OVERZICHT VAN DE HISTORISCHE
KRITIEK
Inhoudsopgave
LES 1: INLEIDING............................................................................................................. 2
Waar binnen (opleiding) criminologie?.........................................................................3
Wat is Historische kritiek?............................................................................................3
Informatiebron.............................................................................................................. 4
Actuele relevantie........................................................................................................ 4
Waarom ‘historische’ kritiek?.......................................................................................5
Kernprobleem: relatie feit – verhaal.............................................................................5
Feiten vs. uitspraken over feiten..................................................................................5
De illusie van “objectieve waarneming”.......................................................................6
Inhoud vak.................................................................................................................... 6
LES 2: TYPOLOGIE VAN DE BRON....................................................................................7
Introductie.................................................................................................................... 7
Typologie bronnen........................................................................................................ 7
Primaire vs secundaire bron.......................................................................................10
Echter…...................................................................................................................... 10
Typologie van bronnen............................................................................................... 12
Evolutie in brontypes (zie handboek):........................................................................14
Functies van de massamedia:....................................................................................15
The age of mass communication................................................................................16
LES 3a: BEWARING VAN EN TOEGANG TOT BRONNEN..................................................16
Introductie.................................................................................................................. 17
Geschiedenis als emancipatie?...................................................................................17
Hoe geschiedenis schrijven?.......................................................................................18
‘The past as a foreign country’...................................................................................18
Geschiedenis als machtsinstrument?.........................................................................19
Bewaring van primaire geschreven bronnen..............................................................19
Bedreigingen voor bewaring: gebeurtenis waardoor een deel van die bron verloren
gaat............................................................................................................................ 20
Toename van het bronnenbestand.............................................................................21
Van bewaring naar consulteerbaarheid......................................................................22
Geschiedenis als project............................................................................................. 22
Archieven; quid?......................................................................................................... 23
De kunst van het zoeken en vinden............................................................................25
LES 3b: DIGITAL HISTORY EN BIG DATA UIT HET VERLEDEN..........................................26
Overzicht.................................................................................................................... 26
Introductie.................................................................................................................. 26
Criminologie en geschiedenis.....................................................................................26
De (traditionele) historische methode........................................................................27
Historische criminologie: raakvlak tussen de beide disciplines...................................28
Digital history vanuit geschiedschrijving, historische criminologie.............................28
les 4: kritische evaluatie van bronnen: big data............................................................30
Big data...................................................................................................................... 30
1
, Digital History en historische big data........................................................................31
Impact dataverzameling en -analyse..........................................................................31
Historische big data-projecten....................................................................................32
Outlaw – Outsiders and the Law.................................................................................33
Proceedings of the Old Bailey.....................................................................................33
Conclusie: valkuilen en uitdagingen...........................................................................33
LES 5A: KRITISCHE EVALUATIE VAN BRONNEN – EXTERNE KRITIEK lees deel nog eens in
handboek: HB p84-93, 96-97, 117-134..........................................................................34
Introductie.................................................................................................................. 34
Vorige lessen.............................................................................................................. 34
Technische analyse van de bron.................................................................................34
Klassieke historische kritiek........................................................................................ 35
Leopold von Ranke (1975-1886).................................................................................35
Huidige visie op historische kritiek.............................................................................36
7 principes van de historische kritiek.........................................................................37
1. Herstellingskritiek................................................................................................... 37
2. Oorsprongskritiek................................................................................................... 39
3. Ontleningskritiek.................................................................................................... 43
Les 5B: INTERNE KRITIEK............................................................................................... 43
4. Interpretatiekritiek.................................................................................................. 43
5. Gezagskritiek.......................................................................................................... 46
6. Bevoegdheidskritiek............................................................................................... 47
7. Rechtzinnigheidskritiek........................................................................................... 48
LES 6: BEWIJSVOERING.................................................................................................. 48
Historische bewijsvoering........................................................................................... 48
Kritische juxtapositie van bronnen.............................................................................49
Handboeken Bernheim (1889) en Langlois & Seignobos (1898).................................50
Watergate = onderzoeksjournalist.............................................................................51
Watergate: verloop verschillende stadia....................................................................51
Opbouw (historisch) betoog........................................................................................52
Analogische inductie................................................................................................... 52
Redenering met hypothese........................................................................................52
Falsificatietechniek..................................................................................................... 52
systematische kritiek.................................................................................................. 53
redeneertechnieken in het positieve..........................................................................53
redeneertechniek in het negatieve.............................................................................53
feiten: de bouwstoffen................................................................................................ 53
LES 7: POST-TRUTH, COMPLOT EN FAKE NEWS.............................................................55
Post truth.................................................................................................................... 55
Gevoel vs feit.............................................................................................................. 57
Post-truth en misleiding (vereist kenmerk).................................................................57
teloorgang traditionele massa-media.........................................................................57
Opkomst internet en online media (post truth versterkt dit)......................................58
Grensvervaging nieuws en opinies.............................................................................58
Wetenschapsontkenning............................................................................................ 58
Complot...................................................................................................................... 59
LES 1: INLEIDING
2
,WAAR BINNEN (OPLEIDING) CRIMINOLOGIE?
- Criminologie:
o Studie van criminaliteit, oorzaken, gevolgen, reacties
Criminologische relatie
o Brede waaier aan methodes, datatypes en –bronnen
Interviews, focusgroepen, survey, documenten (tekstueel, visueel),
observaties, online data (sociale media), …
- Datacollectie en –analyse
o Evaluatie en kennis (type) informatiebron essentieel: captatie info,
conservatie info -> wie wat waar hoe
o Combinatie bronnen en data: toetsbaarheid en bewijskracht
WAT IS HISTORISCHE KRITIEK?
- Systematische kritische reflectie bij verzamelen, evalueren en verwerken van
informatie
- Essentiële academische vaardigheid
- Wezenlijke vaardigheid om als kritisch burger in hedendaagse samenleving te
navigeren
o Feiten van opinies, waarheid van leugens onderscheiden (post-truth, fake
news)
o Vaststellen contradicties
o Safe web, phised
- Set wetenschappelijk vastgelegde regels (7) om te evalueren
o Vroegere focus op historische bronnen, maar blijvend actueel
- 1) Herstellingskritiek
o Originele bron of kopie?
- 2) Oorsprongskritiek
o Waar, wanneer, door wie?
o Heel vaak getuigenissen
- 3) Ontlenings- of oorspronkelijksheidskritiek
o In welke mate ontleend uit andere bron?
- 4) Interpretatiekritiek
o Primaire en secundaire betekenis van de tekst?
- 5) Gezagskritiek
o Auteur het gezag van een ooggetuige?
- 6) Bevoegdheidskritiek
o Nauwkeurigheid en begrijpen van de waarneming en (on)geloof
- 7) Rechtzinnigheidskritiek
o (On)opzettelijke verdraaiingen feiten
o Misinformatie = onjuiste info delen zonder kwade bedoelingen vs
desinformatie = bewust valse info verspreiden om je op verkeerde been te
zetten, schade te veroorzaken
- Criminologisch onderzoek:
o Vnl. gericht op het heden en de toekomst
Inzicht krijgen in fenomeen: gebruik (informatie)bronnen van heel
diverse aard
Context en achtergrond respondenten, beleidsdocumenten,
…
3
, o Eigen invalshoek, accenten en keuzes in onderzoek: bewustwording
noodzakelijk
o Evaluatie en kennis (type) informatiebron essentieel
Wie, wat, hoe, waarom?
Tussenschakel-boodschapper =/= onschuldig
Vergelijking verschillende bronnen
INFORMATIEBRON
- Specifieke kenmerken/ verschillende aard
o Krantenartikel, parlementaire tekst, interview, afbeelding, film, audio
opname, sociale media, tweet, …
o Publiek, privaat
o Uit eigen naam, uit naam van organisatie
o Allerhande thema’s
- Ontstaanscontext en eigen kenmerken
- Formele regels
- Eigen taalgebruik
- Kennis noodzakelijk over bron en haar kenmerken
o Kritisch en correct naar waarde schatten (informatie)bron
o Autoriteit, betrouwbaarheid, juistheid, objectiviteit, controleerbaarheid
- Opgelet: betekent niet het omgekeerde
o Alle informatie verwerpen onder het mom van ‘kritisch’ niet doen
ACTUELE RELEVANTIE
- Massamedia, informatieoorlogen
- Manipulatie informatie
o Deepfake, AI
o Geen nieuw fenomeen (cf. propaganda), maar toename in schaal en
snelheid
o Misleiding, uitdragen agenda, bekomen rechten, legitimering daden,
onbestraft blijven schendingen grondrechten, …
- Belang ‘oude’ principes historische kritiek (interne en externe kritiek, vergelijken
bronnen en informatie, op systematische wijze)
o Wetenschappelijk instrument versus buikgevoel
Beeldmanipulatie
o Fotograaf Jimmy Kets
Toont aan dat je 2 verschillende verhalen kan brengen over
dezelfde locatie
gezellige drukte
leegstand: angstklimaat
Gewoon andere invalshoek
tekstuele analyse
o Visuele manipulaties – literaire regels
o Waar nadruk op gelegd, wat verzwegen, met welke reden?
o Belang terminologie
4
KRITIEK
Inhoudsopgave
LES 1: INLEIDING............................................................................................................. 2
Waar binnen (opleiding) criminologie?.........................................................................3
Wat is Historische kritiek?............................................................................................3
Informatiebron.............................................................................................................. 4
Actuele relevantie........................................................................................................ 4
Waarom ‘historische’ kritiek?.......................................................................................5
Kernprobleem: relatie feit – verhaal.............................................................................5
Feiten vs. uitspraken over feiten..................................................................................5
De illusie van “objectieve waarneming”.......................................................................6
Inhoud vak.................................................................................................................... 6
LES 2: TYPOLOGIE VAN DE BRON....................................................................................7
Introductie.................................................................................................................... 7
Typologie bronnen........................................................................................................ 7
Primaire vs secundaire bron.......................................................................................10
Echter…...................................................................................................................... 10
Typologie van bronnen............................................................................................... 12
Evolutie in brontypes (zie handboek):........................................................................14
Functies van de massamedia:....................................................................................15
The age of mass communication................................................................................16
LES 3a: BEWARING VAN EN TOEGANG TOT BRONNEN..................................................16
Introductie.................................................................................................................. 17
Geschiedenis als emancipatie?...................................................................................17
Hoe geschiedenis schrijven?.......................................................................................18
‘The past as a foreign country’...................................................................................18
Geschiedenis als machtsinstrument?.........................................................................19
Bewaring van primaire geschreven bronnen..............................................................19
Bedreigingen voor bewaring: gebeurtenis waardoor een deel van die bron verloren
gaat............................................................................................................................ 20
Toename van het bronnenbestand.............................................................................21
Van bewaring naar consulteerbaarheid......................................................................22
Geschiedenis als project............................................................................................. 22
Archieven; quid?......................................................................................................... 23
De kunst van het zoeken en vinden............................................................................25
LES 3b: DIGITAL HISTORY EN BIG DATA UIT HET VERLEDEN..........................................26
Overzicht.................................................................................................................... 26
Introductie.................................................................................................................. 26
Criminologie en geschiedenis.....................................................................................26
De (traditionele) historische methode........................................................................27
Historische criminologie: raakvlak tussen de beide disciplines...................................28
Digital history vanuit geschiedschrijving, historische criminologie.............................28
les 4: kritische evaluatie van bronnen: big data............................................................30
Big data...................................................................................................................... 30
1
, Digital History en historische big data........................................................................31
Impact dataverzameling en -analyse..........................................................................31
Historische big data-projecten....................................................................................32
Outlaw – Outsiders and the Law.................................................................................33
Proceedings of the Old Bailey.....................................................................................33
Conclusie: valkuilen en uitdagingen...........................................................................33
LES 5A: KRITISCHE EVALUATIE VAN BRONNEN – EXTERNE KRITIEK lees deel nog eens in
handboek: HB p84-93, 96-97, 117-134..........................................................................34
Introductie.................................................................................................................. 34
Vorige lessen.............................................................................................................. 34
Technische analyse van de bron.................................................................................34
Klassieke historische kritiek........................................................................................ 35
Leopold von Ranke (1975-1886).................................................................................35
Huidige visie op historische kritiek.............................................................................36
7 principes van de historische kritiek.........................................................................37
1. Herstellingskritiek................................................................................................... 37
2. Oorsprongskritiek................................................................................................... 39
3. Ontleningskritiek.................................................................................................... 43
Les 5B: INTERNE KRITIEK............................................................................................... 43
4. Interpretatiekritiek.................................................................................................. 43
5. Gezagskritiek.......................................................................................................... 46
6. Bevoegdheidskritiek............................................................................................... 47
7. Rechtzinnigheidskritiek........................................................................................... 48
LES 6: BEWIJSVOERING.................................................................................................. 48
Historische bewijsvoering........................................................................................... 48
Kritische juxtapositie van bronnen.............................................................................49
Handboeken Bernheim (1889) en Langlois & Seignobos (1898).................................50
Watergate = onderzoeksjournalist.............................................................................51
Watergate: verloop verschillende stadia....................................................................51
Opbouw (historisch) betoog........................................................................................52
Analogische inductie................................................................................................... 52
Redenering met hypothese........................................................................................52
Falsificatietechniek..................................................................................................... 52
systematische kritiek.................................................................................................. 53
redeneertechnieken in het positieve..........................................................................53
redeneertechniek in het negatieve.............................................................................53
feiten: de bouwstoffen................................................................................................ 53
LES 7: POST-TRUTH, COMPLOT EN FAKE NEWS.............................................................55
Post truth.................................................................................................................... 55
Gevoel vs feit.............................................................................................................. 57
Post-truth en misleiding (vereist kenmerk).................................................................57
teloorgang traditionele massa-media.........................................................................57
Opkomst internet en online media (post truth versterkt dit)......................................58
Grensvervaging nieuws en opinies.............................................................................58
Wetenschapsontkenning............................................................................................ 58
Complot...................................................................................................................... 59
LES 1: INLEIDING
2
,WAAR BINNEN (OPLEIDING) CRIMINOLOGIE?
- Criminologie:
o Studie van criminaliteit, oorzaken, gevolgen, reacties
Criminologische relatie
o Brede waaier aan methodes, datatypes en –bronnen
Interviews, focusgroepen, survey, documenten (tekstueel, visueel),
observaties, online data (sociale media), …
- Datacollectie en –analyse
o Evaluatie en kennis (type) informatiebron essentieel: captatie info,
conservatie info -> wie wat waar hoe
o Combinatie bronnen en data: toetsbaarheid en bewijskracht
WAT IS HISTORISCHE KRITIEK?
- Systematische kritische reflectie bij verzamelen, evalueren en verwerken van
informatie
- Essentiële academische vaardigheid
- Wezenlijke vaardigheid om als kritisch burger in hedendaagse samenleving te
navigeren
o Feiten van opinies, waarheid van leugens onderscheiden (post-truth, fake
news)
o Vaststellen contradicties
o Safe web, phised
- Set wetenschappelijk vastgelegde regels (7) om te evalueren
o Vroegere focus op historische bronnen, maar blijvend actueel
- 1) Herstellingskritiek
o Originele bron of kopie?
- 2) Oorsprongskritiek
o Waar, wanneer, door wie?
o Heel vaak getuigenissen
- 3) Ontlenings- of oorspronkelijksheidskritiek
o In welke mate ontleend uit andere bron?
- 4) Interpretatiekritiek
o Primaire en secundaire betekenis van de tekst?
- 5) Gezagskritiek
o Auteur het gezag van een ooggetuige?
- 6) Bevoegdheidskritiek
o Nauwkeurigheid en begrijpen van de waarneming en (on)geloof
- 7) Rechtzinnigheidskritiek
o (On)opzettelijke verdraaiingen feiten
o Misinformatie = onjuiste info delen zonder kwade bedoelingen vs
desinformatie = bewust valse info verspreiden om je op verkeerde been te
zetten, schade te veroorzaken
- Criminologisch onderzoek:
o Vnl. gericht op het heden en de toekomst
Inzicht krijgen in fenomeen: gebruik (informatie)bronnen van heel
diverse aard
Context en achtergrond respondenten, beleidsdocumenten,
…
3
, o Eigen invalshoek, accenten en keuzes in onderzoek: bewustwording
noodzakelijk
o Evaluatie en kennis (type) informatiebron essentieel
Wie, wat, hoe, waarom?
Tussenschakel-boodschapper =/= onschuldig
Vergelijking verschillende bronnen
INFORMATIEBRON
- Specifieke kenmerken/ verschillende aard
o Krantenartikel, parlementaire tekst, interview, afbeelding, film, audio
opname, sociale media, tweet, …
o Publiek, privaat
o Uit eigen naam, uit naam van organisatie
o Allerhande thema’s
- Ontstaanscontext en eigen kenmerken
- Formele regels
- Eigen taalgebruik
- Kennis noodzakelijk over bron en haar kenmerken
o Kritisch en correct naar waarde schatten (informatie)bron
o Autoriteit, betrouwbaarheid, juistheid, objectiviteit, controleerbaarheid
- Opgelet: betekent niet het omgekeerde
o Alle informatie verwerpen onder het mom van ‘kritisch’ niet doen
ACTUELE RELEVANTIE
- Massamedia, informatieoorlogen
- Manipulatie informatie
o Deepfake, AI
o Geen nieuw fenomeen (cf. propaganda), maar toename in schaal en
snelheid
o Misleiding, uitdragen agenda, bekomen rechten, legitimering daden,
onbestraft blijven schendingen grondrechten, …
- Belang ‘oude’ principes historische kritiek (interne en externe kritiek, vergelijken
bronnen en informatie, op systematische wijze)
o Wetenschappelijk instrument versus buikgevoel
Beeldmanipulatie
o Fotograaf Jimmy Kets
Toont aan dat je 2 verschillende verhalen kan brengen over
dezelfde locatie
gezellige drukte
leegstand: angstklimaat
Gewoon andere invalshoek
tekstuele analyse
o Visuele manipulaties – literaire regels
o Waar nadruk op gelegd, wat verzwegen, met welke reden?
o Belang terminologie
4
