
(VOUW)
Blauw tandwiel: De sociale context
Paarse cirkel: De tijdgeest/de Westerse maatschappij
1.2 Het kind en zijn psychologische basisbehoeften (“VAC”)
Verbondenheid: “Ik hoor erbij”
o Kinderen hebben behoefte aan veiligheid en geborgenheid;
o Als leerkracht aandacht hebben voor een warme en hechte band met de leerlingen
vergrootte kans dan de kinderen zich aanvaard en goed voelen.
Competentie: “Ik kan het”
o Kinderen hebben behoefte dingen (goed) te kunnen;
o Als leerkracht het zelfvertrouwen stimuleren waardoor de leerlingen ook meer
gestimuleerd/gemotiveerd zijn om het te doen.
Autonomie: “Ik kan het zelf”
o Kinderen hebben de behoefte om ook zelf sturing te geven aan wat ze doen;
o Leerkracht: biedt ze situaties aan waarin de leerlingen zelf keuzes/beslissingen
kunnen maken/nemen.
~ ~
