Communicatiewetenschap
Inleiding
Communicatie 1
Communicatie als wetenschap 1
Communicatie
- Inzicht in communicatie nuttig voor sociologen, politieke wetenschappers,
sociaal-economische wetenschappers en communicatiewetenschappers, …
- Politiek: media zijn 4de macht, beïnvloeden publieke opinie, politici moeten
overtuigen
- Sociologie: media bv. een belangrijke socialisatiebron
- Communicatie is essentieel voor (social) profit organisaties
Communicatie als wetenschap
- We willen de werkelijkheid begrijpen
- Belang van theorieën, concepten / modellen, empirisch onderzoek
- Kwantitatief: inhoudsanalyse, survey, experiment, meta-analyses
- Kwalitatief: inhoudsanalyses, diepte-interviews, focusgroups
- Wetenschappelijke literatuur (artikels in academische “journals”, boeken, …)
→ Voorbeeld: we leren door naar anderen te kijken
- Meta-analyse: is er een verband tussen gamen en agressie?
- Communicatiewetenschap = jonge wetenschap
- Na WOII ontstaan, want voorgangers sociologie, psychologie, …
- 4 invalshoeken van communicatiewetenschap
1. Retoriek
- Inhoud en structuur, taalgebruik, persoonlijkheid, kenmerken
publiek
- Drie intrinsieke middelen om publiek te overtuigen
- Ethos (persoonlijkheid en waarden van de spreker),
pathos (inspelen op de emoties van het publiek), logos
(logica van argumentatie)
2. Propaganda en media-effecten
- Periode WOI-WOII
- Psychologie, sociologie, politieke wetenschappen
3. Informatietheorie
- Hoe kan informatie elektronisch verstuurd worden?
- Bell Laboratories (basis communicatiemodellen)
4. Groepsdynamica
- Lewin: Leiderschap (cfr. Hoofdstuk groepscommunicatie)
- Maed: elkaar leren kennen
1
, Basisconcepten van communicatie
Communicatiewetenschap
Wat is communicatie? 1
Definities van communicatie 1
Perspectieven 2
Processchool 2
Betekeniscreatieschool 2
Discussiepunten in definities 2
Intentionaliteit 2
Geslaagdheid als criterium 3
Richting van communicatie 3
Observatieniveau 3
Elementen van het communicatieproces 4
Bron & zender 4
Ontvanger & bestemmeling 4
Boodschap 4
Signaal 5
Kanaal 5
Medium 5
Ruis 7
Feedback 7
Wat is communicatie?
Definities van communicatie
- Woordenboekdefinities
- Overdracht van informatie
→ Bij overdracht ligt klemtoon op zender
→ Vaak eenrichtingsverkeer
- Uitwisseling van informatie
→ Gemeenschappelijk maken van ideeën
→ Dynamisch proces met interactie tussen zender en ontvanger
- Wetenschappelijke definities
- Communication is the verbal interchange of thought or idea (J.B. Hoben,
1954)
- Communication is a process whereby people assign meanings to stimuli in
order to make sense of the world (Trenholm, 1999)
1
,Perspectieven
Processchool
- Processchool ziet communicatie als transmissie en overdracht van
boodschappen
- Nadruk op
- Hoe zender en ontvanger encoderen en decoderen (communiceren
en interpreteren)
- Hoe een medium en kanaal efficiënt en accuraat kunnen worden
ingezet
- Communicatie is een (beïnvloedings)proces
- De “fout” is het verschil tussen wat je in het systeem stopt (input) en wat er
uiteindelijk uitkomt (output)
- Basis: psychologie en sociologie
- “Acts of communication”
Betekeniscreatieschool
- Betekeniscreatieschool ziet communicatie als creatie en uitwisseling van
betekenissen
- Nadruk op
- Hoe boodschappen interageren met mensen → om zo betekenissen
tot stand te brengen
- Afwijkingen tussen zender en ontvanger niet noodzakelijk als “fout”
beschouwd → elke betekenis die je aan iets geeft is juist
- Richt zich primair op de producten van communicatie → krantenartikels,
reclamespots, televisieprogramma’s, …
- Vb bodypositivity
- Iedereen geeft een andere betekenis aan dit onderwerp
- Sommigen vinden dit een heel goed concept en goed dat hierover wordt
gecommuniceerd, anderen niet → betekenis verschilt voor iedereen
Discussiepunten in definities
Intentionaliteit
- Teleologische opvatting = intentie bij
zender én bij ontvanger
- Taal krijgt betekenis als de
ontvanger begrijpt wat de zender
wil bereiken
- Aansluitend bij processchool
- Gedragsopvatting = intentie hoeft er niet te zijn
- Waarneembare handelingen, waarbij de betekenis wordt afgeleid uit wat
mensen daadwerkelijk doen, niet uit hun intenties
- “Niet communiceren is ook communiceren”
→ Probleem: Intentionaliteit vaak moeilijk vast te stellen
2
, Geslaagdheid als criterium
- Wanneer was de communicatie geslaagd?
- “Ik heb oogcontact gemaakt”, “de popster heeft naar mij gekeken”, …
→ Is dat wel geslaagde communicatie?
- Geslaagde communicatie:
- Transmissie van de boodschap
- Die aankomt bij bedoelde Ontvanger X
- Die op de correcte manier geÏnterpreteerd wordt
- En de juiste / bedoelde Uitwerking heeft
→ Fauconnier: GC = T + Ox + Ib + Ub
Richting van communicatie
- Éénrichtings- of tweerichtingsverkeer?
- Processchool: altijd eenrichting
- Gedragscommunicatie: tweerichting met reageren op elkaar
- Feedback: tweerichtingsverkeer
- ICT: verschuivende visies (door algoritmes)
- Vb krantenartikel vroeger was eenrichtingsverkeer, nu een krantenartikel op
sociale media kan je daarop reageren en wordt het tweerichtingsverkeer
- Vb algoritme op for you page tiktok: aanpassing algoritme is dat een of
tweerichtingsverkeer → twijfel!
Observatieniveau
→ Wat beschouw je als communicatie?
- Communicatie:
- Algemene communicatie: alle vormen van signalen of informatie-uitwisseling
- “Menselijke” communicatie: enkel menselijke interacties
- Niveaus:
- Intrapersoonlijk → communicatie met jezelf: todo list in je hoofd
- Interpersoonlijk → communicatie met iemand anders
- Communicatie in (kleine) groepen → vb volleybalgroep, …
- Organisatiecommunicatie → communicatie met hiërarchie → vb een baas
- Massacommunicatie → kranten die iets in het nieuws brengen
- Technologische evoluties
- Vb: communicatie met AI
3
Inleiding
Communicatie 1
Communicatie als wetenschap 1
Communicatie
- Inzicht in communicatie nuttig voor sociologen, politieke wetenschappers,
sociaal-economische wetenschappers en communicatiewetenschappers, …
- Politiek: media zijn 4de macht, beïnvloeden publieke opinie, politici moeten
overtuigen
- Sociologie: media bv. een belangrijke socialisatiebron
- Communicatie is essentieel voor (social) profit organisaties
Communicatie als wetenschap
- We willen de werkelijkheid begrijpen
- Belang van theorieën, concepten / modellen, empirisch onderzoek
- Kwantitatief: inhoudsanalyse, survey, experiment, meta-analyses
- Kwalitatief: inhoudsanalyses, diepte-interviews, focusgroups
- Wetenschappelijke literatuur (artikels in academische “journals”, boeken, …)
→ Voorbeeld: we leren door naar anderen te kijken
- Meta-analyse: is er een verband tussen gamen en agressie?
- Communicatiewetenschap = jonge wetenschap
- Na WOII ontstaan, want voorgangers sociologie, psychologie, …
- 4 invalshoeken van communicatiewetenschap
1. Retoriek
- Inhoud en structuur, taalgebruik, persoonlijkheid, kenmerken
publiek
- Drie intrinsieke middelen om publiek te overtuigen
- Ethos (persoonlijkheid en waarden van de spreker),
pathos (inspelen op de emoties van het publiek), logos
(logica van argumentatie)
2. Propaganda en media-effecten
- Periode WOI-WOII
- Psychologie, sociologie, politieke wetenschappen
3. Informatietheorie
- Hoe kan informatie elektronisch verstuurd worden?
- Bell Laboratories (basis communicatiemodellen)
4. Groepsdynamica
- Lewin: Leiderschap (cfr. Hoofdstuk groepscommunicatie)
- Maed: elkaar leren kennen
1
, Basisconcepten van communicatie
Communicatiewetenschap
Wat is communicatie? 1
Definities van communicatie 1
Perspectieven 2
Processchool 2
Betekeniscreatieschool 2
Discussiepunten in definities 2
Intentionaliteit 2
Geslaagdheid als criterium 3
Richting van communicatie 3
Observatieniveau 3
Elementen van het communicatieproces 4
Bron & zender 4
Ontvanger & bestemmeling 4
Boodschap 4
Signaal 5
Kanaal 5
Medium 5
Ruis 7
Feedback 7
Wat is communicatie?
Definities van communicatie
- Woordenboekdefinities
- Overdracht van informatie
→ Bij overdracht ligt klemtoon op zender
→ Vaak eenrichtingsverkeer
- Uitwisseling van informatie
→ Gemeenschappelijk maken van ideeën
→ Dynamisch proces met interactie tussen zender en ontvanger
- Wetenschappelijke definities
- Communication is the verbal interchange of thought or idea (J.B. Hoben,
1954)
- Communication is a process whereby people assign meanings to stimuli in
order to make sense of the world (Trenholm, 1999)
1
,Perspectieven
Processchool
- Processchool ziet communicatie als transmissie en overdracht van
boodschappen
- Nadruk op
- Hoe zender en ontvanger encoderen en decoderen (communiceren
en interpreteren)
- Hoe een medium en kanaal efficiënt en accuraat kunnen worden
ingezet
- Communicatie is een (beïnvloedings)proces
- De “fout” is het verschil tussen wat je in het systeem stopt (input) en wat er
uiteindelijk uitkomt (output)
- Basis: psychologie en sociologie
- “Acts of communication”
Betekeniscreatieschool
- Betekeniscreatieschool ziet communicatie als creatie en uitwisseling van
betekenissen
- Nadruk op
- Hoe boodschappen interageren met mensen → om zo betekenissen
tot stand te brengen
- Afwijkingen tussen zender en ontvanger niet noodzakelijk als “fout”
beschouwd → elke betekenis die je aan iets geeft is juist
- Richt zich primair op de producten van communicatie → krantenartikels,
reclamespots, televisieprogramma’s, …
- Vb bodypositivity
- Iedereen geeft een andere betekenis aan dit onderwerp
- Sommigen vinden dit een heel goed concept en goed dat hierover wordt
gecommuniceerd, anderen niet → betekenis verschilt voor iedereen
Discussiepunten in definities
Intentionaliteit
- Teleologische opvatting = intentie bij
zender én bij ontvanger
- Taal krijgt betekenis als de
ontvanger begrijpt wat de zender
wil bereiken
- Aansluitend bij processchool
- Gedragsopvatting = intentie hoeft er niet te zijn
- Waarneembare handelingen, waarbij de betekenis wordt afgeleid uit wat
mensen daadwerkelijk doen, niet uit hun intenties
- “Niet communiceren is ook communiceren”
→ Probleem: Intentionaliteit vaak moeilijk vast te stellen
2
, Geslaagdheid als criterium
- Wanneer was de communicatie geslaagd?
- “Ik heb oogcontact gemaakt”, “de popster heeft naar mij gekeken”, …
→ Is dat wel geslaagde communicatie?
- Geslaagde communicatie:
- Transmissie van de boodschap
- Die aankomt bij bedoelde Ontvanger X
- Die op de correcte manier geÏnterpreteerd wordt
- En de juiste / bedoelde Uitwerking heeft
→ Fauconnier: GC = T + Ox + Ib + Ub
Richting van communicatie
- Éénrichtings- of tweerichtingsverkeer?
- Processchool: altijd eenrichting
- Gedragscommunicatie: tweerichting met reageren op elkaar
- Feedback: tweerichtingsverkeer
- ICT: verschuivende visies (door algoritmes)
- Vb krantenartikel vroeger was eenrichtingsverkeer, nu een krantenartikel op
sociale media kan je daarop reageren en wordt het tweerichtingsverkeer
- Vb algoritme op for you page tiktok: aanpassing algoritme is dat een of
tweerichtingsverkeer → twijfel!
Observatieniveau
→ Wat beschouw je als communicatie?
- Communicatie:
- Algemene communicatie: alle vormen van signalen of informatie-uitwisseling
- “Menselijke” communicatie: enkel menselijke interacties
- Niveaus:
- Intrapersoonlijk → communicatie met jezelf: todo list in je hoofd
- Interpersoonlijk → communicatie met iemand anders
- Communicatie in (kleine) groepen → vb volleybalgroep, …
- Organisatiecommunicatie → communicatie met hiërarchie → vb een baas
- Massacommunicatie → kranten die iets in het nieuws brengen
- Technologische evoluties
- Vb: communicatie met AI
3
