Lewensweteneskappe Opsommings:
Hoofstuk 1: Biodiversiteit en klassifikasie by mikro-organismes:
Inleiding:
Biodiversiteit, in die algemeem, verwys nadie wye verskeidenheid van plante, diere en mikro-
organismes op Aarde. Mikro-organismes verwys na klein organismes op Aarde wat met die bloot
oog gesien kan word. Mikro-organismes kan eensellig of meersellig wees. Party organismes is
skadelik en veroorsaak siektes terwyl baie nuttig is vir die omgewing en mense.
Sleutelbegrippe:
Eensellig ñ Organisme wat uit slegs een sel bestaan
Meersellig ñ Organisme wat uit baie selle bestaan
Biodiversiteit Die verskeidenheid van Organismes wat in ñ
gebied of op Aarde gevind word
Die klassifikasie van organismes:
Daar is 5 groepe wat ryke genoem word. ñ Wetenskaplike wat
verantwoorlik is vir die plasing van
1. Ryk Monera - bakterieë
ñ organisme in ñ spesifieke groep
2. Ryk Protista
staan bekend as ñ taksonoom.
3. Ryk Fungi - swamme
4. Ryk Plantae - plante
5. Ryk Animalia - diere
Virusse:
Virusse word in afsonderlike groepe geplaas, nie in ryke nie!
,Sleutelbegrippe:
Kapsied ñ Proteïenkapsel wat die kernmateriaal van ñ
virus omring nie-sellulêr
Asellulêr Nie-sellulêr
Verpligte parasiet ñ Parasitiese organismes wat nie sy
lewensiklusnkan voltooi sonder om ñ geskikte
gasheer uit te buit nie
Gasheer ñ Organisme wat ñ parasiet huisves
Patogenies ñ Organisme wat siekte(s) veroorsaak
Bakteriofaag ñ tipe virus wat bakterieë besmet
Nukleoïed ñ Onreëlmatige-vormde gebied binne-in die
meeste of al die genetiese materiaal bevat
Die woord "faag" beteken "om te eet"
Struktuur en eienskappe van virusse:
Virusse is mikroskopies (20-300 nm) en kan slegs bestudeer word met behulp van ñ
elektronmikroskoop.
Virusse bestaan uit ñ kern van DNA óf RNA wat omring word deur ñ proteïenkapsel genoem kapsied.
,Virusse kom voor in ñ verskeidenheid vorme.
Kan nie respireer, voed of afvalstowwe uitskei nie.
Het nie sitoplasma nie, en het geen membraan-gebonde organelle soos mitochondria en selkerne
nie.
Virusse het DNA óf RNA wat omring en beskerm word deur ñ buitenste proteïenkapsel of kapsied.
Virusse is asellulêr.
Virusse bevat nie chlorofil nie.
Alle virusse is verpligte ingewendige parasiete.
Virusse wat bakterieë besmet staan bekend as bakteriofaag.
Virusse veroorsaak skietes en daarom word hulle as patogenies beskou.
Indien virusse nie ñ gasheer kan vind nie, kan die virus dormant (onaktief) word.
Bakterieë:
Dop (omhulsel)
Bakterieë behoort aan die Monera-ryk.
Sleutelbegrippe: DNA of RNA
Prokarioties Proteïenkapsel
ñ Organisme waar die kernmateriaal nie deur ñ
membraan omsluit word nie
, Eukarioties Enige enkel organismes of meersellige groep
organismes wat ñ membraangebonde kern het
wat die genetiese materiaal omsluit
Flagellum ñ Sweepagtige aanhangsel wat selle of mikro-
organismes help met beweging; die meervoud
van flagellum is flagella
Outotrofies Organismes wat hul eie voedsel kan vervaardig,
bv. groen plante, alge en sommige bakterieë
Heterotrofies Enige organisme wat voedsel vanuit die
omgewing verkry omdat dit nie self voedsel kan
vervaardig nie, bv. diere, swamme en die meeste
bakterieë
Saprofities Plante of swamme wat op dooie of verrot
weefsel van ander organismes voed
Tweedeling Ongeslagtelike voortplanting van ñ enkeld sel
wat deur mitose verdeel
Endospoor ñ Taai, beskermende, nie-reproduktiewe
bakteriële struktuur wat DNA en sitoplasma
bevat en dormant bly om ongunstige
omgewingstoestande te oorleef, sodat dit kan
ontkiem wanneer die omgewingstoestande
gunstig word
Plasmied ñ Plasmied is ñ klein, sirkelvormige, dubbelstring
DNA-molekule wat onderskei kan word van ñ sel
se normale chromosole DNA
Eienskappe van bakterieë:
Bakterieë is eensellige organismes.
Hoofstuk 1: Biodiversiteit en klassifikasie by mikro-organismes:
Inleiding:
Biodiversiteit, in die algemeem, verwys nadie wye verskeidenheid van plante, diere en mikro-
organismes op Aarde. Mikro-organismes verwys na klein organismes op Aarde wat met die bloot
oog gesien kan word. Mikro-organismes kan eensellig of meersellig wees. Party organismes is
skadelik en veroorsaak siektes terwyl baie nuttig is vir die omgewing en mense.
Sleutelbegrippe:
Eensellig ñ Organisme wat uit slegs een sel bestaan
Meersellig ñ Organisme wat uit baie selle bestaan
Biodiversiteit Die verskeidenheid van Organismes wat in ñ
gebied of op Aarde gevind word
Die klassifikasie van organismes:
Daar is 5 groepe wat ryke genoem word. ñ Wetenskaplike wat
verantwoorlik is vir die plasing van
1. Ryk Monera - bakterieë
ñ organisme in ñ spesifieke groep
2. Ryk Protista
staan bekend as ñ taksonoom.
3. Ryk Fungi - swamme
4. Ryk Plantae - plante
5. Ryk Animalia - diere
Virusse:
Virusse word in afsonderlike groepe geplaas, nie in ryke nie!
,Sleutelbegrippe:
Kapsied ñ Proteïenkapsel wat die kernmateriaal van ñ
virus omring nie-sellulêr
Asellulêr Nie-sellulêr
Verpligte parasiet ñ Parasitiese organismes wat nie sy
lewensiklusnkan voltooi sonder om ñ geskikte
gasheer uit te buit nie
Gasheer ñ Organisme wat ñ parasiet huisves
Patogenies ñ Organisme wat siekte(s) veroorsaak
Bakteriofaag ñ tipe virus wat bakterieë besmet
Nukleoïed ñ Onreëlmatige-vormde gebied binne-in die
meeste of al die genetiese materiaal bevat
Die woord "faag" beteken "om te eet"
Struktuur en eienskappe van virusse:
Virusse is mikroskopies (20-300 nm) en kan slegs bestudeer word met behulp van ñ
elektronmikroskoop.
Virusse bestaan uit ñ kern van DNA óf RNA wat omring word deur ñ proteïenkapsel genoem kapsied.
,Virusse kom voor in ñ verskeidenheid vorme.
Kan nie respireer, voed of afvalstowwe uitskei nie.
Het nie sitoplasma nie, en het geen membraan-gebonde organelle soos mitochondria en selkerne
nie.
Virusse het DNA óf RNA wat omring en beskerm word deur ñ buitenste proteïenkapsel of kapsied.
Virusse is asellulêr.
Virusse bevat nie chlorofil nie.
Alle virusse is verpligte ingewendige parasiete.
Virusse wat bakterieë besmet staan bekend as bakteriofaag.
Virusse veroorsaak skietes en daarom word hulle as patogenies beskou.
Indien virusse nie ñ gasheer kan vind nie, kan die virus dormant (onaktief) word.
Bakterieë:
Dop (omhulsel)
Bakterieë behoort aan die Monera-ryk.
Sleutelbegrippe: DNA of RNA
Prokarioties Proteïenkapsel
ñ Organisme waar die kernmateriaal nie deur ñ
membraan omsluit word nie
, Eukarioties Enige enkel organismes of meersellige groep
organismes wat ñ membraangebonde kern het
wat die genetiese materiaal omsluit
Flagellum ñ Sweepagtige aanhangsel wat selle of mikro-
organismes help met beweging; die meervoud
van flagellum is flagella
Outotrofies Organismes wat hul eie voedsel kan vervaardig,
bv. groen plante, alge en sommige bakterieë
Heterotrofies Enige organisme wat voedsel vanuit die
omgewing verkry omdat dit nie self voedsel kan
vervaardig nie, bv. diere, swamme en die meeste
bakterieë
Saprofities Plante of swamme wat op dooie of verrot
weefsel van ander organismes voed
Tweedeling Ongeslagtelike voortplanting van ñ enkeld sel
wat deur mitose verdeel
Endospoor ñ Taai, beskermende, nie-reproduktiewe
bakteriële struktuur wat DNA en sitoplasma
bevat en dormant bly om ongunstige
omgewingstoestande te oorleef, sodat dit kan
ontkiem wanneer die omgewingstoestande
gunstig word
Plasmied ñ Plasmied is ñ klein, sirkelvormige, dubbelstring
DNA-molekule wat onderskei kan word van ñ sel
se normale chromosole DNA
Eienskappe van bakterieë:
Bakterieë is eensellige organismes.
