Summary Ken & Verstaan Landbpuwetenskappe Graad 10 Kwartaal 4

Monya Le Hanie

,KWARTAAL 4:

Module 6: Plantstudies

Eenheid 1: Algemene klassifikasie en oorsig van landbougewasse

Sleutelwoorde:

Gewasse Plante wat vir voedsel of ander gebruike gekweek word, veral graan.
Bewerkbare Geskik vir die kweek van gewasse.
Volume van landbou- Hoeveelheid produkte wat op enige gegewe tyd geproduseer word.
produksie
Produsentepryse Pryse wat boere op die opemark ontvang vir landbouprodukte.


1. Voedselgewasse met ekonomiese belang in Suid-Afrika
 Grond wat vir landbou gebruik word, beslaan 81% van Suid-Afrika se totale oppervlakte.
 Ongeveer 83% van die landbougrond in die land word vir weiding gebruik, terwyl 17% vir die
verbouing van gewasse gebruik word.
 Bosbou beslaan minder as 2% van die land se oppervlakte en ongeveer 12% is vir bewarings-
doeleindes gereserveer.
 Suid-Afrika produseer oesgewasse, tuinbougewasse en voergewasse.
 Daar is ook ‘n bosbouproduksiesektor.

Oesgewasse Graangewasse – mielies, koring, sorghum
Oliesaadgewasse – sonneblomme, sojabone
Industriële gewasse – suikerriet, katoen
Tuinbougewasse Groente – wortel-, blaar-, stingel-, vrugte- en blomgroente
Vrugte – tropiese, subtropiese en sagtevrugte en sitrus
Blomme – fynbos, tuinblomme, snyblomme, struike/inheemse blomme
Voergewasse Peul- en grasgewasse
Houtproduksie Harde en sagte hout


1.1. Oesgewasproduksie-areas in Suid-Afrika

Graangewasse
 Mielies is die oesgewas wat plaaslik die meeste verbou word.
 Daar word geskat dat meer as 8 000 kommersiële mielieprodusente verantwoordelik is vir die
grootste deel van die Suid-Afrikaanse mielieopbrengs, terwyl die res deur duisende
kleinskaalse produsente verbou word.
 Mielies word gekweek in die gebied wat as die mielievierhoek bekendstaan en wat dele van
die volgende dek:
- Vrystaat
- Gauteng
- Noordwes
- Mpumalanga
 Mielies word ook in KZN middellande verbou.

,  Koring word in die Wes-Kaap en die Vrystaat verbou.
 Graansorghum word hoofsaaklik in die droër dele van die somerreënvalgebiede, bv.
Mpumalanga, Vrystaat, Limpopo en Noordwes, verbou.

Oliesaadgewasse
 Sonneblomme word in die Vrystaat, Noordwes, Limpopo en die hoogliggende dele van
Mpumalanga verbou.
 Sojaboonproduksie in Suid-Afrika wissel tans van 450 000 tot 500 000 ton per jaar.
 Dit lyk asof Mpumalanga die gebied is wat die grootste hoeveelheid sojabone produseer
(ongeveer 42%).
 Die Vrystaat produseer 22% van die totale opbrengs, terwyl KZN 15% produseer, Limpopo 8%,
Noordwes 5% en Gauteng 2%.

Industriële gewasse
 Suikerriet word in die klam, warm kusgebiede en middellande van die land verbou.
 Hierdie gebiede strek van Mpumalanga deur KZN en suid tot in die Oos-Kaap.
 Katoen word in Noordwes, Noord-Kaap, KZN en Mpumalanga verbou.



1.2. Produksie-areas vir tuinbougewasse in Suid-Afrika

Groente
 Die meeste tuinbougewasse word onder besproeiing verbou.
 Beet, wortels, kool, blomkool en tamaties word oral in Suid-Afrika verbou.
 Die belangrikste aartappelgebiede is die hoogliggende dele van Mpumalanga, Vrystaat en
Noord-Kaap.
Vrugte
 Piesangs is tropiese vrugte en avokado’s is subtropiese vrugte.
 Dit word in die subtropiese en tropiese oostelike dele van Mpumalanga, Limpopo en die
kusgebiede van KZN en die Oos-Kaap verbou.
 Sagtevrugte, bv. appels, word in die Oos-Kaap, Wes-Kaap en Vrystaat verbou.
 Druiwe word hoofsaaklik in die Wes-Kaap en op die oewers van die Oranjerivier in die Noord-
Kaap verbou.



1.3. Woude
 Plantasies kom oral in Suid-Afrika voor.
 Bosbou is in die hoë-reënvalgebiede, wat as die houtgordel bekendstaan, gekonsentreer.
 Die houtgordel sluit in:
o Die oostelike deel van die Drakensberge vanaf die Oos-Kaap en oor die middellande van
KZN tot in Mpumalanga en Limpopo;
o Die ooskus van KZN
o Die kusgordel van die Wes- en Oos-Kaap

, 1.4. Die ekonomiese belang en benutting van gewasse (Oxford Suksesvolle p 163)
 Vyf miljoen mense in Suid-Afrika is afhanklik van landbou vir ’n werk en ’n inkomste.
 Suid-Afrika het sowel kommersiële boere as landelike bestaansboere.
 Kommersiële boerdery dra 3% tot Suid-Afrika se BBP en 7% tot formele werkverskaffing by.
 Die sakeondernemings wat aan landbou verbind is, laat landbou se bydrae tot die BBP tot
ongeveer 12% styg.
 Die totale bydrae van landbou tot die Suid-Afrikaanse ekonomie het van R38 miljard in 2002 tot
R68 miljard in 2008 gestyg.
 Die totale bruto waarde van die landbouproduksie van 2009/10 is beraam op R126 433 miljoen.
 Benewens dierproduksie het tuinbougewasse (25,7%) en oesgewasse (23%) die grootste
bydraes gelewer.
 Alhoewel Suid-Afrika die vermoë het om selfonderhoudend te wees, maak die land op invoere
staat vir sy totale voedselvoorraad.
 Onder sommige van die ingevoerde produkte tel koring, rys, groente en vleis.
 Uitvoere van landbouprodukte het toegeneem van 5% van Suid-Afrika se totale uitvoere in 1998
tot 33%, of ongeveer R44,3 miljard, in 2008.
 Die belangrikste produkte wat uitgevoer is, is onder andere wyn, sitrusvrugte, suiker, druiwe,
vrugtesap, wol en sagtevrugte soos appels, pere en kwepers.
 Ander belangrike uitvoerprodukte is avokadopere, grondboontjies, pynappels, nie-alkoholiese
dranke, gepreserveerde vrugte, neute en diervelle.