Monya Le Hanie
,KWARTAAL 3:
Module 4: Grondkunde
Eenheid 4: Verwering van rotse
Sleutelwoorde:
Splete Smal openinge wat gevorm word wanneer iets splits.
Eksfoliasie In lae afgeskil.
Ariede Droë en dorre
Ontlading Opheffing van druk op rotse, wat veroorsaak dat hulle kraak.
Hidrolise Chemiese afbreek van ‘n samestelling a.g.v. die reaksie daarvan met water.
Hidrasie Proses waar ‘n chemiese verbinding met water gevorm word.
Oksidasie Proses waar ‘n stof met suurstof verbind.
Metaboliese prosesse Chemiese prosesse deur lewende organismes uitgevoer.
1. Die konsep: Verwering van gesteentes
Verwering is die afbreek van rotse wat op die Aarde se oppervlak aan die weer blootgestel is.
Rotse word in kleiner en kleiner deeltjies afgebreek as gevolg van die uitwerking van die weer,
soos wind en reën.
Hierdie deeltjies skuif nie na ’n nuwe plek nie; hulle breek eenvoudig af en bly op dieselfde plek.
Verwering kom die algemeenste voor waar onbedekte rots met die atmosfeer in aanraking is.
Dit kan egter duisende meter laer in die aardkors voorkom waar krake, splete en mikroskopiese
openinge is wat water laat binnedring
2. Die verskillende soorte verwering
Verwering is fisies (meganies), chemies of biologies.
2.1. Fisiese verwering
Fisiese verwering is ‘n proses wat moedergesteentes of primêre minerale binne die aarde laat
opbreek en disintegreer.
In hoë-reënvalgebiede word verwering deur die volgende veroorsaak:
o Erosie
o Aktiwiteite van plante en diere
o Wind
o Temperatuurveranderinge
o Bevogtiging deur water, uitdroging, vries-aksies, val-aksies, branders in die see
o Watervalle
, 2.2. Chemiese verwering
Verskillende vorme van chemiese verwering:
Hidrolise Wanneer ‘n mineraal soos veldspaat of mika met water reageer, vorm ‘n nuwe
mineraal wat sagter is en makliker verweer.
Kaolien is bv. sagter en kalium word vrygestel en is beskikbaar as ‘n belangrike
voedingstof vir plante.
Hidrasie Water word tussen die plate van die kleikolloïed geabsorbeer, wat dit sagter maak
en makliker laat verweer.
Dit word ook groter, wat dit makliker maak om te verweer.
Die kleikolloïed word meer poreus.
Rooi hematiet verander in geel limoniet.
Oplossing Vloeistof verdeel die vaste materiaal in onafhanklike, opgeloste ione.
Die ione word deur water omring.
Party komponente van gesteentes kan maklik oplos en uitgeloog word.
Die gesteente kan uitmekaarval of fragmenteer.
Karbonasie Karbonasie is die reaksie van ‘n verbinding met koolsuur.
Die koolstofdioksied los in die grondvog op om koolsuur te vorm, wat dissosieer of
opbreek.
Die koolsuur reageer veral met gesteentes wat kalk bevat om oplosbare
bikarbonaat te vorm.
Oksidasie Oksidasie is die verwydering van ‘n elektron van ‘n chemiese element of die
chemiese binding van suurstof met ‘n verbinding.
Wanneer yster deur hidrolise in ‘n aërobiese atmosfeer vrygestel word, word dit
vinnig geoksideer en word dit rooi.
Biotiet in graniet verander ook van ‘n witgrys na ‘n gelerige roeskleur.
Auqite in olderiet verander van swart na ‘n rooibruin kleur.
Reduksie Reduksie word in grondsoorte waargeneem slegs wanneer organiese materiaal en
mikro-organismes teenwoordig is.
Dit vind plaas waar suurstofvlakke laag is.
Die minerale word meer oplosbaar en minder stabiel en ontbind maklik.
Mangaan en ysterverbindings is voorbeelde van minerale wat gereduseer kan
word.
Yster word tydens reduksie grysblou a.g.v. ‘n gebrek aan suurstof.
, 2.3. Biologiese verwering
Biologiese verwering speel ‘n belangrike rol in grondvorming.
Tydens biologiese verwering veroorsaak lewende organismes soos plante en diere dat
gesteentes ontbind of opbreek.
Plante Plante en boomwortels kan hulle weg vind in die barste van ‘n gesteente, dit
wegdwing van mekaar af en uiteindelik veroorsaak dat dit breek.
Party plante gee organiese sure af wat rotsminerale chemies kan afbreek.
Diere Mikro- en makro-grondorganismes en selfs plaasdiere is verantwoordelik vir ‘n mate
van biologiese verwering van gesteentes wanneer hulle in die grond grawe of oor die
grondoppervlak beweeg.
Ligene Party ligene sal hulself aan die oppervlak van ‘n gesteente anker en dit chemies of
fisies verweer.
Dit kan óf verskillende organiese sure vrystel wat rotsminerale afbreek óf in die porieë
en krake van die gesteente ingroei en dit kwesbaar maak vir fraktuur.
,KWARTAAL 3:
Module 4: Grondkunde
Eenheid 4: Verwering van rotse
Sleutelwoorde:
Splete Smal openinge wat gevorm word wanneer iets splits.
Eksfoliasie In lae afgeskil.
Ariede Droë en dorre
Ontlading Opheffing van druk op rotse, wat veroorsaak dat hulle kraak.
Hidrolise Chemiese afbreek van ‘n samestelling a.g.v. die reaksie daarvan met water.
Hidrasie Proses waar ‘n chemiese verbinding met water gevorm word.
Oksidasie Proses waar ‘n stof met suurstof verbind.
Metaboliese prosesse Chemiese prosesse deur lewende organismes uitgevoer.
1. Die konsep: Verwering van gesteentes
Verwering is die afbreek van rotse wat op die Aarde se oppervlak aan die weer blootgestel is.
Rotse word in kleiner en kleiner deeltjies afgebreek as gevolg van die uitwerking van die weer,
soos wind en reën.
Hierdie deeltjies skuif nie na ’n nuwe plek nie; hulle breek eenvoudig af en bly op dieselfde plek.
Verwering kom die algemeenste voor waar onbedekte rots met die atmosfeer in aanraking is.
Dit kan egter duisende meter laer in die aardkors voorkom waar krake, splete en mikroskopiese
openinge is wat water laat binnedring
2. Die verskillende soorte verwering
Verwering is fisies (meganies), chemies of biologies.
2.1. Fisiese verwering
Fisiese verwering is ‘n proses wat moedergesteentes of primêre minerale binne die aarde laat
opbreek en disintegreer.
In hoë-reënvalgebiede word verwering deur die volgende veroorsaak:
o Erosie
o Aktiwiteite van plante en diere
o Wind
o Temperatuurveranderinge
o Bevogtiging deur water, uitdroging, vries-aksies, val-aksies, branders in die see
o Watervalle
, 2.2. Chemiese verwering
Verskillende vorme van chemiese verwering:
Hidrolise Wanneer ‘n mineraal soos veldspaat of mika met water reageer, vorm ‘n nuwe
mineraal wat sagter is en makliker verweer.
Kaolien is bv. sagter en kalium word vrygestel en is beskikbaar as ‘n belangrike
voedingstof vir plante.
Hidrasie Water word tussen die plate van die kleikolloïed geabsorbeer, wat dit sagter maak
en makliker laat verweer.
Dit word ook groter, wat dit makliker maak om te verweer.
Die kleikolloïed word meer poreus.
Rooi hematiet verander in geel limoniet.
Oplossing Vloeistof verdeel die vaste materiaal in onafhanklike, opgeloste ione.
Die ione word deur water omring.
Party komponente van gesteentes kan maklik oplos en uitgeloog word.
Die gesteente kan uitmekaarval of fragmenteer.
Karbonasie Karbonasie is die reaksie van ‘n verbinding met koolsuur.
Die koolstofdioksied los in die grondvog op om koolsuur te vorm, wat dissosieer of
opbreek.
Die koolsuur reageer veral met gesteentes wat kalk bevat om oplosbare
bikarbonaat te vorm.
Oksidasie Oksidasie is die verwydering van ‘n elektron van ‘n chemiese element of die
chemiese binding van suurstof met ‘n verbinding.
Wanneer yster deur hidrolise in ‘n aërobiese atmosfeer vrygestel word, word dit
vinnig geoksideer en word dit rooi.
Biotiet in graniet verander ook van ‘n witgrys na ‘n gelerige roeskleur.
Auqite in olderiet verander van swart na ‘n rooibruin kleur.
Reduksie Reduksie word in grondsoorte waargeneem slegs wanneer organiese materiaal en
mikro-organismes teenwoordig is.
Dit vind plaas waar suurstofvlakke laag is.
Die minerale word meer oplosbaar en minder stabiel en ontbind maklik.
Mangaan en ysterverbindings is voorbeelde van minerale wat gereduseer kan
word.
Yster word tydens reduksie grysblou a.g.v. ‘n gebrek aan suurstof.
, 2.3. Biologiese verwering
Biologiese verwering speel ‘n belangrike rol in grondvorming.
Tydens biologiese verwering veroorsaak lewende organismes soos plante en diere dat
gesteentes ontbind of opbreek.
Plante Plante en boomwortels kan hulle weg vind in die barste van ‘n gesteente, dit
wegdwing van mekaar af en uiteindelik veroorsaak dat dit breek.
Party plante gee organiese sure af wat rotsminerale chemies kan afbreek.
Diere Mikro- en makro-grondorganismes en selfs plaasdiere is verantwoordelik vir ‘n mate
van biologiese verwering van gesteentes wanneer hulle in die grond grawe of oor die
grondoppervlak beweeg.
Ligene Party ligene sal hulself aan die oppervlak van ‘n gesteente anker en dit chemies of
fisies verweer.
Dit kan óf verskillende organiese sure vrystel wat rotsminerale afbreek óf in die porieë
en krake van die gesteente ingroei en dit kwesbaar maak vir fraktuur.
