Samenvatting Publiek recht

DEEL 1  H1: HET BEGRIP RECHT

1. Objectief recht
Objectief recht is het geheel van gedragsregels, die de overheid heeft uitgewerkt en aan de
burgers heeft opgelegd ter bescherming van de vitale maatschappelijke belangen.

1.1 Een geheel van gedragsregels
Het gaat om leefregels die een bepaald gedrag voorschrijven. Een rechtsregel is een
gedragsregel, ze regelt dus het gedrag:
 Gedrag: uitwendig waarneembaar
 Hierin ligt het verschil met de moraal en de religie
 Tendensen strafrecht?
o Principe re-actief= gericht op gepleegd en gekend misdrijf
o Uitzonderlijk pro-actief= gericht op gepleegde maar nog niet aan het licht
gebrachte misdrijven
o Quid preventief? Daders van een nog te plegen misdrijf vatten
Ze zijn dus normatief (wat wel of niet mag). Onze hele samenleving wordt beheerst door een
samenspel van gedragsregels (omschreven als plichten)
 Gebodsbepalingen vb. belastingen betalen
 Verbodsbepalingen vb. je mag niet doden
Ze beperken de vrijheid van een persoon, maar hij krijgt (rechts)zekerheid in de plaats.

1.2 Opgesteld en afdwingbaar gemaakt door een overheid
Er zijn veel gedragsregels. Een gedragsregel is maar een rechtsregel wanneer:
 De regel is opgesteld door de overheid die hiertoe gemachtigd is
 En de naleving ervan afdwingbaar is gemaakt door de overheid die hiervoor een
overheidsapparaat beschikt (politie, gerechtsdeurwaarders, etc.)

De regel wordt afdwingbaar gemaakt door een dor de overheid opgelegde sanctie. Een
sanctie is dus een reactie van de overheid op het niet naleven van de rechtsregels
 In principe probeert overheid eerst menselijk gedrag te regelen dmv.
Burgerrechtelijke sancties
 Voor bepaalde gedragingen die zo ernstig zijn (of daar waar burgerrechtelijke
sancties geen soelaas meer bieden) worden strafrechtelijke sancties toegepast.

Burgerrechtelijke sancties Strafsancties
- Burgerlijk recht - Strafrecht
- Burgerlijke zaak - Strafzaak
- Burgerlijke rechtbanken - Strafrechtbanken
- Burgerlijke procedure - Strafprocedures




 Door middel van burgerlijke sancties, burgerlijke procedure, burgerlijke rechtbanken

,Welke rechtbanken?
- Vredegerecht
- Rechtbank van eerste aanleg
- Arbeidsrechtbank
- Rechtbank van koophandel
- Hof van beroep
- Hof van Cassatie

Gerechtelijk wetboek
 Regelt de organisatie van de rechtbanken
 En de procedure in de burgerlijke zaken:
o Welke rechtbank is bevoegd?
o Hoe moet de zaak ingeleid worden?
o Hoe verloopt de procedure?

Wanneer particulieren het niet eens met elkaar worden of wanneer een van hen zich
benadeelt voelt, kan de burgerlijke rechter tussenbeide komen om het conflict op te lossen.
Persoon die initiatief neemt  eiser
De andere persoon  verweerder
De procedure is geregeld in het gerechtelijk wetboek en wordt de burgerlijke procedure
genoemd.
 De rechtbank oordeelt wie volgens het recht gelijk en ongelijk heeft. De burgerlijke
rechter spreekt geen straf uit maar een burgerrechtelijke sanctie.

a) Gedwongen uitvoering
 De geschonden plicht bestaat uit het moeten betalen van een geldsom
 Sanctie: veroordeling tot betaling van het bedrag
 Bij niet betaling volgt beslag op goederen (door gerechtsdeurwaarder)
Let op: dwangsom is geen geldboete, veronderstel een (hoofd)veroordeling om iets te doen
of niet te doen

 De geschonden plicht bestaat uit iets te doen of niet te doen
 Sanctie: veroordeling tot uitvoering in natura namelijk de plicht nakomen
 Geen vrijwillige uitvoering dan volgt eventueel:
o Dwangsom
o Dwanguitvoering (manu militari)

b) Herstel
Schadevergoeding voor de geleden schade (zowel materieel als moreel)
Andere vormen van herstel: recht van antwoord, verwijdering van een publicatie, etc.




 Door middel van strafrechtelijke sancties, strafprocedures, strafrechtbanken

,Een strafzaak is tussen een verdachte, beklaagde, beschuldigde en de maatschappij
vertegenwoordigd door het OM of het Parket.

Strafprocedure, regelt de procedure in strafzaken
 Fase van onderzoek
o Onderzoek naar de feiten en de dader door politie onder leiding van OM of
onderzoeksrechter
o Arrestatie, aanhouding en voorlopige hechtenis
 Fase van berechting
o Wanneer het OM de strafvordering uitoefent en voor de rechter vordert dat
de dader zou gestraft worden
o Rechter oordeelt of er al dan niet een misdrijf is gepleegd en zo ja berechting
hij de dader
 Fase van uitvoering

Strafrecht wil de veiligheid van personen en goederen garanderen door bepaalde acties
strafbaar te maken. We spreken van strafbare feiten of misdrijven, die worden ingedeeld
naargelang ernst (art. 1 Strafwetboek):
 Overtredingen (politiestraf – politierechtbank)
 Wanbedrijven (correctionele straf – correctionele rechtbank)
 Misdaden (criminele straf – hof van assisen)

Welke rechtbanken:
- Politierechtbank (overtredingen)
- Correctionele rechtbank (wanbedrijven)
- Hof van assisen (misdaden)
- Hof van beroep
- Hof van Cassatie
Ons recht kent het verbod van eigenrichting m.a.w. je mag het recht niet in eigen handen
nemen. Enkel het OM heeft het recht om iemand voor de strafrechter te brengen.

Het slachtoffer kan wel tussenkomen in de strafzaak om zijn burgerlijke vordering tot
schadevergoeding te koppelen aan de strafvordering. Dit wordt de burgerlijke partijstelling
genoemd.

 De vier constitutieve elementen van het misdrijf
Constitutief: vaststellen, vormend, eggen dat iets bestaat. Met andere woorden moeten
deze vier elementen aanwezig zijn opdat er sprake is van een misdrijf.

 1ste constitutief element: materieel element
 Strafrecht is geschreven recht
De handeling die men stelt moet als strafbaar zijn omschreven in een strafwet, waarbij de
letter van de wet wordt gevolgd zonder interpretatie



 2de constitutief element: toerekeningsvatbaarheid

, De persoon die de strafbare handeling stelt moet handelen met een vrije en een bewuste
wil.
Op 2 momenten moet de persoon toerekeningsvatbaar zijn: tijdens de strafbare handeling
en tijdens de berechting

Niet toerekeningsvatbaar?
 Minderjarigen
o Strafrechtelijke meerderjarigheid op 18 jaar
o Minderjarigen kunnen dus geen misdrijf plegen, wel een delict en de
jeugdrechter is hiertoe bevoegd  uitzondering vanaf 16 jaar als uit handen
wordt gegeven bij zware feiten
 Bijzonder kamer jeugdrechtbank
 Hof van assisen
 Geestesgestoorden (Art. 71)
o Gerechtelijke psychiater
o Twee te beoordelen momenten
 Op ogenblik van de feiten
 Op ogenblik van de berechting
 Onweerstaanbare dwang
o Vb. passionele moorden
o Niet de juristen en niet de rechters die beslissen maar wel de jury (12
mensen)

 3de constitutief element: strafwaardigheid
Sommige mensen zijn niet strafwaardig en genieten van strafrechtelijke immuniteiten vb. de
koning, diplomaten, etc.

 4de constitutief element: de wederrechtelijkheid
De handeling moet indruisen tegen het recht, met andere woorden er is geen
rechtvaardiging voor
 De wettige zelfverdediging (Art. 416Sw)
Voorwaarden:
1) De aanval moet reëel, actueel zijn en ernstig zijn
2) De aanval moet gericht zijn tegen de persoon
3) De verdediging moet ogenblikkelijk noodzakelijk zijn. Er zijn geen andere middelen
om zich te verweren
4) De verdediging moet proportioneel zijn ten opzichte van de aanval.
 Noodtoestand
o Het gaat om een conflict tussen plichten, enerzijds de plicht om de
rechtsregel na te leven, anderzijds de plicht om een hoger belang

 Strafvordering: het recht om een straf te vorderen voor een strafrechter
Wanneer de strafrechter van oordeel is dat alle constitutieve elementen aanwezig zijn en
bewezen dat de beschuldigde de feiten heeft gepleegd kan de strafrechter de dader straffen
Ons recht kent verschillende repressieve straffen  bedoeld om leed toe te brengen,
intimideren of afschrikken
a) Hoofdstraffen  vrijheidsberoving (gevangenis of enkelband), geldboete of werkstraf