Civiel bewijsrecht voor de rechtspraktijk
Hoofdstuk 1 Inleiding
Bewijslevering
Bewijs kan geleverd worden uit alle middelen (art. 152 lid 1 Rv). De bewijskracht is aan de rechter overgelaten (lid 2). Wie
stelt bewijst, dus doet iemand een beroep op een rechtsgevolg, dan moet hij dit ook bewijzen (art. 24 en 149 Rv). De
wederpartij moet gemotiveerd betwisten. Slaagt hij er in om de stelling in twijfel te trekken, dan dient de stellende partij te
bewijzen (art. 150 Rv). Geeft de rechter een bewijsopdracht, dan doet hij dit in een tussenvonnis, namelijk in een
interlocutoir vonnis. Kan de stellende partij niet bewijzen, dan verliest hij de zaak.
Hoofdstuk 2 Uitgangspunt van bewijsrecht
Hoofdregel bewijslast
Degene die stelt, moet dus bewijzen (art. 149 en 150 Rv). Bijvoorbeeld bij het bewijzen van een onrechtmatige daad (art.
6:162 BW), moet degene die hier een beroep op doet hierop bewijzen dat er een bijv. een aanrijding is geweest, dat er
schade is en dat er een causaal verband hiertussen is.
Beroept een partij zich op bepaalde rechtsgevolgen, dan moet hij alle feiten stellen die nodig zijn voor het intreden van
het rechtsgevolg (naast 149 ook 150 Rv). De stellende partij moet feiten stellen die tot toewijzing van de vordering
kunnen leiden. Het blootstellen van feiten is onvoldoende (art. 24 Rv). De feiten moeten voor de rechter en wederpartij
voldoende duidelijk zijn.
Bewijsaandraagplicht
Partijen dienen op basis van artikel 21 Rv relevante feiten aan te voeren. Tevens moeten zij een afschrift verstrekken van
stukken waar zij zich op beroepen (art. 85 lid 1 Rv). In het kader van motivering van feiten kan de rechter vragen
bepaalde bewijsstukken aan te leveren (art. 22 Rv).
Heeft de eiser te weinig gesteld, dan kan de rechter de vordering afwijzen en wordt er niet aan bewijslevering
toegekomen. De eiser moet de gronden van zijn vordering zodanig hebben omschreven en onderbouwd, dat de vordering
ook bij verstek kan worden toegewezen.
Lijdelijkheid van de rechter
De rechter mag alleen feiten gebruiken die door partijen worden ingebracht (art. 24 Rv). De partijen bepalen welke
argumenten en stellingen zij inbrengen. De rechter mag geen feiten aanvullen, tenzij het feiten van algemene bekendheid
zijn of als het gaat om algemene ervaringsregels.
De rechter beoordeelt het bewijsmateriaal. Bewijs is alleen aan de orde als het niet op een andere manier vast is komen
te staan, bijvoorbeeld omdat door feiten van algemene bekendheid of omdat ze onvoldoende gemotiveerd zijn betwist
door de wederpartij. Dat bewijslevering aan partijen is doet niet af dat de rechter ambtshalve een onderzoek kan bevelen
of bijv. een mondelinge behandeling (art. 87, 88 en 131 Rv) of een getuigenverhoor.
Hoor en wederhoor
Er moet in een procedure hoor- en wederhoor volgens art. 6 EVRM worden toegepast. De rechter mag daarna ook pas
beslissen (art. 19 Rv). Partijen moeten voldoende kennis kunnen nemen van bewijsstukken, er geldt bijvoorbeeld een
termijn van tien dagen voor indiening van de stukken tot de zitting (art. 87 lid 6 Rv). Bewijsstukken in het Duits, Engels en
Frans hoeven in beginsel niet te worden vertaald, andere talen wel.
Op grond van hoor en wederhoor mag een rechter bijv. niet ambtshalve kennisnemen van een strafdossier. De rechter
mag geen omvangrijk stuk gaan doorspitten om te kijken of daar iets relevants in te vinden is, omdat de wederpartij dan
geen standpunt heeft kunnen innemen. Is er een geluidsopname afgeleverd, dan moet de rechter er voor zorgen dat hij
en de wederpartij deze opname kunnen luisteren.
Voldoende gemotiveerd betwisten
Heeft de eiser aan zijn stelplicht voldaan, dan moet de gedaagde de feiten voldoende betwisten. De bewijslastverdeling
van art. 150 Rv komt pas aan de pas als er voldoende is gesteld en voldoende is betwist volgens art. 149 Rv. De
gedaagde moet feiten aandragen die kunnen leiden tot afwijzing van de vordering.
De gedaagde moet zijn betwisting onderbouwen met bewijsmiddelen en ook hij heeft een bewijsaandraagplicht (art. 128
lid 5 Rv). Hij moet in zijn conclusie van antwoord vermelden over welk bewijs hij kan beschikken en over welke getuigen.
Ook hier geldt de waarheidsplicht (art. 21 Rv).
Voert de gedaagde voldoende gemotiveerd verweer, dan komen de stellingen van de eiser niet vast te staan. Wordt er
niet voldoende betwist, dan zijn de feiten vaststaand (art. 149 lid 1 Rv). Bewijslevering is dan niet aan de orde en de
rechter kan direct een eindvonnis geven.
De grenzen van het debat over de feiten
De rechter mag niets doen met gegevens waarover partijen zich niet of onvoldoende hebben uitlaten (art. 19 Rv). Zijn er
in een laatste processtuk nieuwe stellingen toegevoegd waar de andere partij zich onvoldoende heeft over kunnen
uitlaten mogen niet meegenomen worden door de rechter. Dit geldt ook als de gedaagde in conclusie van dupliek nieuwe
Hoofdstuk 1 Inleiding
Bewijslevering
Bewijs kan geleverd worden uit alle middelen (art. 152 lid 1 Rv). De bewijskracht is aan de rechter overgelaten (lid 2). Wie
stelt bewijst, dus doet iemand een beroep op een rechtsgevolg, dan moet hij dit ook bewijzen (art. 24 en 149 Rv). De
wederpartij moet gemotiveerd betwisten. Slaagt hij er in om de stelling in twijfel te trekken, dan dient de stellende partij te
bewijzen (art. 150 Rv). Geeft de rechter een bewijsopdracht, dan doet hij dit in een tussenvonnis, namelijk in een
interlocutoir vonnis. Kan de stellende partij niet bewijzen, dan verliest hij de zaak.
Hoofdstuk 2 Uitgangspunt van bewijsrecht
Hoofdregel bewijslast
Degene die stelt, moet dus bewijzen (art. 149 en 150 Rv). Bijvoorbeeld bij het bewijzen van een onrechtmatige daad (art.
6:162 BW), moet degene die hier een beroep op doet hierop bewijzen dat er een bijv. een aanrijding is geweest, dat er
schade is en dat er een causaal verband hiertussen is.
Beroept een partij zich op bepaalde rechtsgevolgen, dan moet hij alle feiten stellen die nodig zijn voor het intreden van
het rechtsgevolg (naast 149 ook 150 Rv). De stellende partij moet feiten stellen die tot toewijzing van de vordering
kunnen leiden. Het blootstellen van feiten is onvoldoende (art. 24 Rv). De feiten moeten voor de rechter en wederpartij
voldoende duidelijk zijn.
Bewijsaandraagplicht
Partijen dienen op basis van artikel 21 Rv relevante feiten aan te voeren. Tevens moeten zij een afschrift verstrekken van
stukken waar zij zich op beroepen (art. 85 lid 1 Rv). In het kader van motivering van feiten kan de rechter vragen
bepaalde bewijsstukken aan te leveren (art. 22 Rv).
Heeft de eiser te weinig gesteld, dan kan de rechter de vordering afwijzen en wordt er niet aan bewijslevering
toegekomen. De eiser moet de gronden van zijn vordering zodanig hebben omschreven en onderbouwd, dat de vordering
ook bij verstek kan worden toegewezen.
Lijdelijkheid van de rechter
De rechter mag alleen feiten gebruiken die door partijen worden ingebracht (art. 24 Rv). De partijen bepalen welke
argumenten en stellingen zij inbrengen. De rechter mag geen feiten aanvullen, tenzij het feiten van algemene bekendheid
zijn of als het gaat om algemene ervaringsregels.
De rechter beoordeelt het bewijsmateriaal. Bewijs is alleen aan de orde als het niet op een andere manier vast is komen
te staan, bijvoorbeeld omdat door feiten van algemene bekendheid of omdat ze onvoldoende gemotiveerd zijn betwist
door de wederpartij. Dat bewijslevering aan partijen is doet niet af dat de rechter ambtshalve een onderzoek kan bevelen
of bijv. een mondelinge behandeling (art. 87, 88 en 131 Rv) of een getuigenverhoor.
Hoor en wederhoor
Er moet in een procedure hoor- en wederhoor volgens art. 6 EVRM worden toegepast. De rechter mag daarna ook pas
beslissen (art. 19 Rv). Partijen moeten voldoende kennis kunnen nemen van bewijsstukken, er geldt bijvoorbeeld een
termijn van tien dagen voor indiening van de stukken tot de zitting (art. 87 lid 6 Rv). Bewijsstukken in het Duits, Engels en
Frans hoeven in beginsel niet te worden vertaald, andere talen wel.
Op grond van hoor en wederhoor mag een rechter bijv. niet ambtshalve kennisnemen van een strafdossier. De rechter
mag geen omvangrijk stuk gaan doorspitten om te kijken of daar iets relevants in te vinden is, omdat de wederpartij dan
geen standpunt heeft kunnen innemen. Is er een geluidsopname afgeleverd, dan moet de rechter er voor zorgen dat hij
en de wederpartij deze opname kunnen luisteren.
Voldoende gemotiveerd betwisten
Heeft de eiser aan zijn stelplicht voldaan, dan moet de gedaagde de feiten voldoende betwisten. De bewijslastverdeling
van art. 150 Rv komt pas aan de pas als er voldoende is gesteld en voldoende is betwist volgens art. 149 Rv. De
gedaagde moet feiten aandragen die kunnen leiden tot afwijzing van de vordering.
De gedaagde moet zijn betwisting onderbouwen met bewijsmiddelen en ook hij heeft een bewijsaandraagplicht (art. 128
lid 5 Rv). Hij moet in zijn conclusie van antwoord vermelden over welk bewijs hij kan beschikken en over welke getuigen.
Ook hier geldt de waarheidsplicht (art. 21 Rv).
Voert de gedaagde voldoende gemotiveerd verweer, dan komen de stellingen van de eiser niet vast te staan. Wordt er
niet voldoende betwist, dan zijn de feiten vaststaand (art. 149 lid 1 Rv). Bewijslevering is dan niet aan de orde en de
rechter kan direct een eindvonnis geven.
De grenzen van het debat over de feiten
De rechter mag niets doen met gegevens waarover partijen zich niet of onvoldoende hebben uitlaten (art. 19 Rv). Zijn er
in een laatste processtuk nieuwe stellingen toegevoegd waar de andere partij zich onvoldoende heeft over kunnen
uitlaten mogen niet meegenomen worden door de rechter. Dit geldt ook als de gedaagde in conclusie van dupliek nieuwe
