Samenvatting praktisch straf(proces)recht
1
1.1
Een strafbaar feit is strafbaar wanneer de volgende voorwaarden aanwezig zijn:
- Het gaat om een menselijke gedraging
Een persoon heeft een gewilde spierbeweging uitgeoefend of juist nagelaten terwijl hij wel een
spierbeweging had kunnen maken.
- De gedraging valt onder een delictsomschrijving
Een delictsomschrijving is wettelijk vastgelegd. Er is voorafgaand aan het gedrag een strafbepaling
in de wet voor geformuleerd (legaliteitsbeginsel)
- Er is sprake van een wederrechtelijke gedraging
De gedraging is in strijd met het recht.
- De gedraging is aan schuld te wijten
De verdachte moet de gedraging verwijtbaar zijn. De verdachte had anders kunnen handelen maar
heeft dit niet gedaan.
1.2
Elementen: ongeschreven voorwaarden om iemand te kunnen straffen (zoals schuld en
wederrechtelijk).
Bestandsdelen: de onderdelen waaruit een delictsomschrijving bestaat. Deze moeten bewezen
worden om de verdachte schuldig te verklaren.
1.3
Er zijn verschillende soorten typen delicten.
Misdrijven: zijn zwaarder. Staat altijd een gevangenisstraf op. Hoort tot de bevoegdheid van de
rechtbank.
Overtredingen: zijn lichter. Staat een geldboete of hechtenis op. Wordt door de kantonrechter
beoordeeld.
Formele delicten: stellen een bepaald handelen strafbaar. De activiteit is strafbaar en het gaat niet
om het gevolg (diefstal).
Materiele delicten: het gevolg is strafbaar. De manier waarop het gevolg is bereikt is niet van
belang (doodslag).
Commissie delicten: stellen het handelen strafbaar (diefstal, doodslag, vernieling etc.).
Omissie delicten: stellen het nalaten strafbaar (nalaten van het verlenen van hulp).
Gronddelict: een bepaalde gedraging is strafbaar. Dit is een soort nulpunt (VB: art. 278).
Gekwalificeerd delict: is ernstiger dan het gronddelict. Het is wel hetzelfde soort delict maar er is
een extra bestandsdeel toegevoegd. De straf is hoger (VB: art. 289).
Geprivilegieerd delict: is lichter dan het gronddelict. De straf is ook lager. (VB: art. 290).
,2
2.1
Wederrechtelijk is een bestandsdeel en een element. De betekenis van het bestandsdeel
wederrechtelijk en het element wederrechtelijk kan verschillen.
2.2
De leer van Remmelink vat wederrechtelijk op als ‘’zonder toestemming van de rechthebbende’’.
2.3
Wederrechtelijk als bestandsdeel betekend: in strijd met de geschreven en ongeschreven regels
handelen.
3
3.1
Opzet is een bestandsdeel. Er zijn twee typen opzet:
Boos opzet: willens en wetens de strafwet overtreden. De verdachte weet dat zijn handelen
strafbaar is en heeft dit gewild. De verdachte heeft dan ook kwade bedoelingen. Het gaat om het
uiteindelijke doel.
Kleurloos opzet: de verdachte heeft willens en wetens gehandeld. Dat de verdachte wist dat het
handelen strafbaar was, maakt niks uit.
3.2
Er zijn ook verschillende vormen van opzet. Deze vormen gaan er allemaal vanuit de verdachte
willens en wetens gehandeld heeft. In hoeverre de verdachte willens en wetens gehandeld heeft,
verschilt wel.
Opzet als bedoeling: een verdachte heeft een bepaalde bedoeling en overtreed daarom de wet. De
verdachte wil dat een gevolg intreedt en hier handelt hij naar. Hij weet dat zijn handelen ervoor
zorgt dat het gewilde gevolg intreedt. Het is niet vereist dat het gevolg ook daadwerkelijk intreedt
(poging).
Opzet als bedoeling wordt vaak ook als oogmerk omgeschreven in de delictsomschrijving.
Oogmerk: het gaat om het doel van de verdachte. Dit doel wil de verdachte bereiken door willens
en wetens een strafbaar feit te plegen. Er wordt gekeken naar het naaste doel en niet naar het
uiteindelijke doel.
Opzet als zekerheidsbewustzijn: de verdachte weet zeker dan een bepaald gevolg intreed. De wil
van de verdachte was niet op dit gevolg gericht maar toch wist hij zeker dat dit ongewilde gevolg
in kon treden (100% zeker).
Opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn: wanneer het waarschijnlijk is dat bepaalde gevolgen
intreden. Er kan niet met zekerheid worden gezegd dat dit gevolg gaat intreden (kan 99% zeker
zijn).
Voorwaardelijk opzet: dit is de lichtste vorm van opzet. Het is dus mogelijk dat bepaalde gevolgen,
als gevolg van het handelen, zullen intreden. ‘’de verdachte heeft zich willens en wetens
blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat een bepaald gevolg intreedt en dat gevolg op de koop
toegenomen’’. De verdachte is zich bewust van de aanmerkelijke kans dat een gevolg intreedt
maar toch gaat hij door met het handelen en neemt hij de gevolgen op de koop toe. Welke
situaties als aanmerkelijk kunnen worden beoordeeld, is per situatie verschillend. Als de verdachte
zich niet of bijna niet bewust is van de aanmerkelijke kans, dan is er vaak sprake van schuld.
, 3.3
Opzet kan als bewezen worden verklaard wanneer er sprake is van voorwaardelijk opzet.
4
4.1
Schuld als bestandsdeel wordt ook wel culpa genoemd. Het gaat er niet om of iemand expres heeft
gehandeld maar of er iemand een verwijt kan worden vermaakt. De verdachte maakt een fout wat
een ongewild gevolg veroorzaakt. De verdachte is onvoorzichtig geweest aangezien hij anders had
kunnen handelen. Schuld is dus te omschrijven als de aanmerkelijke kans van verwijtbare
onvoorzichtigheid.
4.2
Onvoorzichtigheid: wordt gemeten door te kijken naar hoe andere mensen in deze situatie zouden
handelen. Er wordt gekeken naar of het handelen onder de maatschappelijke norm is en de
gevolgen voorzienbaar zijn. Een onaanvaardbaar risico. De verdachte kon anders handelen.
4.3
Zorgvuldigheidseisen objectiveren het begrip onvoorzichtigheid meer. Zorgvuldigheidseisen zijn:
- Regels, wetten etc.
- De specifieke kennis en vaardigheden van de verdachte (garantenstellung).
4.4
De onvoorzichtigheid moet ook verwijtbaar zijn, wil er sprake zijn van schuld. Meestal is
onvoorzichtigheid verwijtbaar tenzij er een beroep kan worden gedaan op
schulduitsluitingsgronden.
4.5
De verwijtbare onvoorzichtigheid moet ook aanmerkelijk zijn. Het moet belangrijk genoeg zijn:
heeft de verdachte de voorzichtigheid betracht die de gemiddelde mens in deze omstandigheden
had genomen en had hij anders moeten of kunnen handelen?
4.6
Er zijn twee soorten schuld. Je hebt onbewuste en bewuste schuld. Het verschil tussen deze 2 is
belangrijk aangezien het de ernst aangeeft en het verschil tussen voorwaardelijke opzet en schuld
aangeeft.
Bewuste schuld: dit grenst met voorwaardelijk opzet. Bij voorwaardelijk opzet neem de verdachte
de gevolgen op de koop toe en bij bewuste schuld maakt de verdachte een verkeerde inschatting
van de gevolgen.
Onbewuste schuld: de verdachte heeft niet nagedacht over de mogelijke gevolgen maar hij had
moeten weten dat hij anders had moeten handelen.
5
5.1
Bij het kijken naar het causaal verband wordt er gekeken naar welk gevolg er nog te koppelen is
aan een strafbare handeling.
Er kan worden gesproken van een causaal verband wanneer het gevolg redelijkerwijs kan worden
toegekend aan de dader. Dit wordt ook wel de leer van redelijke toerekening genoemd. Wanneer
de gevolgen te overzien waren, wordt er weer gesproken van de voorzienbaarheidsleer.
Wanneer er van een causaal verband kan worden gesproken, hangt af van de situatie. Toch zijn er
een aantal vuistregels om het duidelijker te maken.
1
1.1
Een strafbaar feit is strafbaar wanneer de volgende voorwaarden aanwezig zijn:
- Het gaat om een menselijke gedraging
Een persoon heeft een gewilde spierbeweging uitgeoefend of juist nagelaten terwijl hij wel een
spierbeweging had kunnen maken.
- De gedraging valt onder een delictsomschrijving
Een delictsomschrijving is wettelijk vastgelegd. Er is voorafgaand aan het gedrag een strafbepaling
in de wet voor geformuleerd (legaliteitsbeginsel)
- Er is sprake van een wederrechtelijke gedraging
De gedraging is in strijd met het recht.
- De gedraging is aan schuld te wijten
De verdachte moet de gedraging verwijtbaar zijn. De verdachte had anders kunnen handelen maar
heeft dit niet gedaan.
1.2
Elementen: ongeschreven voorwaarden om iemand te kunnen straffen (zoals schuld en
wederrechtelijk).
Bestandsdelen: de onderdelen waaruit een delictsomschrijving bestaat. Deze moeten bewezen
worden om de verdachte schuldig te verklaren.
1.3
Er zijn verschillende soorten typen delicten.
Misdrijven: zijn zwaarder. Staat altijd een gevangenisstraf op. Hoort tot de bevoegdheid van de
rechtbank.
Overtredingen: zijn lichter. Staat een geldboete of hechtenis op. Wordt door de kantonrechter
beoordeeld.
Formele delicten: stellen een bepaald handelen strafbaar. De activiteit is strafbaar en het gaat niet
om het gevolg (diefstal).
Materiele delicten: het gevolg is strafbaar. De manier waarop het gevolg is bereikt is niet van
belang (doodslag).
Commissie delicten: stellen het handelen strafbaar (diefstal, doodslag, vernieling etc.).
Omissie delicten: stellen het nalaten strafbaar (nalaten van het verlenen van hulp).
Gronddelict: een bepaalde gedraging is strafbaar. Dit is een soort nulpunt (VB: art. 278).
Gekwalificeerd delict: is ernstiger dan het gronddelict. Het is wel hetzelfde soort delict maar er is
een extra bestandsdeel toegevoegd. De straf is hoger (VB: art. 289).
Geprivilegieerd delict: is lichter dan het gronddelict. De straf is ook lager. (VB: art. 290).
,2
2.1
Wederrechtelijk is een bestandsdeel en een element. De betekenis van het bestandsdeel
wederrechtelijk en het element wederrechtelijk kan verschillen.
2.2
De leer van Remmelink vat wederrechtelijk op als ‘’zonder toestemming van de rechthebbende’’.
2.3
Wederrechtelijk als bestandsdeel betekend: in strijd met de geschreven en ongeschreven regels
handelen.
3
3.1
Opzet is een bestandsdeel. Er zijn twee typen opzet:
Boos opzet: willens en wetens de strafwet overtreden. De verdachte weet dat zijn handelen
strafbaar is en heeft dit gewild. De verdachte heeft dan ook kwade bedoelingen. Het gaat om het
uiteindelijke doel.
Kleurloos opzet: de verdachte heeft willens en wetens gehandeld. Dat de verdachte wist dat het
handelen strafbaar was, maakt niks uit.
3.2
Er zijn ook verschillende vormen van opzet. Deze vormen gaan er allemaal vanuit de verdachte
willens en wetens gehandeld heeft. In hoeverre de verdachte willens en wetens gehandeld heeft,
verschilt wel.
Opzet als bedoeling: een verdachte heeft een bepaalde bedoeling en overtreed daarom de wet. De
verdachte wil dat een gevolg intreedt en hier handelt hij naar. Hij weet dat zijn handelen ervoor
zorgt dat het gewilde gevolg intreedt. Het is niet vereist dat het gevolg ook daadwerkelijk intreedt
(poging).
Opzet als bedoeling wordt vaak ook als oogmerk omgeschreven in de delictsomschrijving.
Oogmerk: het gaat om het doel van de verdachte. Dit doel wil de verdachte bereiken door willens
en wetens een strafbaar feit te plegen. Er wordt gekeken naar het naaste doel en niet naar het
uiteindelijke doel.
Opzet als zekerheidsbewustzijn: de verdachte weet zeker dan een bepaald gevolg intreed. De wil
van de verdachte was niet op dit gevolg gericht maar toch wist hij zeker dat dit ongewilde gevolg
in kon treden (100% zeker).
Opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn: wanneer het waarschijnlijk is dat bepaalde gevolgen
intreden. Er kan niet met zekerheid worden gezegd dat dit gevolg gaat intreden (kan 99% zeker
zijn).
Voorwaardelijk opzet: dit is de lichtste vorm van opzet. Het is dus mogelijk dat bepaalde gevolgen,
als gevolg van het handelen, zullen intreden. ‘’de verdachte heeft zich willens en wetens
blootgesteld aan de aanmerkelijke kans dat een bepaald gevolg intreedt en dat gevolg op de koop
toegenomen’’. De verdachte is zich bewust van de aanmerkelijke kans dat een gevolg intreedt
maar toch gaat hij door met het handelen en neemt hij de gevolgen op de koop toe. Welke
situaties als aanmerkelijk kunnen worden beoordeeld, is per situatie verschillend. Als de verdachte
zich niet of bijna niet bewust is van de aanmerkelijke kans, dan is er vaak sprake van schuld.
, 3.3
Opzet kan als bewezen worden verklaard wanneer er sprake is van voorwaardelijk opzet.
4
4.1
Schuld als bestandsdeel wordt ook wel culpa genoemd. Het gaat er niet om of iemand expres heeft
gehandeld maar of er iemand een verwijt kan worden vermaakt. De verdachte maakt een fout wat
een ongewild gevolg veroorzaakt. De verdachte is onvoorzichtig geweest aangezien hij anders had
kunnen handelen. Schuld is dus te omschrijven als de aanmerkelijke kans van verwijtbare
onvoorzichtigheid.
4.2
Onvoorzichtigheid: wordt gemeten door te kijken naar hoe andere mensen in deze situatie zouden
handelen. Er wordt gekeken naar of het handelen onder de maatschappelijke norm is en de
gevolgen voorzienbaar zijn. Een onaanvaardbaar risico. De verdachte kon anders handelen.
4.3
Zorgvuldigheidseisen objectiveren het begrip onvoorzichtigheid meer. Zorgvuldigheidseisen zijn:
- Regels, wetten etc.
- De specifieke kennis en vaardigheden van de verdachte (garantenstellung).
4.4
De onvoorzichtigheid moet ook verwijtbaar zijn, wil er sprake zijn van schuld. Meestal is
onvoorzichtigheid verwijtbaar tenzij er een beroep kan worden gedaan op
schulduitsluitingsgronden.
4.5
De verwijtbare onvoorzichtigheid moet ook aanmerkelijk zijn. Het moet belangrijk genoeg zijn:
heeft de verdachte de voorzichtigheid betracht die de gemiddelde mens in deze omstandigheden
had genomen en had hij anders moeten of kunnen handelen?
4.6
Er zijn twee soorten schuld. Je hebt onbewuste en bewuste schuld. Het verschil tussen deze 2 is
belangrijk aangezien het de ernst aangeeft en het verschil tussen voorwaardelijke opzet en schuld
aangeeft.
Bewuste schuld: dit grenst met voorwaardelijk opzet. Bij voorwaardelijk opzet neem de verdachte
de gevolgen op de koop toe en bij bewuste schuld maakt de verdachte een verkeerde inschatting
van de gevolgen.
Onbewuste schuld: de verdachte heeft niet nagedacht over de mogelijke gevolgen maar hij had
moeten weten dat hij anders had moeten handelen.
5
5.1
Bij het kijken naar het causaal verband wordt er gekeken naar welk gevolg er nog te koppelen is
aan een strafbare handeling.
Er kan worden gesproken van een causaal verband wanneer het gevolg redelijkerwijs kan worden
toegekend aan de dader. Dit wordt ook wel de leer van redelijke toerekening genoemd. Wanneer
de gevolgen te overzien waren, wordt er weer gesproken van de voorzienbaarheidsleer.
Wanneer er van een causaal verband kan worden gesproken, hangt af van de situatie. Toch zijn er
een aantal vuistregels om het duidelijker te maken.
