SAMENVATTING CULTUUR EN
EDUCATIE
Alles wat in deze samenvatting in blauw aangeduid staat, werd in de les extra benadrukt als belangrijk
voor het examen.
Samenvatting cultuur en educatie ................................................................................................. 1
Les 1 Cultuur en educatie intro ...................................................................................................... 4
Inleiding ...........................................................................................................................................4
Centrale focus .................................................................................................................................4
A. Introductie in het domein van geletterdheid (module 1) ..................................................................5
B. Introductie in het domein van Cultural Studies (module 2) ..............................................................6
C. Introductie in het domein van retoriek (derde module) ....................................................................6
Centrale thema’s (aanvullende rode draad) .......................................................................................7
D. Cases en toepassingen .................................................................................................................8
evaluatie ..........................................................................................................................................9
Les 2: Cultuur en educatie: introductie in het domein van geletterdheid – deel 1 ............................. 9
1. Culturele geletterheid (CG): debat ............................................................................................9
2. Literatuuronderwijs vandaag .................................................................................................. 11
Vlaamse canon .............................................................................................................................. 14
3. Van “geletterdheid” naar “meervoudige geletterdheden” ........................................................ 17
Les 3: Introductie in het domein van de geletterdheid deel 2 ..........................................................20
1. Perspectieven op media ........................................................................................................ 20
2. Perspectieven op cultuurbeleid .............................................................................................. 22
3. Perspectieven op leesbevordering .......................................................................................... 23
Les 4: introductie tot Cultural studies ...........................................................................................25
Film BXL......................................................................................................................................... 25
1. cultuur? ..................................................................................................................................... 25
2. “cultural studies” als onderzoek .................................................................................................. 27
3. representatie .............................................................................................................................. 30
representatie ≠ werkelijkheid .......................................................................................................... 31
studie van representatie ................................................................................................................. 32
Les 5: Cultuur en educatie les 6 - Representaties van onderwijs ....................................................40
samenvatting van dit deel chat gpt .................................................................................................. 40
Examen leerstof ............................................................................................................................. 41
, 1. Representaties – welke soort kennis telt? ............................................................................... 41
2. Fictie en verhalen .................................................................................................................. 42
3. waarom films? ...................................................................................................................... 44
4. Film als leermiddel ................................................................................................................ 46
5. De taal van film ..................................................................................................................... 46
6. focus – schoolfilms ............................................................................................................... 47
7. MYthes – leraar als redder & held............................................................................................ 48
8. Historiek ............................................................................................................................... 49
9. Deconstructie & tegenverhalen .............................................................................................. 49
10. Een veilige omweg – taboe ..................................................................................................... 50
11. Rollen van de leraar ............................................................................................................... 51
12. Niet-westerse perspectieven ................................................................................................. 51
13. Conclusie ............................................................................................................................. 51
Les 6: Cultuur en educatie – Retoriek ............................................................................................52
1. Retoriek? .............................................................................................................................. 52
2. Homo symbolicus ................................................................................................................. 54
3. Homo dramaticus ................................................................................................................. 59
4. Kunst als gereedschap .......................................................................................................... 63
5. Terministic screen ................................................................................................................. 64
Les 7: Cultuur en eduactie – Case: erfgoed en cultuur ...................................................................66
burgerschapsvorming ..................................................................................................................... 67
instrumentaliseren van erfgoed ....................................................................................................... 68
probleemanalyse ........................................................................................................................... 69
contact hypothese ......................................................................................................................... 70
sociale cohesie of democratie? ....................................................................................................... 70
potentieel van cultureel erfgoed ...................................................................................................... 70
de schaarbeekse taal ..................................................................................................................... 70
Les 7 deel 2: cultuur en educatie – case games en kunst ................................................................72
0. Inleiding games ..................................................................................................................... 72
1. Cultuur ................................................................................................................................. 72
2. FUncties ............................................................................................................................... 80
3. Educatie ............................................................................................................................... 86
Les 8: Cultuur en educatie – het museum van de twijfel .................................................................86
Inleiding ......................................................................................................................................... 86
het museum van de twijfel .............................................................................................................. 86
eerste erkend universiteitsmuseum in Vlaanderen ........................................................................... 87
museum definitie ........................................................................................................................... 88
, educatie ........................................................................................................................................ 88
ashmolean (oxford) 1683 ................................................................................................................ 89
GUM .............................................................................................................................................. 90
missie GUM & Plantentuin .............................................................................................................. 92
positionering .................................................................................................................................. 92
welkom in het hoofd van de wetenschapper ..................................................................................... 93
perspective on perspective ............................................................................................................. 93
kunst als gereedschap .................................................................................................................... 94
multiperspectivisme ....................................................................................................................... 96
daniel Kahneman ........................................................................................................................... 97
trained incapacity........................................................................................................................... 98
voor wie? ....................................................................................................................................... 98
educatieve werking in een museum ................................................................................................. 99
educatief aanbod scholen ............................................................................................................ 100
3 pijlers gum rondleidingen ........................................................................................................... 100
rondleidingen – aanbod voor scholen ............................................................................................ 100
retoriek als analysemethode ......................................................................................................... 101
multiperspectivisme ..................................................................................................................... 101
charging objects ........................................................................................................................... 102
whale spotting.............................................................................................................................. 105
wetenschap wordt in twijfel getrokken ........................................................................................... 106
Les 9: erfgoedtaal (on)geletterdheid en emancipatie in trasnationale adoptie .............................. 106
hari pasad sacré ........................................................................................................................... 106
leeruitkomsten les ........................................................................................................................ 106
Opbouw les.................................................................................................................................. 106
1. Context: geadopteerden verliezen & leren de erfgoedtaal ...................................................... 107
2. talig/symbolisch ‘geweld’. ................................................................................................... 108
3. Hoe kunnen we dit geweld pedagogisch begrijpen? ............................................................... 109
4. Ontologisch en scheppend geweld lezen in twee archiefdocumenten .................................... 112
5. Hoe vertalen we deze kennis nu in pedagogische richtlijnen? ................................................. 114
examenVragen cultuur en educatie ............................................................................................ 115
geletterdheid................................................................................................................................ 115
cultural studies ............................................................................................................................ 116
retoriek ........................................................................................................................................ 117
cases ........................................................................................................................................... 119
, LES 1 CULTUUR EN EDUCATIE INTRO
INLEIDING
• Belang van Taal → retoriek
o Wat is de rol van taal in de manier waarop we betekenis geven aan de wereld?
o Wat betekent het om in bepaalde woorden te schrijven?
o Wat betekent het om die bepaalde woorden te gebruiken?
o Concept van ‘taal’ gaan verbreden naar retoriek
• Belang van Literatuur → narratieven
o Literatuur: boeken lezen, lezen mensen voldoende?
o Waarom zouden we nog lezen?
o Waarom vinden we verhalen zo belangrijk in de SL?
o Idee van literatuur opentrekken naar “verhalen” of narratieven in het algemeen
• Belang van Geletterdheid → media
o Welke soort geletterdheid is aanwezig in de SL?
o Geletterdheid is niet enkel kunnen lezen en schrijven, maar een vaardigheid die is
“ontploft” in onze SL
o Geletterdheid gaan verbreden naar de media
• → We gaan die bovenstaande concepten wat verbreden
o Deze drie zijn heel sterk met elkaar verbonden
• Cultural studies / literacy studies
• Discours analyse / etnografie
CENTRALE FOCUS
• Culturele geletterdheid in een veranderende maatschappij
• Waaraan denk je bij culturele geletterdheid?
o = De vaardigheid om met cultuur aan de slag te gaan, kunnen omgaan en communiceren
met anderen, media en technologie
o Kennis van kunst en literatuur (kennis, vaardigheden, uitwisseling over culturen heen..)
▪ Bv. om een muziekinstrument te kunnen bespelen
o 1. Een manier om culturele codes en gevoeligheden te leren kennen/leren lezen en
uiteindelijk komen tot een grond van dialoog
▪ Bv. culturele verschillen
o 2. Begrijpen dat er andere alfabetten zijn om kennis over te dragen
▪ Bv. Wat is taal? Hoe zit het met alfabet van Chinezen?
o 3. Geletterdheid is gedigitaliseerd, dus vaardigheden hebben om op een digitale manier
te kunnen participeren → niet alleen in staat zijn om een app te openen, maar ook
toegang hebben tot bepaalde culturele vormen en waar cultuur zich vandaag afspeelt
▪ Bv. in musea, in de digitale wereld…
o 4. Verschillende dialecten, manier waarop we taal gebruiken
• Culturele geletterdheid is kennis hebben over hoe die in de bib te vinden is, in de musea…
o Kennis over cultuur: hoe die als “hoge cultuur” naar voren komt
o Cultuur zien we niet enkel als musea en bib of theater, maar wel samenleven in
cultuurverschillen = het verbreden van dat concept “cultuur”
• Bv. Taylor Swift is culturele geletterdheid, waarom?
o 1. Iedereen kent haar, maakt niet uit vanuit welke context je komt (alom gekend)
EDUCATIE
Alles wat in deze samenvatting in blauw aangeduid staat, werd in de les extra benadrukt als belangrijk
voor het examen.
Samenvatting cultuur en educatie ................................................................................................. 1
Les 1 Cultuur en educatie intro ...................................................................................................... 4
Inleiding ...........................................................................................................................................4
Centrale focus .................................................................................................................................4
A. Introductie in het domein van geletterdheid (module 1) ..................................................................5
B. Introductie in het domein van Cultural Studies (module 2) ..............................................................6
C. Introductie in het domein van retoriek (derde module) ....................................................................6
Centrale thema’s (aanvullende rode draad) .......................................................................................7
D. Cases en toepassingen .................................................................................................................8
evaluatie ..........................................................................................................................................9
Les 2: Cultuur en educatie: introductie in het domein van geletterdheid – deel 1 ............................. 9
1. Culturele geletterheid (CG): debat ............................................................................................9
2. Literatuuronderwijs vandaag .................................................................................................. 11
Vlaamse canon .............................................................................................................................. 14
3. Van “geletterdheid” naar “meervoudige geletterdheden” ........................................................ 17
Les 3: Introductie in het domein van de geletterdheid deel 2 ..........................................................20
1. Perspectieven op media ........................................................................................................ 20
2. Perspectieven op cultuurbeleid .............................................................................................. 22
3. Perspectieven op leesbevordering .......................................................................................... 23
Les 4: introductie tot Cultural studies ...........................................................................................25
Film BXL......................................................................................................................................... 25
1. cultuur? ..................................................................................................................................... 25
2. “cultural studies” als onderzoek .................................................................................................. 27
3. representatie .............................................................................................................................. 30
representatie ≠ werkelijkheid .......................................................................................................... 31
studie van representatie ................................................................................................................. 32
Les 5: Cultuur en educatie les 6 - Representaties van onderwijs ....................................................40
samenvatting van dit deel chat gpt .................................................................................................. 40
Examen leerstof ............................................................................................................................. 41
, 1. Representaties – welke soort kennis telt? ............................................................................... 41
2. Fictie en verhalen .................................................................................................................. 42
3. waarom films? ...................................................................................................................... 44
4. Film als leermiddel ................................................................................................................ 46
5. De taal van film ..................................................................................................................... 46
6. focus – schoolfilms ............................................................................................................... 47
7. MYthes – leraar als redder & held............................................................................................ 48
8. Historiek ............................................................................................................................... 49
9. Deconstructie & tegenverhalen .............................................................................................. 49
10. Een veilige omweg – taboe ..................................................................................................... 50
11. Rollen van de leraar ............................................................................................................... 51
12. Niet-westerse perspectieven ................................................................................................. 51
13. Conclusie ............................................................................................................................. 51
Les 6: Cultuur en educatie – Retoriek ............................................................................................52
1. Retoriek? .............................................................................................................................. 52
2. Homo symbolicus ................................................................................................................. 54
3. Homo dramaticus ................................................................................................................. 59
4. Kunst als gereedschap .......................................................................................................... 63
5. Terministic screen ................................................................................................................. 64
Les 7: Cultuur en eduactie – Case: erfgoed en cultuur ...................................................................66
burgerschapsvorming ..................................................................................................................... 67
instrumentaliseren van erfgoed ....................................................................................................... 68
probleemanalyse ........................................................................................................................... 69
contact hypothese ......................................................................................................................... 70
sociale cohesie of democratie? ....................................................................................................... 70
potentieel van cultureel erfgoed ...................................................................................................... 70
de schaarbeekse taal ..................................................................................................................... 70
Les 7 deel 2: cultuur en educatie – case games en kunst ................................................................72
0. Inleiding games ..................................................................................................................... 72
1. Cultuur ................................................................................................................................. 72
2. FUncties ............................................................................................................................... 80
3. Educatie ............................................................................................................................... 86
Les 8: Cultuur en educatie – het museum van de twijfel .................................................................86
Inleiding ......................................................................................................................................... 86
het museum van de twijfel .............................................................................................................. 86
eerste erkend universiteitsmuseum in Vlaanderen ........................................................................... 87
museum definitie ........................................................................................................................... 88
, educatie ........................................................................................................................................ 88
ashmolean (oxford) 1683 ................................................................................................................ 89
GUM .............................................................................................................................................. 90
missie GUM & Plantentuin .............................................................................................................. 92
positionering .................................................................................................................................. 92
welkom in het hoofd van de wetenschapper ..................................................................................... 93
perspective on perspective ............................................................................................................. 93
kunst als gereedschap .................................................................................................................... 94
multiperspectivisme ....................................................................................................................... 96
daniel Kahneman ........................................................................................................................... 97
trained incapacity........................................................................................................................... 98
voor wie? ....................................................................................................................................... 98
educatieve werking in een museum ................................................................................................. 99
educatief aanbod scholen ............................................................................................................ 100
3 pijlers gum rondleidingen ........................................................................................................... 100
rondleidingen – aanbod voor scholen ............................................................................................ 100
retoriek als analysemethode ......................................................................................................... 101
multiperspectivisme ..................................................................................................................... 101
charging objects ........................................................................................................................... 102
whale spotting.............................................................................................................................. 105
wetenschap wordt in twijfel getrokken ........................................................................................... 106
Les 9: erfgoedtaal (on)geletterdheid en emancipatie in trasnationale adoptie .............................. 106
hari pasad sacré ........................................................................................................................... 106
leeruitkomsten les ........................................................................................................................ 106
Opbouw les.................................................................................................................................. 106
1. Context: geadopteerden verliezen & leren de erfgoedtaal ...................................................... 107
2. talig/symbolisch ‘geweld’. ................................................................................................... 108
3. Hoe kunnen we dit geweld pedagogisch begrijpen? ............................................................... 109
4. Ontologisch en scheppend geweld lezen in twee archiefdocumenten .................................... 112
5. Hoe vertalen we deze kennis nu in pedagogische richtlijnen? ................................................. 114
examenVragen cultuur en educatie ............................................................................................ 115
geletterdheid................................................................................................................................ 115
cultural studies ............................................................................................................................ 116
retoriek ........................................................................................................................................ 117
cases ........................................................................................................................................... 119
, LES 1 CULTUUR EN EDUCATIE INTRO
INLEIDING
• Belang van Taal → retoriek
o Wat is de rol van taal in de manier waarop we betekenis geven aan de wereld?
o Wat betekent het om in bepaalde woorden te schrijven?
o Wat betekent het om die bepaalde woorden te gebruiken?
o Concept van ‘taal’ gaan verbreden naar retoriek
• Belang van Literatuur → narratieven
o Literatuur: boeken lezen, lezen mensen voldoende?
o Waarom zouden we nog lezen?
o Waarom vinden we verhalen zo belangrijk in de SL?
o Idee van literatuur opentrekken naar “verhalen” of narratieven in het algemeen
• Belang van Geletterdheid → media
o Welke soort geletterdheid is aanwezig in de SL?
o Geletterdheid is niet enkel kunnen lezen en schrijven, maar een vaardigheid die is
“ontploft” in onze SL
o Geletterdheid gaan verbreden naar de media
• → We gaan die bovenstaande concepten wat verbreden
o Deze drie zijn heel sterk met elkaar verbonden
• Cultural studies / literacy studies
• Discours analyse / etnografie
CENTRALE FOCUS
• Culturele geletterdheid in een veranderende maatschappij
• Waaraan denk je bij culturele geletterdheid?
o = De vaardigheid om met cultuur aan de slag te gaan, kunnen omgaan en communiceren
met anderen, media en technologie
o Kennis van kunst en literatuur (kennis, vaardigheden, uitwisseling over culturen heen..)
▪ Bv. om een muziekinstrument te kunnen bespelen
o 1. Een manier om culturele codes en gevoeligheden te leren kennen/leren lezen en
uiteindelijk komen tot een grond van dialoog
▪ Bv. culturele verschillen
o 2. Begrijpen dat er andere alfabetten zijn om kennis over te dragen
▪ Bv. Wat is taal? Hoe zit het met alfabet van Chinezen?
o 3. Geletterdheid is gedigitaliseerd, dus vaardigheden hebben om op een digitale manier
te kunnen participeren → niet alleen in staat zijn om een app te openen, maar ook
toegang hebben tot bepaalde culturele vormen en waar cultuur zich vandaag afspeelt
▪ Bv. in musea, in de digitale wereld…
o 4. Verschillende dialecten, manier waarop we taal gebruiken
• Culturele geletterdheid is kennis hebben over hoe die in de bib te vinden is, in de musea…
o Kennis over cultuur: hoe die als “hoge cultuur” naar voren komt
o Cultuur zien we niet enkel als musea en bib of theater, maar wel samenleven in
cultuurverschillen = het verbreden van dat concept “cultuur”
• Bv. Taylor Swift is culturele geletterdheid, waarom?
o 1. Iedereen kent haar, maakt niet uit vanuit welke context je komt (alom gekend)
