Lessen in orde
Bronvermelding
Titel : Lessen in orde
Druk : 2
Auteur : P. Teitler
Uitgever : Coutinho
ISBN (boek) : 9789046903544
Aantal hoofdstukken (boek) : 20
Aantal pagina’s (boek) : 360
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen. Je
dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel nastreeft.
Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden aan altijd het bijbehorende
studieboek te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel staan diverse verwijzingen naar het studieboek
op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2012 StudentsOnly B.V. Alle rechten voorbehouden. De uitgever
van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit uittreksel. Voor vragen kun je je per email wenden
tot .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen 4
Hoofdstuk 2 Het gedrag van een groep 5
Hoofdstuk 3 Klassenmanagement 7
Hoofdstuk 4 Hoe ziet een goede les eruit? 9
Hoofdstuk 5 Het beïnvloeden van het gedrag van leerlingen in de klas 11
Hoofdstuk 6 Omgaan met een lastige klas 14
Hoofdstuk 7 Pedagogisch klimaat: drie uitgangspunten 16
Hoofdstuk 8 Structuur bieden 17
Hoofdstuk 9 Opvoeders op één lijn 19
Hoofdstuk 10 Teamafspraken over consequenties 21
Hoofdstuk 11 Jezelf leren kennen 23
Hoofdstuk 12 Grondhouding en drijfveren 24
Hoofdstuk 13 Communicatie met leerlingen 26
Hoofdstuk 14 Goochelen met aandacht 28
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : Lessen in orde – P. Teitler
,Hoofdstuk 15 Leerlingen met onbevredigende leerresultaten 29
Hoofdstuk 16 Leerlingen met vijandig gedrag 30
Hoofdstuk 17 Leerlingen met niet-adequaat schoolgedrag 31
Hoofdstuk 18 Leerlingen met problemen in de sociale omgang 32
Hoofdstuk 19 Meerbegaafde leerlingen 33
Hoofdstuk 20 De relatie tussen school en ouders 34
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : Lessen in orde – P. Teitler
,Hoofdstuk 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen
1.1 Orde houden als noodzakelijke voorwaarde voor een goede werkrelatie
Om goed les te kunnen geven en een relatie op te bouwen met je leerlingen is het noodzakelijk dat
je orde kunt houden in de klas, oftewel regie hebt over wat er gebeurt in de klas. Wel is orde houden
en de jeugd van tegenwoordig enigszins veranderd. Men wil langer jong blijven en er wordt vaak
meer ruimte geboden om jongeren zelf te laten ontwikkelen en keuzen te laten maken, er wordt
meer aandacht besteed aan zelfstandig leren. Toch hebben zij wel degelijk kaders en enige structuur
nodig, ook in het onderwijs! Vroeger was er meer sprake van een autoritaire aanpak vanuit macht,
nu is er de autoritatieve aanpak waar nog wel grenzen worden gesteld maar meer ondersteunend
wordt lesgegeven. In plaats van macht wordt er gesproken van gezag: 1. Expertgezag: dit is als je
ergens beter in bent en anderen erkennen dit. 2. Verworven gezag: ouders/leerlingen accepteren je
omdat ze je aardig vinden/respecteren. Orde/gezag is dan ook de basis voor een pedagogisch klimaat,
zowel voor een plezierig leefklimaat als een goed werkklimaat. Als er geen orde is, is er ook geen
sprake van een veilig klimaat. Onder veiligheid verstaan we fysieke en emotionele veiligheid, pas
als dit aanwezig is kan een leerling tot leren komen. Er zijn vier stappen om deze emotionele
veiligheid als docent te kunnen creëren:
1. Rituelen: je zorgt voor vaste rituelen in bepaalde situaties zodat men weet wat ze van je
kunnen verwachten, door deze zekerheid te bieden creëer je ook basisveiligheid.
2. Tijd verdrijven: hieronder worden gesprekken verstaan die geen doel hebben maar die wel
helpen bij het contact maken en opbouwen van een relatie. (interesse tonen)
3. Activiteiten: Samenwerken om iets tot stand te brengen en een relatie op te bouwen.
4. Echte ontmoeting: Je durft je dan kwetsbaar op te stellen tegenover de ander
Om dit stappenplan als docent uit te kunnen voeren is het belangrijk dat je over een aantal
vaardigheden beschikt. Zo is de mate van dominantie erg belangrijk, dit houdt in dat je helder en
duidelijke doelen stelt maar ook de leiding neemt. Ook de mate van medewerking is belangrijk,
dus dat je openstaat voor anderen.
Zoals eerder benoemd is dit niet altijd even gemakkelijk en toch is orde de basis van je les en leren.
Er zijn een aantal tips voor beginnende docenten om aan de orde te kunnen werken: wees niet jezelf
maar professioneel, dit zodat je bijvoorbeeld zakelijk kunt blijven reageren op ordeverstoringen
zonder dat je je ergernis laat zien. Daarnaast is het van groot belang om contact te maken met je
leerlingen en, zoals eerder benoemd, vaste patronen/rituelen aan te brengen in de klas en stel regels
op! Om orde te kunnen houden is het ook belangrijk dat je je leerlingen actief houdt. Ook als je
duidelijke regels hebt kun je ordeverstoring voorkomen, denk er hierbij aan dat je eigen regels altijd
voorgaan. Als er iets gebeurt wat jij niet wilt benoem dat duidelijk dat jij het zo niet wil en zo is
het! Een kader waaraan je gedrag kunt toetsen zijn de 2 O’s en de 4 V’s (optimaal, ongestoord,
veilig, vriendelijk, verantwoordelijk). Houdt men zich niet aan deze kernwoorden kun je gelijk
ingrijpen. Hoe eerder je ingrijpt hoe beter. Als je kleine dingen groot maakt, krijg je namelijk minder
grote dingen anders gaat het van kwaad tot erger! Als laatste maar erg belangrijke tip wordt er
gezegd: als iets niet werkt, doe dan wat anders! Leerlingen kun je namelijk niet net als dieren
conditioneren, ieder heeft een eigen mening en straffen en belonen werkt dan ook niet voor iedereen
hetzelfde! Houd dus niet altijd vast aan een methode als die niet werkt, tenzij.. een leerling ADHD
heeft, juist dan moet je een aanpak niet vaak veranderen, zij hebben behoefte aan structuur.
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 4
Bron : Lessen in orde – P. Teitler
, Hoofdstuk 2 Het gedrag van een groep
2.1 Een goede werkrelatie: van moeten naar kunnen
Wanneer is er sprake van een goede werkrelatie? Simpel, namelijk wanneer beide partijen gelukkig
zijn met de relatie. Binnen de relatie tussen docent – leerling kan dit wat gecompliceerder liggen,
het gaat dan namelijk om een werkrelatie. De relatie tussen de twee kan goed zijn maar er wordt
niet gewerkt en andersom is ook mogelijk. Wel is een goede relatie een voorwaarde voor een
werkrelatie en om te kunnen ontwikkelen. Belangrijk is dat een docent de leerling vertrouwen geeft
en het accent van moeten naar kunnen verplaatst.
2.2 Een goede werkrelatie begint met moeten
Een goede werkrelatie begint met moeten, want leerlingen moeten zich op een bepaalde manier
gedragen, de basis moet gelegd worden door verwachtingen uit te spreken. Dit zodat er een veilig
klimaat wordt gecreëerd. In de eerste lessen zal een docent dus meer invloed uitoefenen op leerlingen
en meer sturen maar tegelijkertijd straalt hij ook uit dat de leerlingen welkom zijn. Daarbij zijn er
zowel regels vanuit de school als maatschappelijke eisen die worden gesteld. Docent en leerlingen
kunnen niet op alles invloed uitoefenen.
2.3 Wetmatigheden
Wanneer je in een groep voor het eerst lesgeeft is er sprake van een beginnende relatie, deze eerste
fase van groepsontwikkeling wordt ook wel G1 genoemd. Fase G1 houdt in dat je het gedrag op
veel manieren kunt aanpassen zodat je een plezierig klimaat creëert. Wanneer er geen sturing is
van buitenaf zal elke groep de volgende drie fasen doorlopen (theorie over groepsontwikkeling):
1. Forming: dit is de startfase, vorming, van een nieuwe groep. Men wil weten wie wie is en
wat er van hen wordt verwacht rondom school, regels en het programma etc.
2. Storming: er ontstaat een rolverdeling in de groep (baas, grapjas, meelopers etc.)
3. Norming: hierin wordt bepaald hoe men met elkaar omgaat en hoe de relaties liggen.
Zo’n groepsontwikkeling is een evolutionair proces. In het begin zal iedereen veel meer gedragingen
uitproberen en laten zien dan in de rest van het jaar. Wanneer men hier positieve reacties op krijgt
zal dit gedrag aanhouden of versterken. Omdat er in de fasen van alles kan gebeuren speelt de
docent hierin een grote rol! Als docent moet je namelijk voorkomen dat er bijvoorbeeld een etterbak
als leider van de klas wordt gezien omdat dit een onveilige sfeer creëert. Je moet dus dit proces
nauw in de gaten houden en hier eventueel invloed op uitoefenen. Onthoud als docent ook dat deze
groepsontwikkeling niet alleen in het begin plaatsvindt maar ook bijvoorbeeld na een vakantie of
na een bepaalde les! Wat niet wordt genoemd is de fase van profileren. Na deze beginfase zal men
diepere, onderlinge relaties aangaan waarbij men ook groepsrollen gaat verdelen. Er ontstaan
groepjes en sommige mensen worden bestempeld als saai of stom en horen er niet bij. Als docent
moet je geen partij kiezen maar het gesprek aangaan.
Na deze fase volgt de fase G2. In deze fase vindt de verschuiving van moeten naar kunnen plaats
en zullen leerlingen meer invloed hebben op de werkrelatie. Doordat men over meer competenties
beschikt zullen zij ook meer ruimte aankunnen. Een docent stemt dit af. Deze fase en ontwikkeling
verschilt per leerling, bepaalde leerlingen zijn nog niet zo snel toe aan deze fase en hebben wel
meer sturing nodig.
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 5
Bron : Lessen in orde – P. Teitler
Bronvermelding
Titel : Lessen in orde
Druk : 2
Auteur : P. Teitler
Uitgever : Coutinho
ISBN (boek) : 9789046903544
Aantal hoofdstukken (boek) : 20
Aantal pagina’s (boek) : 360
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen. Je
dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel nastreeft.
Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden aan altijd het bijbehorende
studieboek te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel staan diverse verwijzingen naar het studieboek
op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2012 StudentsOnly B.V. Alle rechten voorbehouden. De uitgever
van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit uittreksel. Voor vragen kun je je per email wenden
tot .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen 4
Hoofdstuk 2 Het gedrag van een groep 5
Hoofdstuk 3 Klassenmanagement 7
Hoofdstuk 4 Hoe ziet een goede les eruit? 9
Hoofdstuk 5 Het beïnvloeden van het gedrag van leerlingen in de klas 11
Hoofdstuk 6 Omgaan met een lastige klas 14
Hoofdstuk 7 Pedagogisch klimaat: drie uitgangspunten 16
Hoofdstuk 8 Structuur bieden 17
Hoofdstuk 9 Opvoeders op één lijn 19
Hoofdstuk 10 Teamafspraken over consequenties 21
Hoofdstuk 11 Jezelf leren kennen 23
Hoofdstuk 12 Grondhouding en drijfveren 24
Hoofdstuk 13 Communicatie met leerlingen 26
Hoofdstuk 14 Goochelen met aandacht 28
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : Lessen in orde – P. Teitler
,Hoofdstuk 15 Leerlingen met onbevredigende leerresultaten 29
Hoofdstuk 16 Leerlingen met vijandig gedrag 30
Hoofdstuk 17 Leerlingen met niet-adequaat schoolgedrag 31
Hoofdstuk 18 Leerlingen met problemen in de sociale omgang 32
Hoofdstuk 19 Meerbegaafde leerlingen 33
Hoofdstuk 20 De relatie tussen school en ouders 34
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : Lessen in orde – P. Teitler
,Hoofdstuk 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen
1.1 Orde houden als noodzakelijke voorwaarde voor een goede werkrelatie
Om goed les te kunnen geven en een relatie op te bouwen met je leerlingen is het noodzakelijk dat
je orde kunt houden in de klas, oftewel regie hebt over wat er gebeurt in de klas. Wel is orde houden
en de jeugd van tegenwoordig enigszins veranderd. Men wil langer jong blijven en er wordt vaak
meer ruimte geboden om jongeren zelf te laten ontwikkelen en keuzen te laten maken, er wordt
meer aandacht besteed aan zelfstandig leren. Toch hebben zij wel degelijk kaders en enige structuur
nodig, ook in het onderwijs! Vroeger was er meer sprake van een autoritaire aanpak vanuit macht,
nu is er de autoritatieve aanpak waar nog wel grenzen worden gesteld maar meer ondersteunend
wordt lesgegeven. In plaats van macht wordt er gesproken van gezag: 1. Expertgezag: dit is als je
ergens beter in bent en anderen erkennen dit. 2. Verworven gezag: ouders/leerlingen accepteren je
omdat ze je aardig vinden/respecteren. Orde/gezag is dan ook de basis voor een pedagogisch klimaat,
zowel voor een plezierig leefklimaat als een goed werkklimaat. Als er geen orde is, is er ook geen
sprake van een veilig klimaat. Onder veiligheid verstaan we fysieke en emotionele veiligheid, pas
als dit aanwezig is kan een leerling tot leren komen. Er zijn vier stappen om deze emotionele
veiligheid als docent te kunnen creëren:
1. Rituelen: je zorgt voor vaste rituelen in bepaalde situaties zodat men weet wat ze van je
kunnen verwachten, door deze zekerheid te bieden creëer je ook basisveiligheid.
2. Tijd verdrijven: hieronder worden gesprekken verstaan die geen doel hebben maar die wel
helpen bij het contact maken en opbouwen van een relatie. (interesse tonen)
3. Activiteiten: Samenwerken om iets tot stand te brengen en een relatie op te bouwen.
4. Echte ontmoeting: Je durft je dan kwetsbaar op te stellen tegenover de ander
Om dit stappenplan als docent uit te kunnen voeren is het belangrijk dat je over een aantal
vaardigheden beschikt. Zo is de mate van dominantie erg belangrijk, dit houdt in dat je helder en
duidelijke doelen stelt maar ook de leiding neemt. Ook de mate van medewerking is belangrijk,
dus dat je openstaat voor anderen.
Zoals eerder benoemd is dit niet altijd even gemakkelijk en toch is orde de basis van je les en leren.
Er zijn een aantal tips voor beginnende docenten om aan de orde te kunnen werken: wees niet jezelf
maar professioneel, dit zodat je bijvoorbeeld zakelijk kunt blijven reageren op ordeverstoringen
zonder dat je je ergernis laat zien. Daarnaast is het van groot belang om contact te maken met je
leerlingen en, zoals eerder benoemd, vaste patronen/rituelen aan te brengen in de klas en stel regels
op! Om orde te kunnen houden is het ook belangrijk dat je je leerlingen actief houdt. Ook als je
duidelijke regels hebt kun je ordeverstoring voorkomen, denk er hierbij aan dat je eigen regels altijd
voorgaan. Als er iets gebeurt wat jij niet wilt benoem dat duidelijk dat jij het zo niet wil en zo is
het! Een kader waaraan je gedrag kunt toetsen zijn de 2 O’s en de 4 V’s (optimaal, ongestoord,
veilig, vriendelijk, verantwoordelijk). Houdt men zich niet aan deze kernwoorden kun je gelijk
ingrijpen. Hoe eerder je ingrijpt hoe beter. Als je kleine dingen groot maakt, krijg je namelijk minder
grote dingen anders gaat het van kwaad tot erger! Als laatste maar erg belangrijke tip wordt er
gezegd: als iets niet werkt, doe dan wat anders! Leerlingen kun je namelijk niet net als dieren
conditioneren, ieder heeft een eigen mening en straffen en belonen werkt dan ook niet voor iedereen
hetzelfde! Houd dus niet altijd vast aan een methode als die niet werkt, tenzij.. een leerling ADHD
heeft, juist dan moet je een aanpak niet vaak veranderen, zij hebben behoefte aan structuur.
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 4
Bron : Lessen in orde – P. Teitler
, Hoofdstuk 2 Het gedrag van een groep
2.1 Een goede werkrelatie: van moeten naar kunnen
Wanneer is er sprake van een goede werkrelatie? Simpel, namelijk wanneer beide partijen gelukkig
zijn met de relatie. Binnen de relatie tussen docent – leerling kan dit wat gecompliceerder liggen,
het gaat dan namelijk om een werkrelatie. De relatie tussen de twee kan goed zijn maar er wordt
niet gewerkt en andersom is ook mogelijk. Wel is een goede relatie een voorwaarde voor een
werkrelatie en om te kunnen ontwikkelen. Belangrijk is dat een docent de leerling vertrouwen geeft
en het accent van moeten naar kunnen verplaatst.
2.2 Een goede werkrelatie begint met moeten
Een goede werkrelatie begint met moeten, want leerlingen moeten zich op een bepaalde manier
gedragen, de basis moet gelegd worden door verwachtingen uit te spreken. Dit zodat er een veilig
klimaat wordt gecreëerd. In de eerste lessen zal een docent dus meer invloed uitoefenen op leerlingen
en meer sturen maar tegelijkertijd straalt hij ook uit dat de leerlingen welkom zijn. Daarbij zijn er
zowel regels vanuit de school als maatschappelijke eisen die worden gesteld. Docent en leerlingen
kunnen niet op alles invloed uitoefenen.
2.3 Wetmatigheden
Wanneer je in een groep voor het eerst lesgeeft is er sprake van een beginnende relatie, deze eerste
fase van groepsontwikkeling wordt ook wel G1 genoemd. Fase G1 houdt in dat je het gedrag op
veel manieren kunt aanpassen zodat je een plezierig klimaat creëert. Wanneer er geen sturing is
van buitenaf zal elke groep de volgende drie fasen doorlopen (theorie over groepsontwikkeling):
1. Forming: dit is de startfase, vorming, van een nieuwe groep. Men wil weten wie wie is en
wat er van hen wordt verwacht rondom school, regels en het programma etc.
2. Storming: er ontstaat een rolverdeling in de groep (baas, grapjas, meelopers etc.)
3. Norming: hierin wordt bepaald hoe men met elkaar omgaat en hoe de relaties liggen.
Zo’n groepsontwikkeling is een evolutionair proces. In het begin zal iedereen veel meer gedragingen
uitproberen en laten zien dan in de rest van het jaar. Wanneer men hier positieve reacties op krijgt
zal dit gedrag aanhouden of versterken. Omdat er in de fasen van alles kan gebeuren speelt de
docent hierin een grote rol! Als docent moet je namelijk voorkomen dat er bijvoorbeeld een etterbak
als leider van de klas wordt gezien omdat dit een onveilige sfeer creëert. Je moet dus dit proces
nauw in de gaten houden en hier eventueel invloed op uitoefenen. Onthoud als docent ook dat deze
groepsontwikkeling niet alleen in het begin plaatsvindt maar ook bijvoorbeeld na een vakantie of
na een bepaalde les! Wat niet wordt genoemd is de fase van profileren. Na deze beginfase zal men
diepere, onderlinge relaties aangaan waarbij men ook groepsrollen gaat verdelen. Er ontstaan
groepjes en sommige mensen worden bestempeld als saai of stom en horen er niet bij. Als docent
moet je geen partij kiezen maar het gesprek aangaan.
Na deze fase volgt de fase G2. In deze fase vindt de verschuiving van moeten naar kunnen plaats
en zullen leerlingen meer invloed hebben op de werkrelatie. Doordat men over meer competenties
beschikt zullen zij ook meer ruimte aankunnen. Een docent stemt dit af. Deze fase en ontwikkeling
verschilt per leerling, bepaalde leerlingen zijn nog niet zo snel toe aan deze fase en hebben wel
meer sturing nodig.
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 5
Bron : Lessen in orde – P. Teitler
