Inhoud – SAMENVATTING SPELLEN, STIJL & GRAMMATICA - TAALVERZORGING
Overzicht werkwoordsoorten................................................................................................................................................................. 4
HOOFDSTUK 3 – WOORDSOORTEN ...................................................................................................................................................... 6
3.1 Zelfstandig naamwoord – ZNW......................................................................................................................................................... 6
3.2 Bijvoeglijk naamwoord – BVN ........................................................................................................................................................... 7
3.3 Telwoord – bepaald hoofdtelwoord – onbepaald hoofdtelwoord – bepaald rangtelwoord – onbepaald rangtelwoord ......................... 10
3.4 Werkwoord - WW........................................................................................................................................................................... 12
3.4 Zelfstandig werkwoord – ZWW ....................................................................................................................................................... 12
3.4 Koppelwerkwoord ......................................................................................................................................................................... 15
Hulpwerkwoord .................................................................................................................................................................................. 19
Van tijd ............................................................................................................................................................................................... 19
Van aspect ......................................................................................................................................................................................... 20
Van de lijdende vorm........................................................................................................................................................................... 21
Van modaliteit .................................................................................................................................................................................... 22
3.5 Lidwoord – bepaald en onbepaald .................................................................................................................................................. 25
3.6 Voornaamwoord............................................................................................................................................................................ 27
3.7 Bijwoord........................................................................................................................................................................................ 32
3.8 Voorzetsel ..................................................................................................................................................................................... 36
3.9 Voegwoord .................................................................................................................................................................................... 39
3.10 Tussenwerpsel ............................................................................................................................................................................ 44
,HOOFDSTUK 1 – ZINSDELEN ENKELVOUDIGE ZIN 1.1 Persoonsvorm – PV ............................................................................................ 46
1.2 Onderwerp – OND ......................................................................................................................................................................... 48
1.3 Werkwoordelijk gezegde – WWG .................................................................................................................................................... 51
1.4 Naamwoordelijk gezegde – NWG.................................................................................................................................................... 54
1.5 Lijdend voorwerp – LV .................................................................................................................................................................... 58
1.6 Meewerkend voorwerp – MWV ....................................................................................................................................................... 62
1.7 Voorzetselvoorwerp – VZVW .......................................................................................................................................................... 66
1.8 Bijwoordelijke bepaling – BWBv >> ‘interne’ niet op de toets............................................................................................................ 70
1.10 Bepaling van gesteldheid ............................................................................................................................................................. 72
HOOFDSTUK 2 – ZINSDELEN SAMENGESTELDE ZIN ............................................................................................................................. 76
2.7 Onderwerpszin .............................................................................................................................................................................. 76
2.8 Gezegdezin ................................................................................................................................................................................... 78
2.9 Lijdendvoorwerpzin ....................................................................................................................................................................... 80
2.10 Meewerkendvoorwerpszin ........................................................................................................................................................... 82
2.11 Voorzetselvoorwerpszin............................................................................................................................................................... 84
2.12 Bijwoordelijke bijzin ..................................................................................................................................................................... 86
2.13 Bijvoeglijke bijzin ......................................................................................................................................................................... 89
FORMULEREN .................................................................................................................................................................................... 92
10.1 Foutieve verwijzing ................................................................................................................................................................... 92
10.2 Onjuiste samentrekking en Foutieve beknopte bijzin ................................................................................................................. 96
10.3 Incongruentie .......................................................................................................................................................................... 99
, 10.5 Overige formuleringskwesties ................................................................................................................................................ 101
11.1.1 Pleonasme ......................................................................................................................................................................... 104
11.1.2 Tautologie ........................................................................................................................................................................... 106
11.2 Contaminatie ......................................................................................................................................................................... 107
11.5 Botsende voegwoorden .......................................................................................................................................................... 110
FLASHCARD-TABEL – SPELLING, STIJL, GRAMMATICA & TAALVERZORGING ....................................................................................... 112
1. Woordsoorten ........................................................................................................................................................................... 112
2. Zinsdelen – Enkelvoudige zin ...................................................................................................................................................... 114
3. Bepaling van gesteldheid ........................................................................................................................................................... 115
4. Samengestelde zin – Soorten bijzinnen ....................................................................................................................................... 115
5. Formuleren – Stijlfouten ............................................................................................................................................................. 116
,Overzicht werkwoordsoorten
Categorie Betekenis / Functie Belangrijke Voorbeeldzin Extra opmerking
werkwoorden
Zelfstandige Kunnen zelf een gezegde spelen, fietsen, bellen Irma speelde
werkwoorden ( vormen, zonder in de tuin.
ZWW) hulpwerkwoord.
ZWW Transitief Moeten een lijdend voorwerp verzorgen, temmen, Hij verzorgt
(overgankelijk) hebben. belemmeren de hond.
ZWW Kunnen een lijdend voorwerp lezen, spelen, schilderen Hij leest / Hij
Pseudotransitief hebben (hoeft niet). leest een
boek.
ZWW Intransitief Kunnen geen lijdend voorwerp komen, gaan, Hij gaat naar
(onovergankelijk) hebben. transpireren huis.
Wederkerende Hebben een wederkerend zich wassen, zich Ik was me, wij Noodzakelijk: altijd
werkwoorden voornaamwoord (zich). schamen, zich vergissen schamen met 'zich'.
ons. Toevallig: soms met
'zich'.
,Koppelwerkwoorden Vormen een naamwoordelijk zijn, worden, blijven, Erna is Soms ook: raken,
gezegde; koppelen onderwerp blijken, lijken, schijnen, diëtiste. komen, vallen.
aan naamwoordelijk deel. heten, dunken, Geen
voorkomen koppelwerkwoord
als er geen
naamwoordelijk deel
is (Walter was in de
tuin).
,HOOFDSTUK 3 – WOORDSOORTEN
3.1 Zelfstandig naamwoord – ZNW
1. Kenmerken van zelfstandige naamwoorden
Een zelfstandig naamwoord (znw) kan vooraan het lidwoord de, het of een krijgen.
De meeste zelfstandige naamwoorden hebben zowel een enkelvoud als een meervoud.
Voorbeelden: bloem – bloemen, boek – boeken, tafel – tafels.
2. Gebruik van de of het bij eigennamen
Soms kun je de of het gebruiken vóór eigennamen, vooral als er een bijvoeglijke bepaling bij staat (een extra informatiegroep).
Voorbeelden:
De Gerard van nu is anders dan tien jaar geleden.
Het Rotterdam van voor de oorlog was leuker.
Zo’n vergissing zou een Thorbecke nooit maken.
→ Je gebruikt het lidwoord dus wanneer een eigennaam werkt als een soort beschrijving of type (“de oudere Gerard”, “het
oude Rotterdam”).
3. Plurale tantum
Dit zijn zelfstandige naamwoorden die alleen in het meervoud voorkomen.
Meervoud: pluralia tantum.
Voorbeelden: hersenen, mazelen, paperassen, omstreken.
,4. Singulare tantum
Dit zijn zelfstandige naamwoorden die alleen in het enkelvoud gebruikt worden.
Meervoud: singularia tantum.
Voorbeelden: aanleg, kennis, hoop, begin.
Kort overzicht
znw: krijgt de/het/een, meestal zowel enkelvoud als meervoud.
de/het + eigennaam: kan als er een bijvoeglijke bepaling bij staat.
plurale tantum: alleen meervoud.
singulare tantum: alleen enkelvoud.
3.2 Bijvoeglijk naamwoord – BVN
1. Wat is een bijvoeglijk naamwoord (bn)?
Een bijvoeglijk naamwoord geeft een eigenschap aan van een zelfstandig naamwoord.
Het staat meestal voor het zelfstandig naamwoord, soms met de, het of een ertussen.
Voorbeelden:
een hoge boom
een duidelijk standpunt
het blauwe boek
,2. Trappen van vergelijking
Veel bijvoeglijke naamwoorden kun je vergelijken:
stellend: hoog
vergrotend: hoger
overtreffend: (het) hoogst
Voorbeelden uit de tekst:
duidelijk – duidelijker – (het) duidelijkst
blauw – blauwer – (het) blauwst
3. Bijvoeglijk naamwoorden die niet kunnen vergelijken
Sommige bn’s kun je niet in trappen van vergelijking zetten.
Dit komt doordat hun betekenis het niet toestaat.
Vooral de zogeheten stofadjectieven (bijv. aard-, hout-, plastic-, aluminium-):
houten
zijden
katoenen
plastic
aluminium
Je kunt niet zeggen: plasticer, aluminiumst.
,4. Attributief gebruik
Het bijvoeglijk naamwoord staat direct bij een zelfstandig naamwoord, als deel van een groep.
→ attributief gebruik
Voorbeelden:
het blauwe boek
een oud huis
5. Predicatief gebruik
Het bijvoeglijk naamwoord maakt deel uit van de gezegde/aanvulling, niet van het zelfstandig naamwoord zelf.
→ predicatief gebruik
Voorbeelden:
Het boek is blauw.
Karel kwam hongerig de kamer binnen.
, 6. Adjectieven die alleen attributief gebruikt mogen worden
Sommige bn's kunnen niet predicatief gebruikt worden.
Vooral stofadjectieven zoals:
de plastic emmer
Je zegt dus niet: de emmer is plastic (in deze functie is plastic eerder een znw).
Kort overzicht
bn = eigenschap van zn.
Attributief = staat bij het zn (de mooie tafel).
Predicatief = staat in het gezegde (de tafel is mooi).
Trappen van vergelijking = mooi – mooier – mooist.
Stofadjectieven (houten, plastic, zijden…):
→ geen trappen van vergelijking
→ vaak alleen attributief.
3.3 Telwoord – bepaald hoofdtelwoord – onbepaald hoofdtelwoord – bepaald rangtelwoord –
onbepaald rangtelwoord
Telwoorden herken je omdat ze tellen of nummeren: ze geven een aantal aan of een plaats in een volgorde.
Er zijn twee hoofdsoorten:
1. Hoofdtelwoorden
→ geven een aantal aan.
Voorbeelden: één, twee, drie, dertig, honderd.
Overzicht werkwoordsoorten................................................................................................................................................................. 4
HOOFDSTUK 3 – WOORDSOORTEN ...................................................................................................................................................... 6
3.1 Zelfstandig naamwoord – ZNW......................................................................................................................................................... 6
3.2 Bijvoeglijk naamwoord – BVN ........................................................................................................................................................... 7
3.3 Telwoord – bepaald hoofdtelwoord – onbepaald hoofdtelwoord – bepaald rangtelwoord – onbepaald rangtelwoord ......................... 10
3.4 Werkwoord - WW........................................................................................................................................................................... 12
3.4 Zelfstandig werkwoord – ZWW ....................................................................................................................................................... 12
3.4 Koppelwerkwoord ......................................................................................................................................................................... 15
Hulpwerkwoord .................................................................................................................................................................................. 19
Van tijd ............................................................................................................................................................................................... 19
Van aspect ......................................................................................................................................................................................... 20
Van de lijdende vorm........................................................................................................................................................................... 21
Van modaliteit .................................................................................................................................................................................... 22
3.5 Lidwoord – bepaald en onbepaald .................................................................................................................................................. 25
3.6 Voornaamwoord............................................................................................................................................................................ 27
3.7 Bijwoord........................................................................................................................................................................................ 32
3.8 Voorzetsel ..................................................................................................................................................................................... 36
3.9 Voegwoord .................................................................................................................................................................................... 39
3.10 Tussenwerpsel ............................................................................................................................................................................ 44
,HOOFDSTUK 1 – ZINSDELEN ENKELVOUDIGE ZIN 1.1 Persoonsvorm – PV ............................................................................................ 46
1.2 Onderwerp – OND ......................................................................................................................................................................... 48
1.3 Werkwoordelijk gezegde – WWG .................................................................................................................................................... 51
1.4 Naamwoordelijk gezegde – NWG.................................................................................................................................................... 54
1.5 Lijdend voorwerp – LV .................................................................................................................................................................... 58
1.6 Meewerkend voorwerp – MWV ....................................................................................................................................................... 62
1.7 Voorzetselvoorwerp – VZVW .......................................................................................................................................................... 66
1.8 Bijwoordelijke bepaling – BWBv >> ‘interne’ niet op de toets............................................................................................................ 70
1.10 Bepaling van gesteldheid ............................................................................................................................................................. 72
HOOFDSTUK 2 – ZINSDELEN SAMENGESTELDE ZIN ............................................................................................................................. 76
2.7 Onderwerpszin .............................................................................................................................................................................. 76
2.8 Gezegdezin ................................................................................................................................................................................... 78
2.9 Lijdendvoorwerpzin ....................................................................................................................................................................... 80
2.10 Meewerkendvoorwerpszin ........................................................................................................................................................... 82
2.11 Voorzetselvoorwerpszin............................................................................................................................................................... 84
2.12 Bijwoordelijke bijzin ..................................................................................................................................................................... 86
2.13 Bijvoeglijke bijzin ......................................................................................................................................................................... 89
FORMULEREN .................................................................................................................................................................................... 92
10.1 Foutieve verwijzing ................................................................................................................................................................... 92
10.2 Onjuiste samentrekking en Foutieve beknopte bijzin ................................................................................................................. 96
10.3 Incongruentie .......................................................................................................................................................................... 99
, 10.5 Overige formuleringskwesties ................................................................................................................................................ 101
11.1.1 Pleonasme ......................................................................................................................................................................... 104
11.1.2 Tautologie ........................................................................................................................................................................... 106
11.2 Contaminatie ......................................................................................................................................................................... 107
11.5 Botsende voegwoorden .......................................................................................................................................................... 110
FLASHCARD-TABEL – SPELLING, STIJL, GRAMMATICA & TAALVERZORGING ....................................................................................... 112
1. Woordsoorten ........................................................................................................................................................................... 112
2. Zinsdelen – Enkelvoudige zin ...................................................................................................................................................... 114
3. Bepaling van gesteldheid ........................................................................................................................................................... 115
4. Samengestelde zin – Soorten bijzinnen ....................................................................................................................................... 115
5. Formuleren – Stijlfouten ............................................................................................................................................................. 116
,Overzicht werkwoordsoorten
Categorie Betekenis / Functie Belangrijke Voorbeeldzin Extra opmerking
werkwoorden
Zelfstandige Kunnen zelf een gezegde spelen, fietsen, bellen Irma speelde
werkwoorden ( vormen, zonder in de tuin.
ZWW) hulpwerkwoord.
ZWW Transitief Moeten een lijdend voorwerp verzorgen, temmen, Hij verzorgt
(overgankelijk) hebben. belemmeren de hond.
ZWW Kunnen een lijdend voorwerp lezen, spelen, schilderen Hij leest / Hij
Pseudotransitief hebben (hoeft niet). leest een
boek.
ZWW Intransitief Kunnen geen lijdend voorwerp komen, gaan, Hij gaat naar
(onovergankelijk) hebben. transpireren huis.
Wederkerende Hebben een wederkerend zich wassen, zich Ik was me, wij Noodzakelijk: altijd
werkwoorden voornaamwoord (zich). schamen, zich vergissen schamen met 'zich'.
ons. Toevallig: soms met
'zich'.
,Koppelwerkwoorden Vormen een naamwoordelijk zijn, worden, blijven, Erna is Soms ook: raken,
gezegde; koppelen onderwerp blijken, lijken, schijnen, diëtiste. komen, vallen.
aan naamwoordelijk deel. heten, dunken, Geen
voorkomen koppelwerkwoord
als er geen
naamwoordelijk deel
is (Walter was in de
tuin).
,HOOFDSTUK 3 – WOORDSOORTEN
3.1 Zelfstandig naamwoord – ZNW
1. Kenmerken van zelfstandige naamwoorden
Een zelfstandig naamwoord (znw) kan vooraan het lidwoord de, het of een krijgen.
De meeste zelfstandige naamwoorden hebben zowel een enkelvoud als een meervoud.
Voorbeelden: bloem – bloemen, boek – boeken, tafel – tafels.
2. Gebruik van de of het bij eigennamen
Soms kun je de of het gebruiken vóór eigennamen, vooral als er een bijvoeglijke bepaling bij staat (een extra informatiegroep).
Voorbeelden:
De Gerard van nu is anders dan tien jaar geleden.
Het Rotterdam van voor de oorlog was leuker.
Zo’n vergissing zou een Thorbecke nooit maken.
→ Je gebruikt het lidwoord dus wanneer een eigennaam werkt als een soort beschrijving of type (“de oudere Gerard”, “het
oude Rotterdam”).
3. Plurale tantum
Dit zijn zelfstandige naamwoorden die alleen in het meervoud voorkomen.
Meervoud: pluralia tantum.
Voorbeelden: hersenen, mazelen, paperassen, omstreken.
,4. Singulare tantum
Dit zijn zelfstandige naamwoorden die alleen in het enkelvoud gebruikt worden.
Meervoud: singularia tantum.
Voorbeelden: aanleg, kennis, hoop, begin.
Kort overzicht
znw: krijgt de/het/een, meestal zowel enkelvoud als meervoud.
de/het + eigennaam: kan als er een bijvoeglijke bepaling bij staat.
plurale tantum: alleen meervoud.
singulare tantum: alleen enkelvoud.
3.2 Bijvoeglijk naamwoord – BVN
1. Wat is een bijvoeglijk naamwoord (bn)?
Een bijvoeglijk naamwoord geeft een eigenschap aan van een zelfstandig naamwoord.
Het staat meestal voor het zelfstandig naamwoord, soms met de, het of een ertussen.
Voorbeelden:
een hoge boom
een duidelijk standpunt
het blauwe boek
,2. Trappen van vergelijking
Veel bijvoeglijke naamwoorden kun je vergelijken:
stellend: hoog
vergrotend: hoger
overtreffend: (het) hoogst
Voorbeelden uit de tekst:
duidelijk – duidelijker – (het) duidelijkst
blauw – blauwer – (het) blauwst
3. Bijvoeglijk naamwoorden die niet kunnen vergelijken
Sommige bn’s kun je niet in trappen van vergelijking zetten.
Dit komt doordat hun betekenis het niet toestaat.
Vooral de zogeheten stofadjectieven (bijv. aard-, hout-, plastic-, aluminium-):
houten
zijden
katoenen
plastic
aluminium
Je kunt niet zeggen: plasticer, aluminiumst.
,4. Attributief gebruik
Het bijvoeglijk naamwoord staat direct bij een zelfstandig naamwoord, als deel van een groep.
→ attributief gebruik
Voorbeelden:
het blauwe boek
een oud huis
5. Predicatief gebruik
Het bijvoeglijk naamwoord maakt deel uit van de gezegde/aanvulling, niet van het zelfstandig naamwoord zelf.
→ predicatief gebruik
Voorbeelden:
Het boek is blauw.
Karel kwam hongerig de kamer binnen.
, 6. Adjectieven die alleen attributief gebruikt mogen worden
Sommige bn's kunnen niet predicatief gebruikt worden.
Vooral stofadjectieven zoals:
de plastic emmer
Je zegt dus niet: de emmer is plastic (in deze functie is plastic eerder een znw).
Kort overzicht
bn = eigenschap van zn.
Attributief = staat bij het zn (de mooie tafel).
Predicatief = staat in het gezegde (de tafel is mooi).
Trappen van vergelijking = mooi – mooier – mooist.
Stofadjectieven (houten, plastic, zijden…):
→ geen trappen van vergelijking
→ vaak alleen attributief.
3.3 Telwoord – bepaald hoofdtelwoord – onbepaald hoofdtelwoord – bepaald rangtelwoord –
onbepaald rangtelwoord
Telwoorden herken je omdat ze tellen of nummeren: ze geven een aantal aan of een plaats in een volgorde.
Er zijn twee hoofdsoorten:
1. Hoofdtelwoorden
→ geven een aantal aan.
Voorbeelden: één, twee, drie, dertig, honderd.
