Aansprakelijkheidsrecht
Inhoud
Leereenheid 1: Plaatsbepaling en functies van het aansprakelijkheidsrecht ................3
Inleiding leereenheid 1 ................................................................................................3
De plaats van het aansprakelijkheidsrecht in het verbintenissenrecht .............................3
Het onderscheid tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid ...............5
Doelen en functies van het aansprakelijkheidsrecht ......................................................6
De begrippen schuldaansprakelijkheid, kwalitatieve aansprakelijkheid en
risicoaansprakelijkheid................................................................................................6
Leereenheid 2: Aansprakelijkheid voor eigen gedrag ...................................................7
Inleiding leereenheid 2 ................................................................................................7
Het wettelijk systeem: de vereisten van art. 6:162 BW en art. 6:163 BW........................8
Onrechtmatige daad ..................................................................................................9
Onrechtmatigheidsgrond 1: inbreuk op een recht ....................................................... 10
Onrechtmatigheidsgrond 2: doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht .............. 10
Onrechtmatigheidsgrond 3: doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven
recht in het maatschappelijk verkeer betaamt ............................................................ 11
Gevaltypen .............................................................................................................. 11
Relativiteit ............................................................................................................... 12
Toerekenbaarheid..................................................................................................... 15
Schade .................................................................................................................... 16
Causaal verband ...................................................................................................... 16
Leereenheid 3: Causaliteit ......................................................................................... 16
Inleiding leereenheid 3 .............................................................................................. 16
Verschil causaliteitstoets in de vestigings- en omvangsfase.......................................... 17
Causaliteitsproblemen in de vestigingsfase (1) ............................................................ 17
Causaliteitsproblemen in de vestigingsfase (2) ............................................................ 18
Causaliteitsproblemen in de vestigingsfase (3) ............................................................ 18
Toerekening naar redelijkheid .................................................................................... 18
Leereenheid 4: Eigen schuld en verkeersaansprakelijkheid ........................................ 19
1
, Inleiding leereenheid 4 ........................................................................................... 19
De eigenschuldregeling van art. 6:101 BW ................................................................. 20
Verkeersaansprakelijkheid ......................................................................................... 20
Bijzondere toepassing eigenschuldregeling bij verkeersaansprakelijkheid ...................... 22
De positie van regresnemers ..................................................................................... 25
De reflexwerking van art. 185 WVW ......................................................................... 26
Hoofdelijkheid en draagplicht .................................................................................... 26
Leereenheid 5: Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken en dieren ........................ 28
Inleiding leereenheid 5 .............................................................................................. 28
Aansprakelijkheid voor roerende zaken, opstallen en dieren ......................................... 29
Tenzij-clausule ......................................................................................................... 32
Bijzondere regels met betrekking tot de aansprakelijke persoon ................................... 32
Productaansprakelijkheid .......................................................................................... 33
Samenloop en kanalisatie ......................................................................................... 35
Leereenheid 6: Kwalitatieve aansprakelijkheden voor personen ............................... 36
Inleiding leereenheid 6 .............................................................................................. 36
Aansprakelijkheid voor kinderen ................................................................................ 37
Aansprakelijkheid voor ondergeschikten, niet-ondergeschikten en vertegenwoordigers .. 37
Werkgeversaansprakelijkheid .................................................................................... 39
Tijdelijke regeling verhaalsrechten ............................................................................. 43
Leereenheid 7: Remedies, schadevergoeding en verjaring ......................................... 44
Inleiding leereenheid 7 .............................................................................................. 44
Schadevergoeding .................................................................................................... 45
Matiging en limitering ............................................................................................... 45
Andere remedies dan schadevergoeding .................................................................... 46
Verjaring (1) ............................................................................................................. 47
Verjaring (2) ............................................................................................................. 50
Leereenheid 8: Immateriële schade en de positie van derden .................................... 53
Inleiding leereenheid 8 .............................................................................................. 53
Immateriële schadevergoeding .................................................................................. 53
De positie van derden ............................................................................................... 54
2
,Leereenheid 1: Plaatsbepaling en functies van het
aansprakelijkheidsrecht
Inleiding leereenheid 1
Tijdens deze leereenheid komt de plaats van het aansprakelijkheidsrecht binnen het
verbintenissenrecht aan bod. Hierbij staan we stil bij de verschillen tussen de overeenkomst
en de onrechtmatige daad als bron van verbintenissen. Daarnaast staan we binnen deze
leereenheid stil bij de functies van het aansprakelijkheidsrecht en komen enkele
kernbegrippen aan bod.
Na het afronden van leereenheid 1 kunt u:
• uitleggen wat de plaats van het aansprakelijkheidsrecht is in het verbintenissenrecht;
• toelichten wat het verschil is tussen contractuele en buitencontractuele
aansprakelijkheid;
• de functies van het (buitencontractuele) aansprakelijkheidsrecht beschrijven;
• uitleggen wat wordt bedoeld met de begrippen ‘corrigerende rechtvaardigheid’,
‘distributieve rechtvaardigheid’, preventieve werking en genoegdoening;
• uitleggen wat wordt bedoeld met de begrippen schuldaansprakelijkheid, kwalitatieve
aansprakelijkheid en risicoaansprakelijkheid en deze begrippen van elkaar
onderscheiden.
De plaats van het aansprakelijkheidsrecht in het verbintenissenrecht
Het aansprakelijkheidsrecht maakt deel uit van het verbintenissenrecht, dat wordt geregeld in
Boek 6 van het BW. Het verbintenissenrecht omvat de regels betreffende verbintenissen. Een
verbintenis is een vermogensrechtelijke rechtsverhouding tussen twee of meer personen
krachtens welke de een tot een prestatie verplicht is (schuldenaar), terwijl de ander
(schuldeiser) tot die prestatie is gerechtigd.
Verbintenissen kunnen in beginsel slechts voortvloeien uit de wet of uit een overeenkomst.
Grondslagen voor verbintenissen uit de wet zijn onrechtmatige daad (titel 6.3 BW),
zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking (titel 6.4 BW). De
verbintenissen die voortvloeien uit titel 6.4 BW (de zogenaamde rechtmatige daden) blijven in
deze cursus buiten beschouwing.
Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad doet een verbintenis tot schadevergoeding
ontstaan. Deze verbintenis heeft twee kanten: enerzijds de rechtsplicht (van de
veroorzaker/dader) tot de betaling van schadevergoeding en anderzijds het
subjectieve vermogensrecht (van de benadeelde/slachtoffer) tot het ontvangen van
schadevergoeding.
3
, Kennisclip:
Verbintenis
Een verbintenis is een vermogensrechtelijke rechtsverhouding tussen twee of meer personen
krachtens welke de een tot een prestatie verplicht is, terwijl de ander tot die prestatie is
gerechtigd
Schuldenaar Schuldeiser
Twee belangrijkste bronnen van verbintenissen: Overeenkomst – Onrechtmatige daad
Verschil ten aanzien van de vorm
Overeenkomst (koop/verkoop boek)
Schuldenaar (V) Schuldeiser (K)
levering van het boek
Schuldeiser (K) Schuldenaar (V)
betaling van de koopprijs
Onrechtmatige daad (bal door ruit)
Schuldenaar Schuldeiser
betaling schadevergoeding
Verschil ten aanzien van de inhoud
Overeenkomst (boek): vrijwillig aangegaan, bepalend voor rechtsgevolgen
Onrechtmatige daad (bal): uit de wet, rechtsgevolgen van rechtswege
4
Inhoud
Leereenheid 1: Plaatsbepaling en functies van het aansprakelijkheidsrecht ................3
Inleiding leereenheid 1 ................................................................................................3
De plaats van het aansprakelijkheidsrecht in het verbintenissenrecht .............................3
Het onderscheid tussen contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid ...............5
Doelen en functies van het aansprakelijkheidsrecht ......................................................6
De begrippen schuldaansprakelijkheid, kwalitatieve aansprakelijkheid en
risicoaansprakelijkheid................................................................................................6
Leereenheid 2: Aansprakelijkheid voor eigen gedrag ...................................................7
Inleiding leereenheid 2 ................................................................................................7
Het wettelijk systeem: de vereisten van art. 6:162 BW en art. 6:163 BW........................8
Onrechtmatige daad ..................................................................................................9
Onrechtmatigheidsgrond 1: inbreuk op een recht ....................................................... 10
Onrechtmatigheidsgrond 2: doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht .............. 10
Onrechtmatigheidsgrond 3: doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven
recht in het maatschappelijk verkeer betaamt ............................................................ 11
Gevaltypen .............................................................................................................. 11
Relativiteit ............................................................................................................... 12
Toerekenbaarheid..................................................................................................... 15
Schade .................................................................................................................... 16
Causaal verband ...................................................................................................... 16
Leereenheid 3: Causaliteit ......................................................................................... 16
Inleiding leereenheid 3 .............................................................................................. 16
Verschil causaliteitstoets in de vestigings- en omvangsfase.......................................... 17
Causaliteitsproblemen in de vestigingsfase (1) ............................................................ 17
Causaliteitsproblemen in de vestigingsfase (2) ............................................................ 18
Causaliteitsproblemen in de vestigingsfase (3) ............................................................ 18
Toerekening naar redelijkheid .................................................................................... 18
Leereenheid 4: Eigen schuld en verkeersaansprakelijkheid ........................................ 19
1
, Inleiding leereenheid 4 ........................................................................................... 19
De eigenschuldregeling van art. 6:101 BW ................................................................. 20
Verkeersaansprakelijkheid ......................................................................................... 20
Bijzondere toepassing eigenschuldregeling bij verkeersaansprakelijkheid ...................... 22
De positie van regresnemers ..................................................................................... 25
De reflexwerking van art. 185 WVW ......................................................................... 26
Hoofdelijkheid en draagplicht .................................................................................... 26
Leereenheid 5: Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken en dieren ........................ 28
Inleiding leereenheid 5 .............................................................................................. 28
Aansprakelijkheid voor roerende zaken, opstallen en dieren ......................................... 29
Tenzij-clausule ......................................................................................................... 32
Bijzondere regels met betrekking tot de aansprakelijke persoon ................................... 32
Productaansprakelijkheid .......................................................................................... 33
Samenloop en kanalisatie ......................................................................................... 35
Leereenheid 6: Kwalitatieve aansprakelijkheden voor personen ............................... 36
Inleiding leereenheid 6 .............................................................................................. 36
Aansprakelijkheid voor kinderen ................................................................................ 37
Aansprakelijkheid voor ondergeschikten, niet-ondergeschikten en vertegenwoordigers .. 37
Werkgeversaansprakelijkheid .................................................................................... 39
Tijdelijke regeling verhaalsrechten ............................................................................. 43
Leereenheid 7: Remedies, schadevergoeding en verjaring ......................................... 44
Inleiding leereenheid 7 .............................................................................................. 44
Schadevergoeding .................................................................................................... 45
Matiging en limitering ............................................................................................... 45
Andere remedies dan schadevergoeding .................................................................... 46
Verjaring (1) ............................................................................................................. 47
Verjaring (2) ............................................................................................................. 50
Leereenheid 8: Immateriële schade en de positie van derden .................................... 53
Inleiding leereenheid 8 .............................................................................................. 53
Immateriële schadevergoeding .................................................................................. 53
De positie van derden ............................................................................................... 54
2
,Leereenheid 1: Plaatsbepaling en functies van het
aansprakelijkheidsrecht
Inleiding leereenheid 1
Tijdens deze leereenheid komt de plaats van het aansprakelijkheidsrecht binnen het
verbintenissenrecht aan bod. Hierbij staan we stil bij de verschillen tussen de overeenkomst
en de onrechtmatige daad als bron van verbintenissen. Daarnaast staan we binnen deze
leereenheid stil bij de functies van het aansprakelijkheidsrecht en komen enkele
kernbegrippen aan bod.
Na het afronden van leereenheid 1 kunt u:
• uitleggen wat de plaats van het aansprakelijkheidsrecht is in het verbintenissenrecht;
• toelichten wat het verschil is tussen contractuele en buitencontractuele
aansprakelijkheid;
• de functies van het (buitencontractuele) aansprakelijkheidsrecht beschrijven;
• uitleggen wat wordt bedoeld met de begrippen ‘corrigerende rechtvaardigheid’,
‘distributieve rechtvaardigheid’, preventieve werking en genoegdoening;
• uitleggen wat wordt bedoeld met de begrippen schuldaansprakelijkheid, kwalitatieve
aansprakelijkheid en risicoaansprakelijkheid en deze begrippen van elkaar
onderscheiden.
De plaats van het aansprakelijkheidsrecht in het verbintenissenrecht
Het aansprakelijkheidsrecht maakt deel uit van het verbintenissenrecht, dat wordt geregeld in
Boek 6 van het BW. Het verbintenissenrecht omvat de regels betreffende verbintenissen. Een
verbintenis is een vermogensrechtelijke rechtsverhouding tussen twee of meer personen
krachtens welke de een tot een prestatie verplicht is (schuldenaar), terwijl de ander
(schuldeiser) tot die prestatie is gerechtigd.
Verbintenissen kunnen in beginsel slechts voortvloeien uit de wet of uit een overeenkomst.
Grondslagen voor verbintenissen uit de wet zijn onrechtmatige daad (titel 6.3 BW),
zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking (titel 6.4 BW). De
verbintenissen die voortvloeien uit titel 6.4 BW (de zogenaamde rechtmatige daden) blijven in
deze cursus buiten beschouwing.
Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad doet een verbintenis tot schadevergoeding
ontstaan. Deze verbintenis heeft twee kanten: enerzijds de rechtsplicht (van de
veroorzaker/dader) tot de betaling van schadevergoeding en anderzijds het
subjectieve vermogensrecht (van de benadeelde/slachtoffer) tot het ontvangen van
schadevergoeding.
3
, Kennisclip:
Verbintenis
Een verbintenis is een vermogensrechtelijke rechtsverhouding tussen twee of meer personen
krachtens welke de een tot een prestatie verplicht is, terwijl de ander tot die prestatie is
gerechtigd
Schuldenaar Schuldeiser
Twee belangrijkste bronnen van verbintenissen: Overeenkomst – Onrechtmatige daad
Verschil ten aanzien van de vorm
Overeenkomst (koop/verkoop boek)
Schuldenaar (V) Schuldeiser (K)
levering van het boek
Schuldeiser (K) Schuldenaar (V)
betaling van de koopprijs
Onrechtmatige daad (bal door ruit)
Schuldenaar Schuldeiser
betaling schadevergoeding
Verschil ten aanzien van de inhoud
Overeenkomst (boek): vrijwillig aangegaan, bepalend voor rechtsgevolgen
Onrechtmatige daad (bal): uit de wet, rechtsgevolgen van rechtswege
4
