Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443
,Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443
, Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten
1.1 Kwaliteit van leven
In het Handboek steunend relationeel handelen vormt kwaliteit van leven het morele en
methodische vertrekpunt van professionele ondersteuning. Wilken benadrukt dat kwaliteit van leven
een holistisch en relationeel begrip is: het gaat niet slechts om gezondheid of materieel welzijn,
maar om het ervaren van betekenis, verbondenheid en autonomie. De mens wordt gezien als een
relationeel wezen dat zijn identiteit mede vormt binnen sociale contexten.
Kwaliteit van leven vraagt daarom om een brede benadering van zorg, waarin zowel fysieke,
psychische, sociale als existentiële dimensies aandacht krijgen. Dit sluit aan bij internationale
modellen, zoals het Quality of Life Framework van Schalock & Verdugo, waarin domeinen als
participatie, persoonlijke ontwikkeling en interpersoonlijke relaties centraal staan. Voor professionals
betekent dit dat zij niet alleen problemen moeten oplossen, maar vooral de omstandigheden moeten
creëren waarin mensen zich kunnen ontplooien.
1.2 Goede zorg draagt bij aan welzijn
Volgens Wilken ligt het hart van goede zorg in het bevorderen van welzijn. Welzijn verwijst naar de
staat waarin iemand zich competent, veilig en verbonden voelt met zijn omgeving. In het steunend
relationeel handelen betekent dit dat de professional niet optreedt als expert die de ander ‘herstelt’,
maar als bondgenoot die samen met de cliënt zoekt naar een betekenisvol leven.
Goede zorg is daarom zowel instrumenteel als existentiëel. Ze omvat praktische steun en
tegelijkertijd morele betrokkenheid. Deze dubbele dimensie vraagt om nabijheid, aandacht en
wederkerigheid. De professional moet sensitief zijn voor de levensverhalen, waarden en voorkeuren
van de persoon, en zich bewust zijn van de invloed van context en macht in de zorgrelatie.
Een belangrijk kenmerk van deze benadering is dat zorg altijd co-creatief is. Ze ontstaat in de
ontmoeting tussen mensen en kan niet volledig worden vastgelegd in protocollen. Door dialoog en
vertrouwen ontstaat ruimte voor herstel, groei en eigen regie.
1.4 Positieve psychologie
De positieve psychologie vormt een belangrijke inspiratiebron voor steunend relationeel handelen.
Waar traditionele hulpverlening vaak focust op stoornissen, tekorten en problemen, richt de
positieve psychologie zich op kracht, veerkracht, hoop en zingeving. Wilken stelt dat deze
benadering de aandacht verlegt van wat er mis is naar wat iemand kan en wil bijdragen.
Dit perspectief benadrukt het belang van erkenning van kleine successen, het versterken van
zelfvertrouwen en het ontwikkelen van persoonlijke competenties. Positieve emoties, sociale
verbondenheid en betekenisvolle doelen blijken niet slechts bijproducten, maar bouwstenen van
herstel. De professional die werkt vanuit deze visie helpt cliënten hun sterke kanten te ontdekken en
in te zetten in hun dagelijks leven.
Positieve psychologie verbindt zich zo met herstelgericht werken en empowerment – concepten die
Wilken regelmatig integreert in zijn bredere visie op inclusieve zorg en maatschappelijke participatie.
, Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443
1.7 Opvattingen over zorg
In dit onderdeel analyseert Wilken verschillende zorgparadigma’s. De medische opvatting
beschouwt zorg als behandeling en herstel van functies; de sociale opvatting richt zich op
participatie en maatschappelijke integratie; en de relationele opvatting beschouwt zorg als
menselijke ontmoeting. Deze laatste vormt het hart van steunend relationeel handelen.
De relationele visie veronderstelt dat mensen pas tot bloei komen binnen betekenisvolle relaties.
Zorg wordt dan niet primair bepaald door regels of organisatiestructuren, maar door de kwaliteit van
de relatie tussen cliënt en professional. Die relatie is gekenmerkt door vertrouwen, wederkerigheid
en respect voor de eigenheid van de ander.
Wilken benadrukt dat het huidige zorgsysteem te vaak neigt naar bureaucratische of instrumentele
benaderingen. Een relationele visie vraagt daarentegen om hermenselijking van zorg, waarbij de
persoon centraal staat in plaats van het systeem.
1.8 Samenlevingsgerichte zorg
Tot slot benadrukt Wilken dat goede zorg altijd ingebed is in een bredere maatschappelijke context.
“Samenlevingsgerichte zorg” verwijst naar een visie waarin ondersteuning niet geïsoleerd
plaatsvindt, maar in wisselwerking met familie, buurt, gemeenschap en samenleving. Zorg en welzijn
zijn collectieve verantwoordelijkheden, niet alleen taken van professionals.
Deze benadering sluit aan bij hedendaagse ontwikkelingen als community care en inclusieve
gemeenschappen, waarin burgers, professionals en organisaties samenwerken om mensen met
kwetsbaarheden te ondersteunen. De professional vervult hierbij de rol van verbinder en facilitator:
iemand die netwerken versterkt, sociale steun mobiliseert en mensen helpt om actief deel te nemen
aan de samenleving.
Samenlevingsgerichte zorg impliceert een transitie van zorgen vóór naar zorgen mét: van
afhankelijkheid naar betrokkenheid, van individuele hulpverlening naar collectieve solidariteit.
Kernbegrippen van kwaliteit en welzijn
Kwaliteit van leven omvat betekenis, autonomie en verbondenheid
Welzijn ontstaat door veiligheid, competentie en participatie
Positieve psychologie richt zich op kracht, hoop en groei
Visies en contexten van zorg
Relationele zorg: ontmoeting, wederkerigheid en vertrouwen
Samenlevingsgerichte zorg: zorg in verbondenheid met gemeenschap
Co-creatie: cliënt en professional bouwen samen aan herstel en zingeving
,Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443
, Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten
1.1 Kwaliteit van leven
In het Handboek steunend relationeel handelen vormt kwaliteit van leven het morele en
methodische vertrekpunt van professionele ondersteuning. Wilken benadrukt dat kwaliteit van leven
een holistisch en relationeel begrip is: het gaat niet slechts om gezondheid of materieel welzijn,
maar om het ervaren van betekenis, verbondenheid en autonomie. De mens wordt gezien als een
relationeel wezen dat zijn identiteit mede vormt binnen sociale contexten.
Kwaliteit van leven vraagt daarom om een brede benadering van zorg, waarin zowel fysieke,
psychische, sociale als existentiële dimensies aandacht krijgen. Dit sluit aan bij internationale
modellen, zoals het Quality of Life Framework van Schalock & Verdugo, waarin domeinen als
participatie, persoonlijke ontwikkeling en interpersoonlijke relaties centraal staan. Voor professionals
betekent dit dat zij niet alleen problemen moeten oplossen, maar vooral de omstandigheden moeten
creëren waarin mensen zich kunnen ontplooien.
1.2 Goede zorg draagt bij aan welzijn
Volgens Wilken ligt het hart van goede zorg in het bevorderen van welzijn. Welzijn verwijst naar de
staat waarin iemand zich competent, veilig en verbonden voelt met zijn omgeving. In het steunend
relationeel handelen betekent dit dat de professional niet optreedt als expert die de ander ‘herstelt’,
maar als bondgenoot die samen met de cliënt zoekt naar een betekenisvol leven.
Goede zorg is daarom zowel instrumenteel als existentiëel. Ze omvat praktische steun en
tegelijkertijd morele betrokkenheid. Deze dubbele dimensie vraagt om nabijheid, aandacht en
wederkerigheid. De professional moet sensitief zijn voor de levensverhalen, waarden en voorkeuren
van de persoon, en zich bewust zijn van de invloed van context en macht in de zorgrelatie.
Een belangrijk kenmerk van deze benadering is dat zorg altijd co-creatief is. Ze ontstaat in de
ontmoeting tussen mensen en kan niet volledig worden vastgelegd in protocollen. Door dialoog en
vertrouwen ontstaat ruimte voor herstel, groei en eigen regie.
1.4 Positieve psychologie
De positieve psychologie vormt een belangrijke inspiratiebron voor steunend relationeel handelen.
Waar traditionele hulpverlening vaak focust op stoornissen, tekorten en problemen, richt de
positieve psychologie zich op kracht, veerkracht, hoop en zingeving. Wilken stelt dat deze
benadering de aandacht verlegt van wat er mis is naar wat iemand kan en wil bijdragen.
Dit perspectief benadrukt het belang van erkenning van kleine successen, het versterken van
zelfvertrouwen en het ontwikkelen van persoonlijke competenties. Positieve emoties, sociale
verbondenheid en betekenisvolle doelen blijken niet slechts bijproducten, maar bouwstenen van
herstel. De professional die werkt vanuit deze visie helpt cliënten hun sterke kanten te ontdekken en
in te zetten in hun dagelijks leven.
Positieve psychologie verbindt zich zo met herstelgericht werken en empowerment – concepten die
Wilken regelmatig integreert in zijn bredere visie op inclusieve zorg en maatschappelijke participatie.
, Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443
1.7 Opvattingen over zorg
In dit onderdeel analyseert Wilken verschillende zorgparadigma’s. De medische opvatting
beschouwt zorg als behandeling en herstel van functies; de sociale opvatting richt zich op
participatie en maatschappelijke integratie; en de relationele opvatting beschouwt zorg als
menselijke ontmoeting. Deze laatste vormt het hart van steunend relationeel handelen.
De relationele visie veronderstelt dat mensen pas tot bloei komen binnen betekenisvolle relaties.
Zorg wordt dan niet primair bepaald door regels of organisatiestructuren, maar door de kwaliteit van
de relatie tussen cliënt en professional. Die relatie is gekenmerkt door vertrouwen, wederkerigheid
en respect voor de eigenheid van de ander.
Wilken benadrukt dat het huidige zorgsysteem te vaak neigt naar bureaucratische of instrumentele
benaderingen. Een relationele visie vraagt daarentegen om hermenselijking van zorg, waarbij de
persoon centraal staat in plaats van het systeem.
1.8 Samenlevingsgerichte zorg
Tot slot benadrukt Wilken dat goede zorg altijd ingebed is in een bredere maatschappelijke context.
“Samenlevingsgerichte zorg” verwijst naar een visie waarin ondersteuning niet geïsoleerd
plaatsvindt, maar in wisselwerking met familie, buurt, gemeenschap en samenleving. Zorg en welzijn
zijn collectieve verantwoordelijkheden, niet alleen taken van professionals.
Deze benadering sluit aan bij hedendaagse ontwikkelingen als community care en inclusieve
gemeenschappen, waarin burgers, professionals en organisaties samenwerken om mensen met
kwetsbaarheden te ondersteunen. De professional vervult hierbij de rol van verbinder en facilitator:
iemand die netwerken versterkt, sociale steun mobiliseert en mensen helpt om actief deel te nemen
aan de samenleving.
Samenlevingsgerichte zorg impliceert een transitie van zorgen vóór naar zorgen mét: van
afhankelijkheid naar betrokkenheid, van individuele hulpverlening naar collectieve solidariteit.
Kernbegrippen van kwaliteit en welzijn
Kwaliteit van leven omvat betekenis, autonomie en verbondenheid
Welzijn ontstaat door veiligheid, competentie en participatie
Positieve psychologie richt zich op kracht, hoop en groei
Visies en contexten van zorg
Relationele zorg: ontmoeting, wederkerigheid en vertrouwen
Samenlevingsgerichte zorg: zorg in verbondenheid met gemeenschap
Co-creatie: cliënt en professional bouwen samen aan herstel en zingeving
