Hoofdstuk 1: Sociologie, een eerste kennismaking..................................................................................... 5
1.1 Inleiding: Niet iedereen leeft even lang.................................................................................................5
1.2 De sociologische verbeelding................................................................................................................ 6
1.3 Van gedrag tot samenleving.................................................................................................................. 7
1.3.1 Gedrag..........................................................................................................................................7
1.3.2 Sociaal handelen.......................................................................................................................... 7
1.3.3 Interactie....................................................................................................................................10
1.3.4 Vormen van interactie................................................................................................................10
1.3.5 De stolling van interactie in cultuur en structuur.......................................................................12
1.3.6 De context.................................................................................................................................. 13
1.4 De sociologie en haar aanverwante disciplines................................................................................... 14
1.5 Basisregels bij de uitvoering van sociologisch onderzoek................................................................... 17
1.5.1 Objectiviteit................................................................................................................................17
1.5.2 Concepten.................................................................................................................................. 17
1.5.3 Generalisatie.............................................................................................................................. 18
1.5.4 Empirisch materiaal................................................................................................................... 18
1.5.5 Cumulativiteit.............................................................................................................................19
1.5.6 Verifieerbare rapportering......................................................................................................... 19
1.6 Kwantitatief of kwalitatief?..................................................................................................................20
1.6.1 Kwantitatieve benadering: het positivisme................................................................................20
1.6.2 de kwalitatieve benadering: nadruk op betekenis..................................................................... 22
1.7 Sociologie voor wie & voor wat?......................................................................................................... 24
1.7.1 sociologische arbeidsverdeling.................................................................................................. 24
1.7.2 Competenties in toegepaste sociologie..................................................................................... 28
1.7.3 Waarden & wetenschap.............................................................................................................30
1.7.4 Conclusie....................................................................................................................................30
1.8 Slotbeschouwing................................................................................................................................. 30
herhaling/overzicht disciplines:.................................................................................................................31
Hoofdstuk 2: Cultuur................................................................................................................................32
2.1 Inhoud van het georganiseerd samenleven: cultuur........................................................................... 32
2.1.1 Inleiding..................................................................................................................................... 32
2.1.2 Is cultuur een puur menselijke eigenschap?.............................................................................. 34
2.1.3 Symbolen, tekens en taal........................................................................................................... 35
2.1.4 De componenten v cultuur........................................................................................................ 36
2.1.5 kenmerken die culturen van elkaar onderscheiden................................................................... 37
2.1.6 Ontstaan van cultuur..................................................................................................................38
2.1.7 Cultuur als lens...........................................................................................................................38
2.1.8 Cultuur & etniciteit.................................................................................................................... 39
2.2 Slotbeschouwing................................................................................................................................. 41
Hoofdstuk 3: Sociale structuur................................................................................................................. 42
3.1 Groepen...............................................................................................................................................42
3.1.1 Basiskenmerken van groepen.................................................................................................... 43
3.1.2 Soorten groepen........................................................................................................................ 43
3.1.3 het probleem van samenwerken binnen sociale groepen......................................................... 44
3.2 Sociale relaties.....................................................................................................................................46
, 3.2.1 Macht......................................................................................................................................... 46
3.2.2 Sociale status & rol.....................................................................................................................47
3.2.3 Rolproblemen.............................................................................................................................48
3.2.4 Statusproblemen........................................................................................................................49
3.3 Formele organisaties........................................................................................................................... 50
3.3.1 De bureaucratie......................................................................................................................... 50
3.3.2 De organisatie in de praktijk...................................................................................................... 51
3.4 Structurele effecten.............................................................................................................................52
3.5 Slotbeschouwing................................................................................................................................. 53
Hoofdstuk 4: Institutionalisatie en socialisatie......................................................................................... 54
4.1 Institutionalisatie.................................................................................................................................54
4.1.1 Omschrijving.............................................................................................................................. 54
4.1.2 Ontstaan van instituties............................................................................................................. 55
4.1.3 De voortzetting in de tijd van instituties.................................................................................... 58
4.2 Socialisatie........................................................................................................................................... 59
4.2.1 Omschrijving.............................................................................................................................. 59
4.2.2 De belangrijkste socialisatietheorieën....................................................................................... 59
4.2.2.1 GEORGE HEBERT MEAD (1863 – 1931).............................................................................59
4.2.2.2 JEAN PIAGET..................................................................................................................... 63
4.2.2.3 SIGMUND FREUD (1856 – 1939).......................................................................................64
4.2.2.4 MARGARET MEAD............................................................................................................ 65
4.2.3 Identiteit en zelfbeeld................................................................................................................ 66
4.2.4 Emoties...................................................................................................................................... 67
4.2.5 Kinderculturen: ‘Peergroups’ en socialisatie..............................................................................70
4.2.6 Rolsocialisatie.............................................................................................................................71
4.2.7 Socialisatie en structuren...........................................................................................................72
4.2.7.1 De structuur van het gezin................................................................................................72
4.2.7.2 Het gezin binnen de sociale structuur.............................................................................. 73
4.2.7.3 Referentiegroeptheorie.................................................................................................... 75
4.3 Slotbeschouwing................................................................................................................................. 77
Hoofdstuk 5: Sociale controle & deviantie................................................................................................78
5.1 Sociale controle................................................................................................................................... 78
5.1.1 De morele orde: het ontstaan & de internalisatie van normen & waarden...............................78
5.1.2 De politieke orde........................................................................................................................80
5.2 Sociologische verklaringen voor deviantie.......................................................................................... 81
5.2.1 Het relatieve & normatieve karakter van deviantie................................................................... 81
5.2.2 Ontregeling of anomie............................................................................................................... 82
5.2.2.1 Anomie volgens Durkheim............................................................................................... 82
5.2.2.2 Anomie volgens Merton................................................................................................... 83
5.2.2.3 Merton & Durkheim vergeleken.......................................................................................85
5.2.3 Vervreemding.............................................................................................................................85
5.2.4 Differentiële associatie...............................................................................................................87
5.2.5 De delinquente subcultuur........................................................................................................ 88
5.2.6 De vraag op haar kop: waarom is iemand niet deviant?............................................................89
5.2.7 Het etiketteerperspectief........................................................................................................... 90
5.3 Slotbeschouwing................................................................................................................................. 90
Hoofdstuk 6: Sociale Stratificatie............................................................................................................. 90
, 6.1 Het ontstaan van sociale stratificatie...................................................................................................91
6.2 Stratificatie in landbouwsamenlevingen............................................................................................. 92
6.2.1 Slavernij......................................................................................................................................92
6.2.2 Kasten.........................................................................................................................................92
6.2.3 Standen...................................................................................................................................... 94
6.3 Stratificatie in industriële samenlevingen: klasse................................................................................95
6.3.1 Marx (1818 – 1883)....................................................................................................................95
6.3.2 Weber (1864-1920).................................................................................................................... 96
6.3.3 Marx en Weber vergeleken........................................................................................................97
6.3.4 De uitbreiding van de marxistische en Weberiaanse visie: Dahrendorf (1959)......................... 98
6.3.5 Bourdieu (1930 – 2002)............................................................................................................. 99
6.4 Sociale mobiliteit............................................................................................................................... 101
6.5 Hoe worden economische klassen sociale klassen?..........................................................................102
6.6 Is sociale stratificatie noodzakelijk?...................................................................................................103
6.7 Sociale ongelijkheid op basis van geslacht........................................................................................ 104
6.8 Slotbeschouwing............................................................................................................................... 107
Hoofdstuk 7: religie................................................................................................................................107
7.1 Inleiding............................................................................................................................................. 107
7.2 Omschrijving......................................................................................................................................108
7.2.1 Vroege pogingen tot afbakening.............................................................................................. 108
7.2.1.1 Het animisme................................................................................................................. 108
7.2.1.2 Durkheims omschrijving van godsdienst........................................................................ 108
7.2.2 Hedendaagse, functionalistische & substantiële definities van religie.................................... 111
7.2.2.1 Functionalistische omschrijvingen van godsdienst: Yinger.............................................111
7.2.2.2 Substantiële omschrijvingen: geloofsideeën, geloofspraktijken &
geloofsgemeenschappen............................................................................................................112
7.3 Het secularisatiedebat.......................................................................................................................114
7.3.1 De klassieke secularisatiethese................................................................................................ 114
7.3.2 Economische theorieën van religieuze betrokkenheid............................................................ 115
7.3.3 Economische ontwikkeling & secularisatie.............................................................................. 118
7.4 Religieus fundamentalisme............................................................................................................... 118
7.5 Slotbeschouwing............................................................................................................................... 119
Hoofdstuk 8: Sociale verandering...........................................................................................................120
8.1 De classificatie van samenlevingen: inleiding....................................................................................120
8.2 Niveaus van maatschappelijke organisatie........................................................................................ 121
8.2.1 Horde....................................................................................................................................... 121
8.2.2 Stam......................................................................................................................................... 122
8.2.3 Stam met opperste gezag (chiefdoms).....................................................................................123
8.2.4 Staat......................................................................................................................................... 124
8.2.5 Wereldrijken.............................................................................................................................125
8.2.6 Besluit...................................................................................................................................... 125
8.3 Sociale verandering........................................................................................................................... 126
8.3.1 Inleiding................................................................................................................................... 126
8.3.2 Theorieën van sociale verandering.......................................................................................... 127
8.3.2.1 Materialistische verklaringen: technologische theorieën...............................................128
8.3.2.1.1 Drie fases van maatschappelijke transformatie volgens Rose (1967)................... 128
8.3.2.1.2 Technologische evolutie en ‘cultural lag’.............................................................. 129
, 8.3.2.1.3 Voorbeelden van technologische theorieën van sociale verandering.................. 129
8.3.2.2 Idealistische theorieën: cultuur als motor van sociale verandering............................... 133
8.3.2.2.1 De cyclische theorie van Pitirim Sorokin............................................................... 133
8.3.2.2.2 De postmodernisatietheorie van Ronald Inglehart............................................... 135
8.3.3 Culturele diffusietheorieën...................................................................................................... 136
8.3.4 De wereldsysteemtheorie van I. Wallerstein............................................................................138
8.3.5 Theorie van de sociale hervormingsbeweging.........................................................................139
8.3.5.1 Begripsomschrijving & studieveld.................................................................................. 139
8.3.5.2 Ontstaan van sociale bewegingen.................................................................................. 139
8.3.5.2.1 Macrosociologische & structurele determinanten............................................... 140
8.3.5.2.2 Meso- & microsociologische determinanten & betekenissystemen.....................140
8.3.5.3 De gevolgen van een sociale beweging voor de samenleving........................................ 141
8.3.5.4 Revoluties....................................................................................................................... 142
8.3.5.4.1 Begripsomschrijving.............................................................................................. 142
8.3.5.4.2 Verklaring.............................................................................................................. 142
8.4 Slotbeschouwing............................................................................................................................... 143