Methoden voor sociaal pedagogisch hulpverleners – Bassant en de Roos – H1 tot 18
Hoofdstuk 1 Methodiekontwikkeling in de sociaal
pedagogische hulpverlening – een ordening
1.1 Inleiding
Een professionele hulpverlener is te herkennen aan zijn methodisch werken. Er zijn allerlei
verschillende methodes, en men laat zich daarbij ook sturen door de praktijk. Toch is het
belangrijk dat je je als hulpverlener niet alleen vasthoudt aan de methode maar ook zelf de
praktijk stuurt. Dit is niet altijd even makkelijk en er zijn ontzettend veel methoden,
methodieken en hulpverleningsprogramma’s. In deze samenvatting wordt daar een ordening
van gemaakt.
1.2 Een eerste ordening: begripsomschrijvingen
In de samenvatting zullen vele verschillende begrippen aan de orde komen die hier kort
worden uitgelegd zodat men weet wat ermee wordt bedoeld. Methodisch handelen is dat je
doelgericht, planmatig, systematisch en ook bewust handelt, dit gaat vaak vanuit een bepaalde
omschrijving. Methode is een werkwijze die gericht is op een bepaald doel en cliënt of
cliëntgroep. Het is een omschrijving van een aantal vaste stappen die de hulpverlener
doorloopt. Methodiek is een geheel van allerlei praktijktheoretische inzichten, dat voorschrijft
welke methode je het beste in welke situatie zou kunnen gebruiken. Het is een hulp voor
hulpverleners om op een verantwoorde manier de juiste methode of werkwijze te kiezen. Een
instellingsmethodiek is instellingseigen. Het is het eigen arrangement van de instelling
waaronder al de methoden, werkwijzen, uitgangspunten etc. vallen die zij gebruikt. De
methodiek SPH is een methodiek waarin staat beschreven hoe je een sph’er kan herkennen
aan bijv. zijn handelen.
1.3 Methoden nader beschouwd en geordend
In een methode is van alles verwerkt om deze zo goed mogelijk te laten functioneren. Zo heeft
een methode een theoretische achtergrond en praktische uitwerkingen. Een methode is gericht
op een bepaalde doelgroep (soms op meerdere) en een methode wordt gebruikt om een
bepaald doel te kunnen halen. Deze doelen zijn verdeeld in vijf verschillende categorieën:
1. Onder controle brengen, 2. Probleem oplossen/genezen, 3. Behouden/stabiliseren,
4. Herstellen, en 5. Ontwikkelen en groeien.
1.4 Wijze van handelen
Om deze doelen te kunnen behalen vraagt dit een bepaalde wijze van handelen van de
hulpverlener. Zo vraagt het doel behouden/stabiliseren een andere wijze van handelen van de
hulpverlener dan als je werkt aan het doel ontwikkelen en groeien. Ook is er een onderscheid
te maken in waar het handelen zich op richt: op het individu, de omgeving of een van beide,
dus een wisselwerking ervan. Ook de manier waarop je handelt is verschillend, bij de ene is
behandeling nodig als er sprake is van dwang, bij de ander begeleid of ondersteun je.
Hoofdstuk 2 Opgenomen onder dwang: balanceren tussen
straf en behandeling
2.1 Inleiding
Wanneer men denkt aan het begrip hulpverlening kan dit allerlei verschillende dingen bij je
oproepen. Zo is er verschil tussen therapie en begeleiding, en of deze plaatsvindt thuis, als
dagbehandeling of in een geheel vervangende leefsituatie. Het kan ook voorkomen dat
mensen onvrijwillig worden opgenomen. Zij komen dan terecht in een gesloten systeem waar
ze niet weg kunnen komen.
2.2 Doelgroepen
De doelgroepen die onder dwang opgenomen moeten worden om tegen zichzelf, het personeel
en/of de samenleving beschermd moeten worden hebben vaak een meervoudige problematiek.
Zo zijn er mensen met een ernstige psychiatrische stoornis die op moeten worden genomen in
psychiatrische ziekenhuizen etc. Maar het kan ook voorkomen dat iemand inperking krijgt op
zijn leven door het plegen van een delict. Ook de TBS-maatregel valt onder de dwang. Deze
doelgroepen tonen vaak niet alleen agressie of een psychiatrisch ziektebeeld maar hebben
, daarbij vaak ook nog problemen als alcohol- en drugsverslavingen.
2.3 Hulpverleningsdoelen
Ten eerste is de beheersing van de patiënt erg belangrijk. Daarna komt de veiligheid voor
zowel de patiënt, het personeel als de samenleving in het algemeen. Niet alleen staat
beheersing voorop voor de patiënt maar ook geldt dit voor de hulpverlener. Je werkt in een
gesloten systeem met vaste regels waaraan een hulpverlener zich moet houden, toch hebben
ook patiënten in een gesloten systeem rechten waarmee rekening moet worden gehouden.
Daarnaast heeft elke patiënt zijn eigen individuele hulpverleningsdoelen.
2.4 Wijze van handelen
Het is erg belangrijk in de dwanghulpverlening dat de hulpverlener te allen tijde duidelijk en
consequent is, maar daarnaast ook betrouwbaar en beleefd is tegenover de patiënt. Toch kan
het voor een hulpverlener erg moeilijk zijn om te werken met iemand die dreigt met dingen te
gaan gooien of die kinderen heeft misbruikt terwijl jij zelf moeder bent. Daarom is het erg
belangrijk als hulpverlener om veel met je collega’s te overleggen, te praten over je emoties,
voor jezelf op te komen en duidelijke grenzen te stellen in deze complexe situaties. De
samenwerking met het team staat voorop!
2.5 Werksoort
Wanneer je binnen een gesloten systeem werkt is dit vaak in een gevangenis, forensische
psychiatrie of in een psychiatrische kliniek. Ook kan je werkzaam zijn in jeugdinrichtingen en
gevangenissen.
2.6 Rechts- en werkverhouding
De mensen in de gesloten systemen zijn opgenomen onder dwang en drang, dit betekent dus
inperking op hun leven, en dus zal je je als hulpverlener aan bepaalde regels moeten houden.
Maar hoe ernstig het misdrijf of de problematiek van je patiënt ook is, je moet er als
hulpverlener rekening mee houden dat je patiënt altijd een aantal rechten behoudt. Deze
rechten staan beschreven in de Wet Bijzondere Opname in Psychiatrische Ziekenhuizen en de
Wet op de Geneeskundige Behandel Overeenkomst. Het gaat dan over de volgende rechten die
een patiënt altijd zal houden:
1. Recht op informatie
2. Klachtrecht
3. Recht op privacy
4. Recht op communicatie
5. Instemmingsvereiste
6. Recht op bescherming bij experimentele behandelmethoden
Ook is er de Wet BIG voor de hulpverleners. Hierin staat precies beschreven welke
disciplines welke taken, functies en bevoegdheden hebben. Ook wanneer een patiënt in het
gevangeniswezen of TBS zit zijn er een aantal wetten: Wet op de TBS en Beginselenwet
Gevangeniswezen die de rechten van deze mensen aangeven.
Ook een gedetineerde kan aangeven in de TBS niet te willen worden behandeld. Echter, dan
zal hij/zij dan niet vrij komen maar naar een ‘long stay’ voorziening gaan.
2.7 Theorie
Het is de laatste jaren aangetoond dat er binnen het gevangeniswezen steeds meer een
verschuiving is van problematiek. De patiënten die worden vastgezet hebben niet alleen een
misdaad begaan maar hebben ook steeds meer te kampen met psychiatrische stoornissen en
verslavingen. Er komt meer, complexe problematiek bij. Daarbij komt ook dat de arbeid
steeds belangrijker wordt. Het is bekend dat mensen die opgesloten zitten hier zelden beter
van worden, of juist alleen maar meer van achteruit gaan. Daarom worden er allemaal
oplossingen bedacht zoals het aanbieden van trainingen of scholingen.
Hoofdstuk 3 Families First
3.1 Inleiding
Families First is een vorm van crisishulp bij de mensen thuis. Deze manier van hulp komt
oorspronkelijk uit de VS en is gericht op het voorkomen van uithuisplaatsing van een kind.
Hoofdstuk 1 Methodiekontwikkeling in de sociaal
pedagogische hulpverlening – een ordening
1.1 Inleiding
Een professionele hulpverlener is te herkennen aan zijn methodisch werken. Er zijn allerlei
verschillende methodes, en men laat zich daarbij ook sturen door de praktijk. Toch is het
belangrijk dat je je als hulpverlener niet alleen vasthoudt aan de methode maar ook zelf de
praktijk stuurt. Dit is niet altijd even makkelijk en er zijn ontzettend veel methoden,
methodieken en hulpverleningsprogramma’s. In deze samenvatting wordt daar een ordening
van gemaakt.
1.2 Een eerste ordening: begripsomschrijvingen
In de samenvatting zullen vele verschillende begrippen aan de orde komen die hier kort
worden uitgelegd zodat men weet wat ermee wordt bedoeld. Methodisch handelen is dat je
doelgericht, planmatig, systematisch en ook bewust handelt, dit gaat vaak vanuit een bepaalde
omschrijving. Methode is een werkwijze die gericht is op een bepaald doel en cliënt of
cliëntgroep. Het is een omschrijving van een aantal vaste stappen die de hulpverlener
doorloopt. Methodiek is een geheel van allerlei praktijktheoretische inzichten, dat voorschrijft
welke methode je het beste in welke situatie zou kunnen gebruiken. Het is een hulp voor
hulpverleners om op een verantwoorde manier de juiste methode of werkwijze te kiezen. Een
instellingsmethodiek is instellingseigen. Het is het eigen arrangement van de instelling
waaronder al de methoden, werkwijzen, uitgangspunten etc. vallen die zij gebruikt. De
methodiek SPH is een methodiek waarin staat beschreven hoe je een sph’er kan herkennen
aan bijv. zijn handelen.
1.3 Methoden nader beschouwd en geordend
In een methode is van alles verwerkt om deze zo goed mogelijk te laten functioneren. Zo heeft
een methode een theoretische achtergrond en praktische uitwerkingen. Een methode is gericht
op een bepaalde doelgroep (soms op meerdere) en een methode wordt gebruikt om een
bepaald doel te kunnen halen. Deze doelen zijn verdeeld in vijf verschillende categorieën:
1. Onder controle brengen, 2. Probleem oplossen/genezen, 3. Behouden/stabiliseren,
4. Herstellen, en 5. Ontwikkelen en groeien.
1.4 Wijze van handelen
Om deze doelen te kunnen behalen vraagt dit een bepaalde wijze van handelen van de
hulpverlener. Zo vraagt het doel behouden/stabiliseren een andere wijze van handelen van de
hulpverlener dan als je werkt aan het doel ontwikkelen en groeien. Ook is er een onderscheid
te maken in waar het handelen zich op richt: op het individu, de omgeving of een van beide,
dus een wisselwerking ervan. Ook de manier waarop je handelt is verschillend, bij de ene is
behandeling nodig als er sprake is van dwang, bij de ander begeleid of ondersteun je.
Hoofdstuk 2 Opgenomen onder dwang: balanceren tussen
straf en behandeling
2.1 Inleiding
Wanneer men denkt aan het begrip hulpverlening kan dit allerlei verschillende dingen bij je
oproepen. Zo is er verschil tussen therapie en begeleiding, en of deze plaatsvindt thuis, als
dagbehandeling of in een geheel vervangende leefsituatie. Het kan ook voorkomen dat
mensen onvrijwillig worden opgenomen. Zij komen dan terecht in een gesloten systeem waar
ze niet weg kunnen komen.
2.2 Doelgroepen
De doelgroepen die onder dwang opgenomen moeten worden om tegen zichzelf, het personeel
en/of de samenleving beschermd moeten worden hebben vaak een meervoudige problematiek.
Zo zijn er mensen met een ernstige psychiatrische stoornis die op moeten worden genomen in
psychiatrische ziekenhuizen etc. Maar het kan ook voorkomen dat iemand inperking krijgt op
zijn leven door het plegen van een delict. Ook de TBS-maatregel valt onder de dwang. Deze
doelgroepen tonen vaak niet alleen agressie of een psychiatrisch ziektebeeld maar hebben
, daarbij vaak ook nog problemen als alcohol- en drugsverslavingen.
2.3 Hulpverleningsdoelen
Ten eerste is de beheersing van de patiënt erg belangrijk. Daarna komt de veiligheid voor
zowel de patiënt, het personeel als de samenleving in het algemeen. Niet alleen staat
beheersing voorop voor de patiënt maar ook geldt dit voor de hulpverlener. Je werkt in een
gesloten systeem met vaste regels waaraan een hulpverlener zich moet houden, toch hebben
ook patiënten in een gesloten systeem rechten waarmee rekening moet worden gehouden.
Daarnaast heeft elke patiënt zijn eigen individuele hulpverleningsdoelen.
2.4 Wijze van handelen
Het is erg belangrijk in de dwanghulpverlening dat de hulpverlener te allen tijde duidelijk en
consequent is, maar daarnaast ook betrouwbaar en beleefd is tegenover de patiënt. Toch kan
het voor een hulpverlener erg moeilijk zijn om te werken met iemand die dreigt met dingen te
gaan gooien of die kinderen heeft misbruikt terwijl jij zelf moeder bent. Daarom is het erg
belangrijk als hulpverlener om veel met je collega’s te overleggen, te praten over je emoties,
voor jezelf op te komen en duidelijke grenzen te stellen in deze complexe situaties. De
samenwerking met het team staat voorop!
2.5 Werksoort
Wanneer je binnen een gesloten systeem werkt is dit vaak in een gevangenis, forensische
psychiatrie of in een psychiatrische kliniek. Ook kan je werkzaam zijn in jeugdinrichtingen en
gevangenissen.
2.6 Rechts- en werkverhouding
De mensen in de gesloten systemen zijn opgenomen onder dwang en drang, dit betekent dus
inperking op hun leven, en dus zal je je als hulpverlener aan bepaalde regels moeten houden.
Maar hoe ernstig het misdrijf of de problematiek van je patiënt ook is, je moet er als
hulpverlener rekening mee houden dat je patiënt altijd een aantal rechten behoudt. Deze
rechten staan beschreven in de Wet Bijzondere Opname in Psychiatrische Ziekenhuizen en de
Wet op de Geneeskundige Behandel Overeenkomst. Het gaat dan over de volgende rechten die
een patiënt altijd zal houden:
1. Recht op informatie
2. Klachtrecht
3. Recht op privacy
4. Recht op communicatie
5. Instemmingsvereiste
6. Recht op bescherming bij experimentele behandelmethoden
Ook is er de Wet BIG voor de hulpverleners. Hierin staat precies beschreven welke
disciplines welke taken, functies en bevoegdheden hebben. Ook wanneer een patiënt in het
gevangeniswezen of TBS zit zijn er een aantal wetten: Wet op de TBS en Beginselenwet
Gevangeniswezen die de rechten van deze mensen aangeven.
Ook een gedetineerde kan aangeven in de TBS niet te willen worden behandeld. Echter, dan
zal hij/zij dan niet vrij komen maar naar een ‘long stay’ voorziening gaan.
2.7 Theorie
Het is de laatste jaren aangetoond dat er binnen het gevangeniswezen steeds meer een
verschuiving is van problematiek. De patiënten die worden vastgezet hebben niet alleen een
misdaad begaan maar hebben ook steeds meer te kampen met psychiatrische stoornissen en
verslavingen. Er komt meer, complexe problematiek bij. Daarbij komt ook dat de arbeid
steeds belangrijker wordt. Het is bekend dat mensen die opgesloten zitten hier zelden beter
van worden, of juist alleen maar meer van achteruit gaan. Daarom worden er allemaal
oplossingen bedacht zoals het aanbieden van trainingen of scholingen.
Hoofdstuk 3 Families First
3.1 Inleiding
Families First is een vorm van crisishulp bij de mensen thuis. Deze manier van hulp komt
oorspronkelijk uit de VS en is gericht op het voorkomen van uithuisplaatsing van een kind.
