SAMENVATTING
STRAFRECHT
2025-2026
Prof. Dr Joëlle Rozie
hannelore engelen
,Engelen Hannelore
Strafrecht
Strafrecht: iedereen heeft een mening hierover: bv mensen die gaan betogen op straat omdat
een uitspraak hun niet aanstaat, zonder dat ze weten wat er is het vonnis staat.
Strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met de werkelijke
effecten of mensenrechten -> Men wordt gevoed door onjuiste kanalen zoals de media, dit
maakt dat de burgers geconfronteerd worden met een informatiekloof. Hoe minder accurate
informatie u krijgt hoe meer repressief men zal reageren. Punitief populisme men stelt strengere
straffen voor zonder na de denken en rekening te houden met mensenrechten
De media, politiek en gebrek aan juiste informatie van justitie lijdt tot een informatiekloof en is
de voedingsbodem voor punitief populisme.
Punitief populisme
Evidence based vaststellingen: streng straffen heeft een contraproductief effect, alle
gedetineerden zullen ooit vrij komen.
Wat is Belgisch strafrecht?
- Strafrecht is afhankelijk van waar je je bevind
Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
- Strafrecht tak van publiek recht, maar vroeger was dit niet zo. Vroeger was het oog om
oog, tand om tand. Vervolgens wordt het omgezet tot het afkopen van de straf= binnen
de familiale sfeer er was nog geen overheid. Op het laatste kwam de overheid dan wel in
beeld. Vredesgeld is een bedrag aan de overheid en wordt nu omschreven als een
geldboete. Op het einde is er dus meer overheidsgezag maar nog met veel willekeur
Kentering in de 18 e eeuw
• Franse filosofen
1
,Engelen Hannelore
• Beccaria
• Von feurebach
Men wil meer en meer inzetten op de wetgeving en minder op willekeur: strafbaar gedag is een
inbreuk op het sociaal contract (vroeger zo)
Strafwetboek 1867 (Sw.1867)
• Vóór 1867: Code Napoléon ook onder Nederlands bewind
• Haus (U Gent) en Nypels (U Luik) medegrondleggers van het strafwetboek
• Eigenlijk overname van Code Napoléon
• Klassieke leer
o Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
o Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
• Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
• Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. door
correctionalisering, archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk
onderzoek, …
Nieuw wetboek
▪ Commissie tot hervorming van het strafrecht
o Vierde poging sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
o Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
▪ Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
▪ In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
▪ Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving én nieuwe wetgeving …
▪ Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
Een eigentijds nieuw Strafwetboek (optimaal strafwetboek moet aan onderstaande
voldoen)
▪ ACCURAAT = garantie voor rechtszekerheid
▪ COHERENT = vlotte toepassing op concrete situaties (verzwarende omstandigheid zoals
het is nacht vanaf 21u)
▪ EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen, zodra een strafwet in
werking treedt moet iedereen dit kennen
De pijlers van hervorming
▪ Subsidiariteit van het strafrecht
▪ Visie over de doelstellingen van de straf
▪ Gevangenisstraf als ultimum remedium
▪ Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de
bestraffing: elke strafzaak is anders, straf op maat uitspreken bv moord maar je kan
iemand levenslang geven maar ook drie jaar.
▪ Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus: er zijn heel wat meer mogelijkheden
met het nieuwe strafwetboek
▪ Nieuwe vormen van bestraffing:
▪ Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
2
, Engelen Hannelore
Strafrecht zou het laatste reddingsmiddel moeten zijn.
Politieke besluitvorming (Blijft een politieke besluitgeving, ze hebben het
laatste woord)
▪ Verhoging bepaalde strafmaten
▪ Behoud bepaalde misdrijven >< Taxatie-instrument strafwaardigheid
▪ Nieuwe strafbaarstellingen
▪ Strenge recidiveregeling
▪ TBS
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT
▪ Niet gemakkelijk → plaats- en tijdgebonden: Strafrecht beoogt de handhaving van een
aantal waarden in een bepaald land op een gegeven ogenblik
▪ Werkdefinitie: Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen
strafbaar stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
▪ 3 sleutelbegrippen
o Misdrijf
o Dader
o Strafrechtelijke sanctie
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – MISDRIJF
In het nieuwe strafwetboek zal alles een misdrijf worden en is het dus niet meer drieledig.
3
STRAFRECHT
2025-2026
Prof. Dr Joëlle Rozie
hannelore engelen
,Engelen Hannelore
Strafrecht
Strafrecht: iedereen heeft een mening hierover: bv mensen die gaan betogen op straat omdat
een uitspraak hun niet aanstaat, zonder dat ze weten wat er is het vonnis staat.
Strenge straffen voorstellen als dé oplossing zonder hierbij rekening te houden met de werkelijke
effecten of mensenrechten -> Men wordt gevoed door onjuiste kanalen zoals de media, dit
maakt dat de burgers geconfronteerd worden met een informatiekloof. Hoe minder accurate
informatie u krijgt hoe meer repressief men zal reageren. Punitief populisme men stelt strengere
straffen voor zonder na de denken en rekening te houden met mensenrechten
De media, politiek en gebrek aan juiste informatie van justitie lijdt tot een informatiekloof en is
de voedingsbodem voor punitief populisme.
Punitief populisme
Evidence based vaststellingen: streng straffen heeft een contraproductief effect, alle
gedetineerden zullen ooit vrij komen.
Wat is Belgisch strafrecht?
- Strafrecht is afhankelijk van waar je je bevind
Wat is het actuele Belgisch strafrecht?
- Strafrecht tak van publiek recht, maar vroeger was dit niet zo. Vroeger was het oog om
oog, tand om tand. Vervolgens wordt het omgezet tot het afkopen van de straf= binnen
de familiale sfeer er was nog geen overheid. Op het laatste kwam de overheid dan wel in
beeld. Vredesgeld is een bedrag aan de overheid en wordt nu omschreven als een
geldboete. Op het einde is er dus meer overheidsgezag maar nog met veel willekeur
Kentering in de 18 e eeuw
• Franse filosofen
1
,Engelen Hannelore
• Beccaria
• Von feurebach
Men wil meer en meer inzetten op de wetgeving en minder op willekeur: strafbaar gedag is een
inbreuk op het sociaal contract (vroeger zo)
Strafwetboek 1867 (Sw.1867)
• Vóór 1867: Code Napoléon ook onder Nederlands bewind
• Haus (U Gent) en Nypels (U Luik) medegrondleggers van het strafwetboek
• Eigenlijk overname van Code Napoléon
• Klassieke leer
o Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
o Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
• Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
• Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. door
correctionalisering, archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk
onderzoek, …
Nieuw wetboek
▪ Commissie tot hervorming van het strafrecht
o Vierde poging sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
o Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
▪ Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
▪ In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
▪ Intussen reparatie- en harmonisatiewetgeving én nieuwe wetgeving …
▪ Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
Een eigentijds nieuw Strafwetboek (optimaal strafwetboek moet aan onderstaande
voldoen)
▪ ACCURAAT = garantie voor rechtszekerheid
▪ COHERENT = vlotte toepassing op concrete situaties (verzwarende omstandigheid zoals
het is nacht vanaf 21u)
▪ EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen, zodra een strafwet in
werking treedt moet iedereen dit kennen
De pijlers van hervorming
▪ Subsidiariteit van het strafrecht
▪ Visie over de doelstellingen van de straf
▪ Gevangenisstraf als ultimum remedium
▪ Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de
bestraffing: elke strafzaak is anders, straf op maat uitspreken bv moord maar je kan
iemand levenslang geven maar ook drie jaar.
▪ Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus: er zijn heel wat meer mogelijkheden
met het nieuwe strafwetboek
▪ Nieuwe vormen van bestraffing:
▪ Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
2
, Engelen Hannelore
Strafrecht zou het laatste reddingsmiddel moeten zijn.
Politieke besluitvorming (Blijft een politieke besluitgeving, ze hebben het
laatste woord)
▪ Verhoging bepaalde strafmaten
▪ Behoud bepaalde misdrijven >< Taxatie-instrument strafwaardigheid
▪ Nieuwe strafbaarstellingen
▪ Strenge recidiveregeling
▪ TBS
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT
▪ Niet gemakkelijk → plaats- en tijdgebonden: Strafrecht beoogt de handhaving van een
aantal waarden in een bepaald land op een gegeven ogenblik
▪ Werkdefinitie: Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen
strafbaar stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
▪ 3 sleutelbegrippen
o Misdrijf
o Dader
o Strafrechtelijke sanctie
BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT – MISDRIJF
In het nieuwe strafwetboek zal alles een misdrijf worden en is het dus niet meer drieledig.
3
