2020
ZELFSTUDIECOLLEGES - AANDACHT & BEWUSTZIJN -
AANTEKENINGEN BLOK 3
NIENKE VAN GULIK
,Inhoudsopgave
1. Effecten van aandacht .................................................................................................................. 2
2. Controle van aandacht ................................................................................................................. 6
3. Verwachtingen in perceptie ....................................................................................................... 11
4. Bewustzijn en onbewuste perceptie ........................................................................................... 17
5. De relatie tussen bewustzijn en aandacht .................................................................................. 26
6. Het verlies van bewustzijn .......................................................................................................... 33
Mocht je echt geen zin meer hebben om te leren,
hier een filmpje waar je aan kan relaten: En nog een filmpje die je dag zal maken :)
1
,1. Effecten van aandacht
Wat doet aandacht met perceptie?
* Aandacht kan er voor zorgen dat je informatie
wel/niet ziet (gorilla experiment)
* Of juist intenser of minder intens ervaart
Modellen van selectieve aandacht
Hoe vroeg in de verwerking van geluid of beeld treden
effecten van aandacht op?
Vroeg: vroeg, daarna geen verwerking meer van niet-
geattendeerde informatie
Laat: laat, eerst volledige semantische (=betekenis)
verwerking van informatie daarna pas selectie
Flexibel: afhankelijk van hoeveelheid aandacht vroege
of late selectie
Dichotische luistertaak en ERPs
Een van de manieren om selectieve aandacht te
onderzoeken is door middel van de dichotische
luistertaak. Tijdens zo’n taak kan naast gedrag
(snelheid en juistheid van de target detectie) ook het
EEG gemeten worden.
® Tijdens de taak krijgt proefpersoon door koptelefoon verschillende toontjes te horen,
zowel in linker als rechter oor. Er wordt gevraagd om alles in linker oor te negeren en rechts
op reageren door op knopje te drukken (of andersom).
In het EEG, op het moment 0 wordt de toon aangeboden. Het
geattendeerde oor (rechts in vb) geeft een sterkere respons.
N1 = 1e negatieve component
Onverwachte stimuli die afwijkend is van de rest van de stimuli (Beep
Beep Boop) geeft een mismatch negativity. Hier reageert je brein
meer op ® MMN (MisMatchNegativity)
Ø Ook MMN voor stimuli waar
geen aandacht voor is
Ø De P3 is veel groter als je
aandacht hebt dan als je geen
aandacht hebt
Ø Relevant voor
bewustzijnstudies bij patiënten
2
, Naast vormen van auditieve aandacht, heb je ook andere soorten aandacht:
* Spatieel (locatie)
* Feature gebaseerd (oriëntatie, kleur)
* Object gebaseerd
Overte aandacht: focus van aandacht is waar de ogen naar kijken (fixatie = waar ogen naar
kijken)
Coverte aandacht: focus van aandacht is ergens anders (bijv. saai gesprek)
In visuele spatiele aandacht zie je niet alleen een N1,
maar eerst een P1
Zowel in het auditieve als in het visuele domein heb
je modulaties van aandacht en die kunnen
plaatsvinden in verschillende componenten
(positief/negatief, tijd)
--------------------------------------------
Je wordt geacht de ERP
componenten te kennen en te
weten hoe ze er uit zien en
wat ze reflecteren (welke
cognitieve processen)
--------------------------------------------
Feature-based en object-based attention
Feature-based attention
* Aandacht voor oriëntatie of kleur
* Afhankelijk van instructie zie je effecten in V4 (kleur)
® Experiment in apen
* Twee stimuli in receptief veld van V4 neuron (rode
highlight).
* Effectieve stimulus: optimale features voor dat
neuron (e.g. oriëntatie)
* Aandacht op effectieve stimulus: vuurfrequentie
omhoog, neuron doet alsof het alleen de effectieve
stimulus “ziet”.
* Aandacht op ineffectieve stimulus: vuurfrequentie
omlaag, neuron doet alsof het alleen de ineffectieve
stimulus “ziet”.
* Aandacht op beide stimuli: vuurfrequentie is
gemiddelde van aandacht van bovenstaande
condities.
3
ZELFSTUDIECOLLEGES - AANDACHT & BEWUSTZIJN -
AANTEKENINGEN BLOK 3
NIENKE VAN GULIK
,Inhoudsopgave
1. Effecten van aandacht .................................................................................................................. 2
2. Controle van aandacht ................................................................................................................. 6
3. Verwachtingen in perceptie ....................................................................................................... 11
4. Bewustzijn en onbewuste perceptie ........................................................................................... 17
5. De relatie tussen bewustzijn en aandacht .................................................................................. 26
6. Het verlies van bewustzijn .......................................................................................................... 33
Mocht je echt geen zin meer hebben om te leren,
hier een filmpje waar je aan kan relaten: En nog een filmpje die je dag zal maken :)
1
,1. Effecten van aandacht
Wat doet aandacht met perceptie?
* Aandacht kan er voor zorgen dat je informatie
wel/niet ziet (gorilla experiment)
* Of juist intenser of minder intens ervaart
Modellen van selectieve aandacht
Hoe vroeg in de verwerking van geluid of beeld treden
effecten van aandacht op?
Vroeg: vroeg, daarna geen verwerking meer van niet-
geattendeerde informatie
Laat: laat, eerst volledige semantische (=betekenis)
verwerking van informatie daarna pas selectie
Flexibel: afhankelijk van hoeveelheid aandacht vroege
of late selectie
Dichotische luistertaak en ERPs
Een van de manieren om selectieve aandacht te
onderzoeken is door middel van de dichotische
luistertaak. Tijdens zo’n taak kan naast gedrag
(snelheid en juistheid van de target detectie) ook het
EEG gemeten worden.
® Tijdens de taak krijgt proefpersoon door koptelefoon verschillende toontjes te horen,
zowel in linker als rechter oor. Er wordt gevraagd om alles in linker oor te negeren en rechts
op reageren door op knopje te drukken (of andersom).
In het EEG, op het moment 0 wordt de toon aangeboden. Het
geattendeerde oor (rechts in vb) geeft een sterkere respons.
N1 = 1e negatieve component
Onverwachte stimuli die afwijkend is van de rest van de stimuli (Beep
Beep Boop) geeft een mismatch negativity. Hier reageert je brein
meer op ® MMN (MisMatchNegativity)
Ø Ook MMN voor stimuli waar
geen aandacht voor is
Ø De P3 is veel groter als je
aandacht hebt dan als je geen
aandacht hebt
Ø Relevant voor
bewustzijnstudies bij patiënten
2
, Naast vormen van auditieve aandacht, heb je ook andere soorten aandacht:
* Spatieel (locatie)
* Feature gebaseerd (oriëntatie, kleur)
* Object gebaseerd
Overte aandacht: focus van aandacht is waar de ogen naar kijken (fixatie = waar ogen naar
kijken)
Coverte aandacht: focus van aandacht is ergens anders (bijv. saai gesprek)
In visuele spatiele aandacht zie je niet alleen een N1,
maar eerst een P1
Zowel in het auditieve als in het visuele domein heb
je modulaties van aandacht en die kunnen
plaatsvinden in verschillende componenten
(positief/negatief, tijd)
--------------------------------------------
Je wordt geacht de ERP
componenten te kennen en te
weten hoe ze er uit zien en
wat ze reflecteren (welke
cognitieve processen)
--------------------------------------------
Feature-based en object-based attention
Feature-based attention
* Aandacht voor oriëntatie of kleur
* Afhankelijk van instructie zie je effecten in V4 (kleur)
® Experiment in apen
* Twee stimuli in receptief veld van V4 neuron (rode
highlight).
* Effectieve stimulus: optimale features voor dat
neuron (e.g. oriëntatie)
* Aandacht op effectieve stimulus: vuurfrequentie
omhoog, neuron doet alsof het alleen de effectieve
stimulus “ziet”.
* Aandacht op ineffectieve stimulus: vuurfrequentie
omlaag, neuron doet alsof het alleen de ineffectieve
stimulus “ziet”.
* Aandacht op beide stimuli: vuurfrequentie is
gemiddelde van aandacht van bovenstaande
condities.
3
