Module 3: bovenste extremiteit
a. Heup
i. Osteologie os coxae, os sacrum, os coccygis, os femur,
os patella
Juncturae cinguli membri inferioris
De beenderen van het onderste lidmaat, ossa membri inferioris, zijn qua sterkte en
stabiliteit aangepast aan hun functie, nl.:
- dragen vh lichaamsgewicht
- instaan voor de voortbeweging
- verzekeren vd voor de mens unieke rechtopstaande houding
a) Cingulum membri inferioris
in tegenstelling tot schoudergordel bestaat bekkengordel bij
volwassenen uit 1 paar beenderen: het heupbeen of os coxae
Beide heupbeenderen vervoegen elkaar ventraal thv de
schaamvoeg (symphysis pubica)
➔ Dorsaal klemmen ze het heiligbeen (os sacrum) in
➔ Hierdoor wordt een gesloten ring, het benige bekken
(pelvis), gevormd
➔ Deze osteo-articulaire ring vervult verschillende functies:
➢ Steunen vh axiale skelet bij staan en zitten
➢ Steunen + beschermen ingewanden
➢ Kantelen + draaien vh bekken → noodz. voor normaal gangpatroon
➢ Voorzien in aanhechtingsplaatsen voor spieren
➢ Bij vrouw: vormt benige structuur vh geboortekanaal
Vorm + afmetingen vd pelvis verschillen voor 2 geslachten
- Bij vrouw:
o bekken breder en minder hoog dan bij de man
(breedte: man: ± 22cm, vrouw: ± 24 cm)
o sacrum is breder
o vleugels vh os ilium staan schuiner en zijn korter
,Bekken speelt belangrijke rol in overdracht vh lichaamsgewicht op onderste ledematen
➔ langs sacrum (is opgehangen tss 2 heupbeenderen), wordt lichaamsgewicht op de
darmbeenderen overgebracht → waarlangs het verder w geleid naar de femur + de
symphysis pubica
➔ wanneer bekkenring onderbroken wordt, bv door loslating vd symphysis pubica,
komt deze rechtopstaande houding in gedrang
➔ staande houding drukt lichaamsgewicht op voorste gedeelte vh sacrum dat hierdoor
naar voor tracht te kantelen
Zie video!!!
1. OS COXAE
Het heupbeen: opgebouwd uit 3 beenstukken:
• os ilium (darmbeen)
• os ischii (zitbeen)
• os pubis (schaambeen)
→ zijn tot aan puberteit duidelijk van elkaar gescheiden door
kraakbeenverschijnselen
→ versmelten later volledig
→ De beenstukken raken elkaar in de kom vh heupgewricht
(acetabulum).
Het acetabulum (azijnnapje):
- bezit verheven rand die maanvormig gewrichtsopp, de facies lunata, omgeeft
- Op de bodem vh acetabulum is de ruwere fossa acetabuli
- Caudaal is de rand onderbroken door de incisura acetabuli.
Het foramen obturatum (gesloten opening)
- Spiraalvormig
- w begrensd door os pubis en os ischii
- w afgesloten door een vlies: de membrana obturatoria.
(a) Os ilium
Algemeen
Aan het darmbeen (= eerder een plat been is) onderscheidt men
- een dikker corpus: helpt mee aan de vorming vh acetabulum
- een dunnere ala ossis ilii.
Het vertoont 2 vlakken, een facies glutea en een facies sacropelvina, en vier randen: een
craniale, ventrale, dorsale en caudale rand
,Facies lutea
De craniale rand of crista iliaca (heupkam):
- verloopt S-vormig met ventrale convexiteit + dorsale concaviteit naar buiten.
- Het grootste gedeelte vd kam vertoont drie ruwe lijsten:
o labium externum
o labium internum
o met tussenin een ruwe linea intermedia: steekt ± 0,5 cm boven de labia uit
De crista iliaca
➔ gaat over in de ventrale rand aan de spina iliaca anterior superior
➔ de ventrale rand zet zich caudaal voort in een insnijding die begrensd wordt door de
minder sterk ontwikkelde spina iliaca anterior inferior
➔ Na een nieuwe insnijding verheft de ventrale rand zich thv het acetabulum
tot eminentia iliopubica.
De caudale rand vormt het dak van het acetabulum.
De dorsale rand:
➔ vertrekt thv het acetabulum met een diepe insnijding: incisura ischiadica major ->
die w craniaal begrensd door de spina iliaca posterior inferior.
➔ Na kleine insnijding eindigt dorsale rand thv de crista iliaca in een 2e uitsteeksel,
de spina iliaca posterior superior
De buitenzijde of facies glutea: verder gekenmerkt door 3 gebogen lijnen die de
aanhechtingsvelden vd 3 bilspieren aftekenen:
• de linea glutea posterior: verloopt vh dorsale derde vd crista iliaca naar de
incisura ischiadica major
• de linea glutea anterior: verloopt vd incisura ischiadica major naar boven en
naar voor tot iets achter de spina iliaca anterior superior.
• de linea glutea inferior: verloopt in het onderste derde vd facies glutea, vd
incisura ischiadica major tot aan de insnijding tussen spina iliaca superior en
inferior.
Facies sacropelvina
Op binnenzijde: facies sacropelvina
➔ vertrekt een gebogen lijn, linea arcuata: verlengt het pecten ossis pubis naar craniaal
en eindigt aan een oorvormig gewrichtsvlak, facies auricularis, met een craniaal
gerichte concaviteit.
➔ Hier vormt het gewricht met het heiligbeen.
, De linea arcuata vormt de grens tss ala ossis ilii en corpus ossis ilii
De facies sacropelvina = craniaal vd linea arcuata uitgehold (de fossa iliaca).
Thv de facies auricularis: zijn versch. verhevenheden met craniaal een
duidelijke tuberositas iliaca, waarop krachtige gewrichtsbanden aanhechten.
(b) Os ischii
Algemeen
Aan het zitbeen kan men een craniaal dikker corpus en een caudaal
dunnere ramus onderscheiden.
Corpus
- neemt deel aan de vorming vh acetabulum
- vormt de dorsale begrenzing vh foramen obturatum
- Dorsaal draagt het een sterke beendoorn, spina ischiadica, die de incisura
ischiadica major scheidt ve meer caudaal gelegen en kleinere incisura ischiadica
minor.
Ramus
Aan overgang tss corpus en ramus begint een ruwe verhevenheid: tuber
ischiadicum (zitknobbel)
➔ zet zich caudaal en vervolgens ventraal voort op de ramus
➔ De ramus verloopt naar boven, naar binnen en naar voor + sluit dan aan met de
onderste tak van het os pubis (ramus inferior ossis pubis).
(c) Os pubis: schaambeen
Algemeen
kan onderverdeeld worden in
- een ramus superior: vormt de bovengrens vh foramen obturatum
- een ramus inferior: vormt samen met de ramus ossis iscchii de ondergrens ervan
- een corpus ossis pubis: neemt deel aan de vorming vh acetabulum.
Ramus superior
- is driehoekig
- De scherpe bovenrand, pecten ossis pubis zet zich voort in de linea arcuata vh
darmbeen en loopt ventraal uit op een knobbeltje, tuberculum pubicum
- Van deze knobbel vertrekt op de voorvlakte de crista obturatoria die zich in de
achterwand van het foramen obturatum voortzet.
a. Heup
i. Osteologie os coxae, os sacrum, os coccygis, os femur,
os patella
Juncturae cinguli membri inferioris
De beenderen van het onderste lidmaat, ossa membri inferioris, zijn qua sterkte en
stabiliteit aangepast aan hun functie, nl.:
- dragen vh lichaamsgewicht
- instaan voor de voortbeweging
- verzekeren vd voor de mens unieke rechtopstaande houding
a) Cingulum membri inferioris
in tegenstelling tot schoudergordel bestaat bekkengordel bij
volwassenen uit 1 paar beenderen: het heupbeen of os coxae
Beide heupbeenderen vervoegen elkaar ventraal thv de
schaamvoeg (symphysis pubica)
➔ Dorsaal klemmen ze het heiligbeen (os sacrum) in
➔ Hierdoor wordt een gesloten ring, het benige bekken
(pelvis), gevormd
➔ Deze osteo-articulaire ring vervult verschillende functies:
➢ Steunen vh axiale skelet bij staan en zitten
➢ Steunen + beschermen ingewanden
➢ Kantelen + draaien vh bekken → noodz. voor normaal gangpatroon
➢ Voorzien in aanhechtingsplaatsen voor spieren
➢ Bij vrouw: vormt benige structuur vh geboortekanaal
Vorm + afmetingen vd pelvis verschillen voor 2 geslachten
- Bij vrouw:
o bekken breder en minder hoog dan bij de man
(breedte: man: ± 22cm, vrouw: ± 24 cm)
o sacrum is breder
o vleugels vh os ilium staan schuiner en zijn korter
,Bekken speelt belangrijke rol in overdracht vh lichaamsgewicht op onderste ledematen
➔ langs sacrum (is opgehangen tss 2 heupbeenderen), wordt lichaamsgewicht op de
darmbeenderen overgebracht → waarlangs het verder w geleid naar de femur + de
symphysis pubica
➔ wanneer bekkenring onderbroken wordt, bv door loslating vd symphysis pubica,
komt deze rechtopstaande houding in gedrang
➔ staande houding drukt lichaamsgewicht op voorste gedeelte vh sacrum dat hierdoor
naar voor tracht te kantelen
Zie video!!!
1. OS COXAE
Het heupbeen: opgebouwd uit 3 beenstukken:
• os ilium (darmbeen)
• os ischii (zitbeen)
• os pubis (schaambeen)
→ zijn tot aan puberteit duidelijk van elkaar gescheiden door
kraakbeenverschijnselen
→ versmelten later volledig
→ De beenstukken raken elkaar in de kom vh heupgewricht
(acetabulum).
Het acetabulum (azijnnapje):
- bezit verheven rand die maanvormig gewrichtsopp, de facies lunata, omgeeft
- Op de bodem vh acetabulum is de ruwere fossa acetabuli
- Caudaal is de rand onderbroken door de incisura acetabuli.
Het foramen obturatum (gesloten opening)
- Spiraalvormig
- w begrensd door os pubis en os ischii
- w afgesloten door een vlies: de membrana obturatoria.
(a) Os ilium
Algemeen
Aan het darmbeen (= eerder een plat been is) onderscheidt men
- een dikker corpus: helpt mee aan de vorming vh acetabulum
- een dunnere ala ossis ilii.
Het vertoont 2 vlakken, een facies glutea en een facies sacropelvina, en vier randen: een
craniale, ventrale, dorsale en caudale rand
,Facies lutea
De craniale rand of crista iliaca (heupkam):
- verloopt S-vormig met ventrale convexiteit + dorsale concaviteit naar buiten.
- Het grootste gedeelte vd kam vertoont drie ruwe lijsten:
o labium externum
o labium internum
o met tussenin een ruwe linea intermedia: steekt ± 0,5 cm boven de labia uit
De crista iliaca
➔ gaat over in de ventrale rand aan de spina iliaca anterior superior
➔ de ventrale rand zet zich caudaal voort in een insnijding die begrensd wordt door de
minder sterk ontwikkelde spina iliaca anterior inferior
➔ Na een nieuwe insnijding verheft de ventrale rand zich thv het acetabulum
tot eminentia iliopubica.
De caudale rand vormt het dak van het acetabulum.
De dorsale rand:
➔ vertrekt thv het acetabulum met een diepe insnijding: incisura ischiadica major ->
die w craniaal begrensd door de spina iliaca posterior inferior.
➔ Na kleine insnijding eindigt dorsale rand thv de crista iliaca in een 2e uitsteeksel,
de spina iliaca posterior superior
De buitenzijde of facies glutea: verder gekenmerkt door 3 gebogen lijnen die de
aanhechtingsvelden vd 3 bilspieren aftekenen:
• de linea glutea posterior: verloopt vh dorsale derde vd crista iliaca naar de
incisura ischiadica major
• de linea glutea anterior: verloopt vd incisura ischiadica major naar boven en
naar voor tot iets achter de spina iliaca anterior superior.
• de linea glutea inferior: verloopt in het onderste derde vd facies glutea, vd
incisura ischiadica major tot aan de insnijding tussen spina iliaca superior en
inferior.
Facies sacropelvina
Op binnenzijde: facies sacropelvina
➔ vertrekt een gebogen lijn, linea arcuata: verlengt het pecten ossis pubis naar craniaal
en eindigt aan een oorvormig gewrichtsvlak, facies auricularis, met een craniaal
gerichte concaviteit.
➔ Hier vormt het gewricht met het heiligbeen.
, De linea arcuata vormt de grens tss ala ossis ilii en corpus ossis ilii
De facies sacropelvina = craniaal vd linea arcuata uitgehold (de fossa iliaca).
Thv de facies auricularis: zijn versch. verhevenheden met craniaal een
duidelijke tuberositas iliaca, waarop krachtige gewrichtsbanden aanhechten.
(b) Os ischii
Algemeen
Aan het zitbeen kan men een craniaal dikker corpus en een caudaal
dunnere ramus onderscheiden.
Corpus
- neemt deel aan de vorming vh acetabulum
- vormt de dorsale begrenzing vh foramen obturatum
- Dorsaal draagt het een sterke beendoorn, spina ischiadica, die de incisura
ischiadica major scheidt ve meer caudaal gelegen en kleinere incisura ischiadica
minor.
Ramus
Aan overgang tss corpus en ramus begint een ruwe verhevenheid: tuber
ischiadicum (zitknobbel)
➔ zet zich caudaal en vervolgens ventraal voort op de ramus
➔ De ramus verloopt naar boven, naar binnen en naar voor + sluit dan aan met de
onderste tak van het os pubis (ramus inferior ossis pubis).
(c) Os pubis: schaambeen
Algemeen
kan onderverdeeld worden in
- een ramus superior: vormt de bovengrens vh foramen obturatum
- een ramus inferior: vormt samen met de ramus ossis iscchii de ondergrens ervan
- een corpus ossis pubis: neemt deel aan de vorming vh acetabulum.
Ramus superior
- is driehoekig
- De scherpe bovenrand, pecten ossis pubis zet zich voort in de linea arcuata vh
darmbeen en loopt ventraal uit op een knobbeltje, tuberculum pubicum
- Van deze knobbel vertrekt op de voorvlakte de crista obturatoria die zich in de
achterwand van het foramen obturatum voortzet.
