Running head: MUZIEKONDERWIJS BIJ KINDEREN 1
Het effect van speciaal muziekonderwijs op de executive functioning bij kinderen
Naam:
Studentnummer:
Cursus: Onderzoekspracticum Experimenteel Onderzoek (PB0412)
Examinator: dr. R. Pat El
Inleverdatum: 13 januari 2021
,Running head: MUZIEKONDERWIJS BIJ KINDEREN 2
Samenvatting
Training in muziek speelt een rol bij de ontwikkeling van het executief functioneren bij
kinderen. Er zijn sterke aanwijzingen dat actieve participatie het executief functioneren
verbetert en daarmee bijdraagt aan de bevordering van de leerprestaties. Binnen deze studie
is er onderzoek gedaan naar de effecten van muziekonderwijs binnen het reguliere
schoolcurriculum, waarbij er onderscheid is gemaakt tussen speciaal muziekonderwijs en
regulier muziekonderwijs. Het doel van deze studie is om meer inzicht krijgen in welke mate
speciaal en regulier muziekonderwijs effect hebben op de ontwikkeling van executieve
functies en in hoeverre dit effect bepaald wordt door de frequentie van het aangeboden
onderwijs. De onderzoeksvraag die hieruit is voortgevloeid, luidde: ‘Welk type
muziekonderwijs heeft het meest gunstige effect op het executief functioneren en in welke
mate wordt dit gunstige effect bepaalt door de frequentie van het aangeboden onderwijs?’.
De gehele onderzoeksgroep bestond uit 700 groep 4-leerlingen afkomstig van 50
verschillende basisscholen en 40 verschillende klassen. Voor dit onderzoek is er een
steekproef genomen van 60%. De klassen werden at random toegewezen aan een van de
twee condities: speciaal muziekonderwijs of regulier muziekonderwijs. In beide
muziekonderwijscondities kreeg een derde van de klassen (at random) het onderwijs
hoogfrequent (tweemaal per week), een derde van de klassen met een gemiddelde
frequentie (eenmaal per week), terwijl de overige klassen eens per twee weken muziekles
kregen (laagfrequent). De opgestelde hypotheses zijn getoetst aan de hand van een mixed
design ANOVA. Uit de resultaten is gebleken dat speciaal muziekonderwijs het meest
gunstige effect heeft op de ontwikkeling van het executief functioneren. Het effect van het
aangeboden onderwijs wordt bepaald door de frequentie van het aangeboden onderwijs. De
effecten van speciaal muziekonderwijs op de ontwikkeling van het executief functioneren is
het hoogst bij hoogfrequent muziekonderwijs. Om tot een maximale ontwikkeling van het
executief functioneren te kunnen komen, is het aan te bevelen om het speciaal
muziekonderwijs tenminste tweemaal per week in te roosteren.
, Running head: MUZIEKONDERWIJS BIJ KINDEREN 3
Het effect van speciaal muziekonderwijs op de executive functioning bij kinderen
Training in muziek speelt een rol bij de ontwikkeling van de executieve functies bij
kinderen (Jaschke, Honing, & Scherder, 2018; Joret, Germeys & Gidron, 2017; Roden,
Kreutz, & Bongard, 2012). Executieve functies hebben betrekking op een palet aan
vaardigheden (zoals plannen en zelfmonitoren), gedragingen en emoties (Diamond & Lee,
2011). Hoewel er nog veel discussie is over de precieze conceptuele definitie van dit begrip,
is er consensus over het belang van dit begrip voor het leren en de ontwikkeling van
kinderen, wat zich uit in een verbeterd cognitief en sociaal functioneren (Blair & Raver, 2015;
Diamond, 2016; Miyake et al., 2000).
Er zijn sterke aanwijzingen dat actieve participatie, zoals bewegen, vragen stellen en
actieve klassendiscussies de leerprestaties bevorderen doordat deze actieve participatie de
executieve functies verbeteren (Cavanaugh, Clemence, Teale, Rule, & Montgomery, 2017).
Dit heeft de afgelopen jaren geleid tot lesvormen waar leerlingen aangemoedigd worden om
meer te bewegen in plaats van stil te zitten, of om actiever bij de les betrokken te worden. Zo
is langzaam de vraag ontstaan in hoeverre muziekonderwijs in het bijzonder geschikt is om
de theorie te toetsen dat actieve participatie de executieve functies verbeteren. De
veronderstelling dat muziekonderwijs veelbelovend is voor de ontwikkeling van executief
functioneren is gebaseerd op het feit dat muziek verschillende relevante gebieden in het
brein activeert, inclusief de prefrontale cortex, die gelinkt is met executief functioneren
(Särkämö et al., 2014). Hoewel veelbelovend, is empirische ondersteuning voor een causaal
verband tussen muziek en executief functioneren nog zeer beperkt. Tevens zijn
generalisaties moeilijk te maken vanwege de grote diversiteit in de eerdere studies. Zo werd
muziektraining bijvoorbeeld geconceptualiseerd als instrumentele lessen (Joret et al., 2017),
vocale training (Bialystok & Depape, 2009), gestructureerd muziekonderwijs in school
(Jaschke et al., 2018) en als luisteren naar muziek (Moreno et al., 2011).
Voor zover bekend is bij studies naar muziektraining en onderwijs niet eerder een
interventie gedaan die plaatsvond in het reguliere schoolcurriculum. Een interventie die in het
Het effect van speciaal muziekonderwijs op de executive functioning bij kinderen
Naam:
Studentnummer:
Cursus: Onderzoekspracticum Experimenteel Onderzoek (PB0412)
Examinator: dr. R. Pat El
Inleverdatum: 13 januari 2021
,Running head: MUZIEKONDERWIJS BIJ KINDEREN 2
Samenvatting
Training in muziek speelt een rol bij de ontwikkeling van het executief functioneren bij
kinderen. Er zijn sterke aanwijzingen dat actieve participatie het executief functioneren
verbetert en daarmee bijdraagt aan de bevordering van de leerprestaties. Binnen deze studie
is er onderzoek gedaan naar de effecten van muziekonderwijs binnen het reguliere
schoolcurriculum, waarbij er onderscheid is gemaakt tussen speciaal muziekonderwijs en
regulier muziekonderwijs. Het doel van deze studie is om meer inzicht krijgen in welke mate
speciaal en regulier muziekonderwijs effect hebben op de ontwikkeling van executieve
functies en in hoeverre dit effect bepaald wordt door de frequentie van het aangeboden
onderwijs. De onderzoeksvraag die hieruit is voortgevloeid, luidde: ‘Welk type
muziekonderwijs heeft het meest gunstige effect op het executief functioneren en in welke
mate wordt dit gunstige effect bepaalt door de frequentie van het aangeboden onderwijs?’.
De gehele onderzoeksgroep bestond uit 700 groep 4-leerlingen afkomstig van 50
verschillende basisscholen en 40 verschillende klassen. Voor dit onderzoek is er een
steekproef genomen van 60%. De klassen werden at random toegewezen aan een van de
twee condities: speciaal muziekonderwijs of regulier muziekonderwijs. In beide
muziekonderwijscondities kreeg een derde van de klassen (at random) het onderwijs
hoogfrequent (tweemaal per week), een derde van de klassen met een gemiddelde
frequentie (eenmaal per week), terwijl de overige klassen eens per twee weken muziekles
kregen (laagfrequent). De opgestelde hypotheses zijn getoetst aan de hand van een mixed
design ANOVA. Uit de resultaten is gebleken dat speciaal muziekonderwijs het meest
gunstige effect heeft op de ontwikkeling van het executief functioneren. Het effect van het
aangeboden onderwijs wordt bepaald door de frequentie van het aangeboden onderwijs. De
effecten van speciaal muziekonderwijs op de ontwikkeling van het executief functioneren is
het hoogst bij hoogfrequent muziekonderwijs. Om tot een maximale ontwikkeling van het
executief functioneren te kunnen komen, is het aan te bevelen om het speciaal
muziekonderwijs tenminste tweemaal per week in te roosteren.
, Running head: MUZIEKONDERWIJS BIJ KINDEREN 3
Het effect van speciaal muziekonderwijs op de executive functioning bij kinderen
Training in muziek speelt een rol bij de ontwikkeling van de executieve functies bij
kinderen (Jaschke, Honing, & Scherder, 2018; Joret, Germeys & Gidron, 2017; Roden,
Kreutz, & Bongard, 2012). Executieve functies hebben betrekking op een palet aan
vaardigheden (zoals plannen en zelfmonitoren), gedragingen en emoties (Diamond & Lee,
2011). Hoewel er nog veel discussie is over de precieze conceptuele definitie van dit begrip,
is er consensus over het belang van dit begrip voor het leren en de ontwikkeling van
kinderen, wat zich uit in een verbeterd cognitief en sociaal functioneren (Blair & Raver, 2015;
Diamond, 2016; Miyake et al., 2000).
Er zijn sterke aanwijzingen dat actieve participatie, zoals bewegen, vragen stellen en
actieve klassendiscussies de leerprestaties bevorderen doordat deze actieve participatie de
executieve functies verbeteren (Cavanaugh, Clemence, Teale, Rule, & Montgomery, 2017).
Dit heeft de afgelopen jaren geleid tot lesvormen waar leerlingen aangemoedigd worden om
meer te bewegen in plaats van stil te zitten, of om actiever bij de les betrokken te worden. Zo
is langzaam de vraag ontstaan in hoeverre muziekonderwijs in het bijzonder geschikt is om
de theorie te toetsen dat actieve participatie de executieve functies verbeteren. De
veronderstelling dat muziekonderwijs veelbelovend is voor de ontwikkeling van executief
functioneren is gebaseerd op het feit dat muziek verschillende relevante gebieden in het
brein activeert, inclusief de prefrontale cortex, die gelinkt is met executief functioneren
(Särkämö et al., 2014). Hoewel veelbelovend, is empirische ondersteuning voor een causaal
verband tussen muziek en executief functioneren nog zeer beperkt. Tevens zijn
generalisaties moeilijk te maken vanwege de grote diversiteit in de eerdere studies. Zo werd
muziektraining bijvoorbeeld geconceptualiseerd als instrumentele lessen (Joret et al., 2017),
vocale training (Bialystok & Depape, 2009), gestructureerd muziekonderwijs in school
(Jaschke et al., 2018) en als luisteren naar muziek (Moreno et al., 2011).
Voor zover bekend is bij studies naar muziektraining en onderwijs niet eerder een
interventie gedaan die plaatsvond in het reguliere schoolcurriculum. Een interventie die in het
