Filosofie Opvoeden in
Perspectief
Inhoudsopgave
HOORCOLLEGE 1............................................................................................................................................ 3
FILOSOFIE VAN HET PEDAGOGISCHE WERKVELD............................................................................................3
HOORCOLLEGE 2............................................................................................................................................ 4
SCHIPPERENDE OUDERS, STRENG ZIJN OF LUISTEREN NAAR JE KIND..............................................................4
EEN DILEMMA...........................................................................................................................................................4
STRENG ZIJN OF JUIST LUISTEREN NAAR JE KIND..............................................................................................................4
MENSBEELDEN..........................................................................................................................................................4
IMMANUEL KANT (1724 – 1804)...............................................................................................................................4
KANT: ER ZIJN VIER STADIA IN DE OPVOEDING................................................................................................................5
DE UNIVERSELE GEDRAGSREGEL...................................................................................................................................5
KANTS PERSPECTIEF OP STRENG ZIJN OF LUISTEREN NAAR EEN KIND....................................................................................5
JOHN LOCKE.............................................................................................................................................................6
OPVOEDENDE KINDEREN VOLGENS LOCKE......................................................................................................................6
GEVAAR VAN TE VEEL REGELS......................................................................................................................................6
STRENG ZIJN OF LUISTEREN NAAR JE KIND......................................................................................................................6
NEGATIEVE VRIJHEID..................................................................................................................................................7
POSITIEVE VRIJHEID....................................................................................................................................................7
DRIE UITGANGSPUNTEN VOOR VERBINDEND COMMUNICEREN MET JE KIND..........................................................................7
HOORCOLLEGE 3............................................................................................................................................ 8
SCHIPPERENDE OUDERS: HET INDIVIDUELE GELUK VAN JE KIND OF OPVOEDEN TOT BURGERSCHAP...............8
HOORCOLLEGE 4............................................................................................................................................ 9
PERSPECTIEVEN OP ‘HET GOEDE DOEN’.......................................................................................................... 9
WAT IS EEN GOED LEVEN............................................................................................................................................9
ACHTERGROND ARISTOTELES.......................................................................................................................................9
ARISTOTELES PERSPECTIEF OP EEN GOED LEVEN: HET VOLMAAKTE LEVEN.............................................................................9
SENECA’S ONVERSTOORBARE GELUK...........................................................................................................................10
EEN GELUKKIG MENS BEVRIJDT ZICH VAN.....................................................................................................................10
SENECA.................................................................................................................................................................10
SENECA’S ONVERSTOORBARE GELUK...........................................................................................................................10
HOORCOLLEGE 5.......................................................................................................................................... 12
PERSPECTIEVEN OP HET GOEDE DOEN.......................................................................................................... 12
ETHIEK...................................................................................................................................................................12
MORAAL -> IETS WAT WIJ ALS NORMAAL BESCHOUWEN................................................................................................12
PRESCRIPTIEVE OPVATTINGEN (HOE GA JE HET MORAAL ONDERBOUWEN).........................................................................12
CATEGORISCH IMPERATIEF........................................................................................................................................13
JEREMEY BENTHAM (1748 – 1832)..........................................................................................................................13
WENSEN VAN BETHAM............................................................................................................................................13
ZOVEEL MOGELIJK GENOT VOOR ZOVEEL MOGELIJK MENSEN...........................................................................................13
MILL: KWALITATIEF ONDERSCHEID IN GENOT................................................................................................................13
MILLS VRIJHEID EN ZELFONTPLOOIING.........................................................................................................................14
NIET AANPASSEN, MAAR JEZELF ONTPLOOIEN...............................................................................................................14
, GELUK...................................................................................................................................................................14
HOORCOLLEGE 6.......................................................................................................................................... 15
PERSPECTIEVEN OP AUTONOMIE................................................................................................................. 15
HANNAH ARENDT (1906 – 1975)............................................................................................................................15
EICHMANN IN JERUZALEM.........................................................................................................................................15
WAS EICHMANN EEN BEEST......................................................................................................................................15
DRIE VORMEN MENSELIJKE ACTIVITEITEN DIE ARENDT MAAKT.........................................................................................15
HANDELEN EN PLURIFORMITEIT (MEER VORMIGHEID)....................................................................................................15
DE KWETSBAARHEID EN ONVOORSPELBAARHEID VAN HANDELEN......................................................................................16
DE MENS IS EEN TOTALITAIR SYSTEEM -> EEN IEMAND HEEFT DE MACHT...........................................................................16
HET TOTALITAIRE SYSTEEM -> VAN HANDELEN NAAR WERKEN.........................................................................................16
WAT VERWEET ARENDT EICHMANN?.........................................................................................................................16
DE BANALITEIT (ALLEDAAGSHEID) VAN HET KWAAD.......................................................................................................16
ARENDT ALS KRITISCH PERSPECTIEF IN DE OPVOEDING....................................................................................................16
MICHEL FOUCAULT (1926 – 1984)..........................................................................................................................17
DE GENORMALISEERDE MENS....................................................................................................................................17
FOUCAULTS MACHT IN HET SOCIAAL WERK...................................................................................................................17
DRIE MACHTEN DIE ONS INWERKEN............................................................................................................................17
FOUCAULT: VAN HET LEVEN EEN KUNSTWERK MAKEN....................................................................................................18
HOORCOLLEGE 7.......................................................................................................................................... 19
POLITIEK HOBBES EN LOCKE......................................................................................................................... 19
DE PEDAGOOG IN EEN DEMOCRATISCHE RECHTSTAAT.....................................................................................................19
THEMATIEK CONTACTFILOSOFEN................................................................................................................................19
TWEE CENTRALE BEGRIPPEN BIJ CONTACT FILOSOFEN.....................................................................................................19
ACHTERGROND VAN HOBBES.....................................................................................................................................19
HOBBES MENSBEELD................................................................................................................................................19
HOBBES NATUURSTAAT............................................................................................................................................20
HOBBES SOCIAAL CONTRACT, AFSTAAN VAN VRIJHEID....................................................................................................20
HOBBES SOCIAAL CONTRACT, DE SOEVEREIN.................................................................................................................20
STAATINRICHTING VOLGENS HOBBES...........................................................................................................................20
HOBBES EN DE OPVOEDING.......................................................................................................................................20
ACHTERGROND VAN LOCKE.......................................................................................................................................20
LOCKE MENSBEELD..................................................................................................................................................20
LOCKE NATUURSTAAT: RECHT OP LEVEN EN VRIJHEID.....................................................................................................20
LOCKE NATUURSTAAT: RECHT OP EIGENDOM................................................................................................................21
PROBLEMEN IN DE NATUURSTAAT VOLGENS LOCKE.......................................................................................................21
LOCKE SOCIAAL CONTRACT........................................................................................................................................21
LOCKE EN DE OPVOEDING.........................................................................................................................................21
HOORCOLLEGE 8.......................................................................................................................................... 22
PERSPECTIEVEN OP EEN RECHTVAARDIGE SAMENLEVING: RAWLS & NUSSBAUM.........................................22
KORTE TERUGBLIK....................................................................................................................................................22
JOHN RAWLS (1921 – 2002)...................................................................................................................................22
SOCIALE- EN NATUURLIJKE PRIMAIRE GOEDEREN...........................................................................................................22
HET PROBLEEM VAN HET EIGEN BELANG......................................................................................................................23
JOHN RAWLS SLUIER VAN ONWETENDHEID...................................................................................................................23
ZOEKEN NAAR EEN EERLIJKE VERDELING MET DE SLUIER VAN ONWETENDHEID....................................................................23
JOHN RAWLS ‘SOCIAAL CONTRACT’.............................................................................................................................23
JOHN RAWLS GEDACHTEGOED IN DE (GEÏNSTITUTIONALISEERDE) OPVOEDING....................................................................23
MARTHA NUSSBAUM (1947 – NU)...........................................................................................................................23
DRIE ACHTERGESTELDE GROEPEN................................................................................................................................23
, Hoorcollege 1
Filosofie van het pedagogische werkveld
Een normatieve vrije opvoeding bestaat niet
Wat is een filosofische vraag
Niet feitelijk of beantwoord baar door onderzoek
o Dus niet wat/hoe/enz.
Conceptueel: ze onderzoeken de begrippen
Hoeveel kinderen hebben ADHD in deze klas?
1. Bestaat ADHD?
2. Is ADHD een maatschappelijk probleem?
3. Mogen kinderen die ADHD hebben deel uitmaken van deze klas?
4. Is er een waarheid over wat ADHD eigenlijk is?
Maakt een vraag snel filosofisch
Is …
Kan …
Mogen …
Moeten …
Perspectief
Inhoudsopgave
HOORCOLLEGE 1............................................................................................................................................ 3
FILOSOFIE VAN HET PEDAGOGISCHE WERKVELD............................................................................................3
HOORCOLLEGE 2............................................................................................................................................ 4
SCHIPPERENDE OUDERS, STRENG ZIJN OF LUISTEREN NAAR JE KIND..............................................................4
EEN DILEMMA...........................................................................................................................................................4
STRENG ZIJN OF JUIST LUISTEREN NAAR JE KIND..............................................................................................................4
MENSBEELDEN..........................................................................................................................................................4
IMMANUEL KANT (1724 – 1804)...............................................................................................................................4
KANT: ER ZIJN VIER STADIA IN DE OPVOEDING................................................................................................................5
DE UNIVERSELE GEDRAGSREGEL...................................................................................................................................5
KANTS PERSPECTIEF OP STRENG ZIJN OF LUISTEREN NAAR EEN KIND....................................................................................5
JOHN LOCKE.............................................................................................................................................................6
OPVOEDENDE KINDEREN VOLGENS LOCKE......................................................................................................................6
GEVAAR VAN TE VEEL REGELS......................................................................................................................................6
STRENG ZIJN OF LUISTEREN NAAR JE KIND......................................................................................................................6
NEGATIEVE VRIJHEID..................................................................................................................................................7
POSITIEVE VRIJHEID....................................................................................................................................................7
DRIE UITGANGSPUNTEN VOOR VERBINDEND COMMUNICEREN MET JE KIND..........................................................................7
HOORCOLLEGE 3............................................................................................................................................ 8
SCHIPPERENDE OUDERS: HET INDIVIDUELE GELUK VAN JE KIND OF OPVOEDEN TOT BURGERSCHAP...............8
HOORCOLLEGE 4............................................................................................................................................ 9
PERSPECTIEVEN OP ‘HET GOEDE DOEN’.......................................................................................................... 9
WAT IS EEN GOED LEVEN............................................................................................................................................9
ACHTERGROND ARISTOTELES.......................................................................................................................................9
ARISTOTELES PERSPECTIEF OP EEN GOED LEVEN: HET VOLMAAKTE LEVEN.............................................................................9
SENECA’S ONVERSTOORBARE GELUK...........................................................................................................................10
EEN GELUKKIG MENS BEVRIJDT ZICH VAN.....................................................................................................................10
SENECA.................................................................................................................................................................10
SENECA’S ONVERSTOORBARE GELUK...........................................................................................................................10
HOORCOLLEGE 5.......................................................................................................................................... 12
PERSPECTIEVEN OP HET GOEDE DOEN.......................................................................................................... 12
ETHIEK...................................................................................................................................................................12
MORAAL -> IETS WAT WIJ ALS NORMAAL BESCHOUWEN................................................................................................12
PRESCRIPTIEVE OPVATTINGEN (HOE GA JE HET MORAAL ONDERBOUWEN).........................................................................12
CATEGORISCH IMPERATIEF........................................................................................................................................13
JEREMEY BENTHAM (1748 – 1832)..........................................................................................................................13
WENSEN VAN BETHAM............................................................................................................................................13
ZOVEEL MOGELIJK GENOT VOOR ZOVEEL MOGELIJK MENSEN...........................................................................................13
MILL: KWALITATIEF ONDERSCHEID IN GENOT................................................................................................................13
MILLS VRIJHEID EN ZELFONTPLOOIING.........................................................................................................................14
NIET AANPASSEN, MAAR JEZELF ONTPLOOIEN...............................................................................................................14
, GELUK...................................................................................................................................................................14
HOORCOLLEGE 6.......................................................................................................................................... 15
PERSPECTIEVEN OP AUTONOMIE................................................................................................................. 15
HANNAH ARENDT (1906 – 1975)............................................................................................................................15
EICHMANN IN JERUZALEM.........................................................................................................................................15
WAS EICHMANN EEN BEEST......................................................................................................................................15
DRIE VORMEN MENSELIJKE ACTIVITEITEN DIE ARENDT MAAKT.........................................................................................15
HANDELEN EN PLURIFORMITEIT (MEER VORMIGHEID)....................................................................................................15
DE KWETSBAARHEID EN ONVOORSPELBAARHEID VAN HANDELEN......................................................................................16
DE MENS IS EEN TOTALITAIR SYSTEEM -> EEN IEMAND HEEFT DE MACHT...........................................................................16
HET TOTALITAIRE SYSTEEM -> VAN HANDELEN NAAR WERKEN.........................................................................................16
WAT VERWEET ARENDT EICHMANN?.........................................................................................................................16
DE BANALITEIT (ALLEDAAGSHEID) VAN HET KWAAD.......................................................................................................16
ARENDT ALS KRITISCH PERSPECTIEF IN DE OPVOEDING....................................................................................................16
MICHEL FOUCAULT (1926 – 1984)..........................................................................................................................17
DE GENORMALISEERDE MENS....................................................................................................................................17
FOUCAULTS MACHT IN HET SOCIAAL WERK...................................................................................................................17
DRIE MACHTEN DIE ONS INWERKEN............................................................................................................................17
FOUCAULT: VAN HET LEVEN EEN KUNSTWERK MAKEN....................................................................................................18
HOORCOLLEGE 7.......................................................................................................................................... 19
POLITIEK HOBBES EN LOCKE......................................................................................................................... 19
DE PEDAGOOG IN EEN DEMOCRATISCHE RECHTSTAAT.....................................................................................................19
THEMATIEK CONTACTFILOSOFEN................................................................................................................................19
TWEE CENTRALE BEGRIPPEN BIJ CONTACT FILOSOFEN.....................................................................................................19
ACHTERGROND VAN HOBBES.....................................................................................................................................19
HOBBES MENSBEELD................................................................................................................................................19
HOBBES NATUURSTAAT............................................................................................................................................20
HOBBES SOCIAAL CONTRACT, AFSTAAN VAN VRIJHEID....................................................................................................20
HOBBES SOCIAAL CONTRACT, DE SOEVEREIN.................................................................................................................20
STAATINRICHTING VOLGENS HOBBES...........................................................................................................................20
HOBBES EN DE OPVOEDING.......................................................................................................................................20
ACHTERGROND VAN LOCKE.......................................................................................................................................20
LOCKE MENSBEELD..................................................................................................................................................20
LOCKE NATUURSTAAT: RECHT OP LEVEN EN VRIJHEID.....................................................................................................20
LOCKE NATUURSTAAT: RECHT OP EIGENDOM................................................................................................................21
PROBLEMEN IN DE NATUURSTAAT VOLGENS LOCKE.......................................................................................................21
LOCKE SOCIAAL CONTRACT........................................................................................................................................21
LOCKE EN DE OPVOEDING.........................................................................................................................................21
HOORCOLLEGE 8.......................................................................................................................................... 22
PERSPECTIEVEN OP EEN RECHTVAARDIGE SAMENLEVING: RAWLS & NUSSBAUM.........................................22
KORTE TERUGBLIK....................................................................................................................................................22
JOHN RAWLS (1921 – 2002)...................................................................................................................................22
SOCIALE- EN NATUURLIJKE PRIMAIRE GOEDEREN...........................................................................................................22
HET PROBLEEM VAN HET EIGEN BELANG......................................................................................................................23
JOHN RAWLS SLUIER VAN ONWETENDHEID...................................................................................................................23
ZOEKEN NAAR EEN EERLIJKE VERDELING MET DE SLUIER VAN ONWETENDHEID....................................................................23
JOHN RAWLS ‘SOCIAAL CONTRACT’.............................................................................................................................23
JOHN RAWLS GEDACHTEGOED IN DE (GEÏNSTITUTIONALISEERDE) OPVOEDING....................................................................23
MARTHA NUSSBAUM (1947 – NU)...........................................................................................................................23
DRIE ACHTERGESTELDE GROEPEN................................................................................................................................23
, Hoorcollege 1
Filosofie van het pedagogische werkveld
Een normatieve vrije opvoeding bestaat niet
Wat is een filosofische vraag
Niet feitelijk of beantwoord baar door onderzoek
o Dus niet wat/hoe/enz.
Conceptueel: ze onderzoeken de begrippen
Hoeveel kinderen hebben ADHD in deze klas?
1. Bestaat ADHD?
2. Is ADHD een maatschappelijk probleem?
3. Mogen kinderen die ADHD hebben deel uitmaken van deze klas?
4. Is er een waarheid over wat ADHD eigenlijk is?
Maakt een vraag snel filosofisch
Is …
Kan …
Mogen …
Moeten …
