Volledige tentamensamenvatting inleiding IPR

Inleiding internationaal publiekrecht



Inleiding internationaal
publiekrecht
Inhoudsopgave
Kern van het internationaal publiekrecht....................................................................................................... 2
H1. Begrip en aard van het internationaal publiekrecht......................................................................................2
H2. Rechtssubjecten.............................................................................................................................................4
H3. Staten.............................................................................................................................................................5
H4. Internationale organisaties............................................................................................................................7
H5. Rechtsbronnen.............................................................................................................................................10
H6. Verdragenrecht............................................................................................................................................14
H7. Aansprakelijkheid.........................................................................................................................................16
H8. Afbakening van staatsgezag........................................................................................................................19
H10. Vrede en veiligheid.....................................................................................................................................24
H12. Geschillenbeslechting................................................................................................................................27
H13. Doorwerking in de internationale rechtsorde............................................................................................30

Hoorcolleges................................................................................................................................................ 32
Hoorcollege 1.....................................................................................................................................................32
Hoorcollege 2.....................................................................................................................................................36
Hoorcollege 3.....................................................................................................................................................42
Hoorcollege 4.....................................................................................................................................................49
Hoorcollege 5.....................................................................................................................................................55
Hoorcollege 6.....................................................................................................................................................61

Werkgroepen............................................................................................................................................... 71
Werkgroep 1.......................................................................................................................................................71
Werkgroep 2.......................................................................................................................................................73
Werkgroep 3.......................................................................................................................................................75
Werkgroep 4:......................................................................................................................................................77
Werkgroep 5.......................................................................................................................................................78
Werkgroep 6.......................................................................................................................................................80

, Inleiding internationaal publiekrecht



Kern van het internationaal publiekrecht
H1. Begrip en aard van het internationaal publiekrecht
 Onderlinge onafhankelijkheden maken internationale samenwerking noodzakelijk
 Belang van internationaal recht voor nationaal recht  de staat moet het internationale
recht vormgeven in het nationale recht
 Sterke internationale rechtsorde
o Biedt stabiliteit in internationale betrekkingen
o Gemeenschappelijke belangen realiseren
o Bescherming van relatief zwakke staten
 Internationaal publiekrecht nodig om de vrijheid en gelijkheid van staten te waarborgen
o Systeem van rechtsregels dat voor alle staten op gelijke voet van toepassing is
 Vrede van Westfalen  (gevolgen)
o Onafhankelijke staten ontstonden in de 16e en 17e eeuw
o Ontstaan van een nieuw systeem van soevereine en gelijke staten die niet langer
waren onderworpen aan een hoger gezag
 VN-Handvest
o Beginsel van zelfbeschikking
 Eerst werd internationaal publiekrecht gezien als Europees internationaal recht, maar na
WOII is dat veranderd  Europese dominantie verzwakte door de VS en de SU
 Internationaal publiekrecht regelt de uitoefening van publiek gezag in de internationale
gemeenschap, kent bevoegdheden toe aan entiteiten die publiek gezag uitoefenen en biedt
juridisch kader waarbinnen zij deze bevoegdheden uitoefenen
 Internationaal publiekrecht, twee verwante termen:
o Volkenrecht
 Romeinse tijd: recht dat op alle burgers van toepassing is
 16e/17e eeuw: recht dat tussen staten geldt
 Dit begrip is te beperkt  internationaal publiekrecht beter
o Internationaal recht
 Zowel internationaal publiek- als privaatrecht
 Rechtsbronnen: feiten, gebeurtenissen of procedures die een rechtsorde als rechtscheppend
erkent
o Nederlandse, nationale rechtsbronnen: de wet en contracten
o Internationale rechtsbronnen: gewoonterecht, verdragen, besluiten van
internationale organisaties en algemene rechtsbeginselen
 Dualistische leer
o Juristen Triepel en Anzilotti
o Internationaal en nationaal recht zijn gescheiden rechtssystemen
o Soevereine staat als hoogste metafysische gezag
o Internationaal recht niet boven de staat, want het komt voort uit de wil van de staat
o Geïnspireerd op nationalistische opvattingen
o Probleem dualisme: verheerlijking van de staat  autoritaire stelsels, nationalisme
en opoffering individu
 Monistische leer
o Er bestaat één rechtsorde: internationaal en nationaal samen
o Statelijke macht onderworpen aan internationaal recht
 Formele scheiding tussen de internationale en nationale rechtsorde
o Modern internationaal recht heeft betrekking op de rechtspositie van natuurlijke
personen (mensenrechten)

, Inleiding internationaal publiekrecht


o Internationaal recht heeft steeds meer betrekking op onderwerpen die ook door
nationaal recht worden gereguleerd  dualistisch model minder realistisch door
belangrijke wisselwerking tussen nationaal en internationaal recht
o Steeds meer staten hebben nationale rechtsorde opengesteld voor de toepassing van
internationaal recht  verweving van nationaal en internationaal recht
 Publieke element van internationaal publiekrecht
o Internationaal publiekrecht legitimeert en reguleert de uitoefening van publiek gezag
in de internationale gemeenschap
o Internationaal publiekrecht beschermt publieke belangen en bovenpublieke
belangen: belangen van staten gezamenlijk of belangen van de internationale
gemeenschap als geheel
 Onderscheid tussen juridische regels en politieke/morele regels
o De bron van een rechtsregel
 Verdagen, gewoonterecht, algemene rechtsbeginselen en besluiten van
internationale organisaties  alleen dan internationaal publiekrecht
 Kenmerk van positivisme: heersende theoretische opvatting over
internationaal recht
o Juridische rechtsregels zijn onderdeel van een systeem dat schending van een norm
verbindt met een sanctie
 De dagelijkse toepassing van internationaal recht vloeit voort uit een aanvaarding en
internalisering van internationaal recht als ‘recht’
 Internationale rechtsorde
o Publiek gezag uitgeoefend door de staten zelf
o Decentraal karakter
o Recht van co-existentie
 Bescherming van soevereiniteit binnen de staten
 Vreedzaam naast elkaar bestaan van onafhankelijke staten
o Recht van samenwerking: actieve samenwerking tussen staten
o Recht van integratie
 Nationale rechtsorde
o Gecentraliseerd
o Publiek gezag uitgeoefend door overheid namens de gemeenschap
o Alle rechtssubjecten onderworpen aan publiek gezag
o Staat stelt wet en handhaaft de wet
 Algemeen deel: overkoepelende formele en fundamentele beginselen en leerstukken die op
alle deelgebieden van internationaal publiekrecht van toepassing zijn
 Bijzondere delen: staten hebben binnen het algemene kader specifieke afspraken gemaakt
over deze bijzondere delen
 Recht van de Europese Unie
o Onderdeel van internationaal publiekrecht
o Gebaseerd op verdragen (juiste rechtsbron) en beheerst de uitoefening van het
publiek gezag

, Inleiding internationaal publiekrecht



H2. Rechtssubjecten
 Rechtssubjecten: personen of entiteiten die de bekwaamheid bezitten om deel te nemen aan
het rechtsverkeer in de internationale rechtsorde
o In het internationaal publiekrecht: staten, internationale organisaties: facto-regimes
en individuen
o Personen als internationaal rechtssubject indien ze de juridische bekwaamheid
hebben om binnen de internationale rechtsorde deel te nemen aan het rechtsverkeer
 Rechtssubjectiviteit: status die het mogelijk maakt dat personen op één of meer van deze
manieren deelnemen aan het rechtsverkeer
o Staat: volledige rechtssubjectiviteit
o Het vermogen van personen om bevoegdheden, rechten of plichten te bezitten
 Internationale rechtsorde bepaalt zelf wie haar rechtssubjecten zijn
 Staten
o Belangrijkste subjecten internationaal publiekrecht
o Onafhankelijk van andere staten, publiekelijk gezag uitvoeren over het grondgebied
en de daar levende bevolking
 Internationale organisaties
o Publieke taken uitvoeren
o Internationale rechtspersoonlijkheid
o Zelfstandige deelname internationaal rechtsverkeer
 De facto-regimes
o Georganiseerde groepen die feitelijk effectief gezag uitoefenen over een deel van het
grondgebied van een bestaande staat en de daar levende bevolking
o Groeperingen die tegen de staat in opstand komen met als doel autonomie te
verkrijgen of om zichzelf af te scheiden en een zelfstandige staat te vormen
 Bevrijdingsbewegingen: groeperingen die vechten tegen een koloniale mogendheid of een
bezettende macht
 NGO’s: private organisaties die grensoverschrijdend opereren
o Ideale doelstellingen
o Belangen van bedrijfsleven of werknemers behartigen
o Internationale rechtsorde kent de NGO’s geen internationale rechtssubjectiviteit of
verplichten toe
 Multinationale (transnationale) ondernemingen
o In meer dan 1 staat economisch actief
o Uitsluitend rechtssubjectiviteit in de internationale rechtsorde van de staat van
nationaliteit