Minor Dood en letsel:
College 1.1: Inleiding & grondslagen van aansprakelijkheid bij dood en letsel -
Maandag 2 september 2024
Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding – T. Hartlief
Hier worden de voorwaarden besproken om een gedraging als onrechtmatig te kunnen
aanmerken en wat de vereisten zijn om die gedraging aan de dader toe te rekenen: art 6:162
BW.
De grondslag van de schadevergoedingsverplichting van art 6:162 is de toerekenbare
onrechtmatige gedraging van een persoon. De verplichting tot schadevergoeding ontstaat
indien schade het gevolg is van een onrechtmatige gedraging. Is dat niet het geval? Dan blijft
de schade daar liggen waar zij is ontstaan, ‘een ieder draagt in beginsel zijn eigen schade’.
Uit de opbouw art 6:162 BW blijkt dat daarin uitgegaan wordt van een onderscheid tussen:
- ‘Onrechtmatigheid’ kwalificeert het gedrag (stap 1)
- ‘Toerekening’ kwalificeert de dader (stap 2)
De onrechtmatige gedraging – stap 1
Wanneer is er sprake van ‘onrechtmatig’ gedrag? In lid 2 van art 6:162 staan 3 gronden
waarop een bepaalde schadeveroorzakende gedraging als onrechtmatig kan worden
aangemerkt:
- Een inbreuk op een recht bv eigendomsrecht
- Een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
- Een doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het
maatschappelijk verkeer betaamt bv kelderluik.
De laatste is ruim geformuleerd zodat de rechter in vrijwel alle gevallen waarin iemand naar
algemeen gedeeld inzicht onbehoorlijk jegens een ander heeft gehandeld, die persoon tot
schadevergoeding kan veroordelen.
Er is geen verschil of er sprake is van een actieve handeling (doen) dan wel passief blijven
(nalaten) waardoor de schade is veroorzaakt.
De toerekening – stap 2
Een onrechtmatige gedraging wordt in de eerste plaats aan de dader toegerekend als hij
‘schuld’ heeft. In lid 3 van artikel 6:162 staat de schuld als belangrijkste voorwaarde voor
toerekening voorop. Schuld heeft hier de betekenis van ‘verwijtbaar’. Dit betekent dat de
lichtste graad van schuld volstaat.
Een tweede mogelijkheid om de onrechtmatige gedraging aan de dader toe te rekenen is dat er
gesproken kan worden van een ‘oorzaak krachtens de in het verkeer geldende opvattingen’
voor rekening van de dader komt. Schuld is dan niet noodzakelijk.
Indien aan beide voorwaarden is voldaan, is sprake van een toerekenbare onrechtmatige
daad:
1. Gedraging is onrechtmatig (stap 1)
2. Gedrag aan dader toe te rekenen (stap 2)
,Aansprakelijkheid van rechtspersonen
Naast natuurlijke personen kunnen ook rechtspersonen onrechtmatig handelen en daarvoor
krachtens art 6:162 aansprakelijk worden gesteld. Rechtspersonen kunnen optreden door
middel van hun organen (bv directeur). Handelingen van degenen die optreden als orgaan van
een rechtspersoon worden gezien als handeling van die rechtspersoon. Als in het kader van
dat optreden onrechtmatig wordt gehandeld, kan de rechtspersoon daarvoor ter
verantwoording worden geroepen en aansprakelijk worden gesteld.
Ook als iemand formeel niet bevoegd is om een rechtspersoon te vertegenwoordigen kan de
rechtspersoon toch voor zijn gedragingen aansprakelijk zijn. Dat kan het geval zijn indien die
persoon een zodanige status had dat gezegd kan worden dat de gedragingen van die persoon
met de rechtspersoon vereenzelvigd kunnen worden.
- Voorbeeld Knabbel en Babbel arrest: hoewel een wethouder als zodanig geen orgaan
is van de Gemeente, maar slechts een onderdeel van het college B&W, kan het toch
zijn dat zijn gedragingen (ic: geven onjuiste verklaringen over constructie) een OD
van de Gemeente opleveren. De gedraging van een wethouder kunnen immers ook
dan een onrechtmatige daad van de Gemeente opleveren, wanneer zij in het
maatschappelijk verkeer als gedragingen van de Gemeente hebben te gelden.
Dus 2 gronden waarop een RP aansprakelijk kan worden gesteld:
1. Formeel bevoegd orgaan
2. Niet-formeel bevoegd persoon, omdat zij in het maatschappelijk verkeer als
gedragingen van die rechtspersoon hebben te gelden
= vereenzelvigingstheorie (voorbeeld op blz 18)
Orgaanleer? Vereenzelvigingstheorie?
Behalve via de orgaanleer of via vereenzelviging kan een rechtspersoon ook kwalitatief
aansprakelijk zijn voor het gedrag van natuurlijke personen, bv als werkgever voor fouten
van haar ondergeschikten (art 6:170). Als de RP aansprakelijk is dan sluit dat niet uit dat een
natuurlijk persoon ook aansprakelijk is, bv de werkgever maar ook de werknemer die
aansprakelijk is voor diens fouten.
Rechtvaardigingsgrond
In lid 2 van art 6:162 wordt afgesloten met een voorbehoud, namelijk een mogelijke
rechtvaardigingsgrond. De aanwezigheid daarvan heeft tot gevolg dat een handeling die op
zichzelf beschouwd onrechtmatig zou zijn, dat onrechtmatige karakter verliest. Bv gronden
die ook in het strafrecht gelden (art 40-43 Sr):
- Overmacht
- Noodweer
- Uitvoering wettelijk voorschrift
- Bevoegd gegeven ambtelijk bevel
Echter:
Toestemming van de gelaedeerde zal soms een omstandigheid zijn die de
onrechtmatigheid kan wegnemen.
Ook denkbaar is dat een aanvankelijk bestaande rechtvaardigingsgrond na verloop
van tijd aan een bepaalde gedraging komt te ontvallen, bv sr optreden door de
overheid tegen iemand die achteraf onschuldig blijkt te zijn.
Zaakwaarneming kan ook een rechtvaardigingsgrond zijn, het forceren van een deur
om een beginnende brand te blussen.
, Verder zijn er ook andere gronden die niet rechtstreeks uit de wet voortvloeien, =
ongeschreven rechtvaardigingsgronden.
De relativiteit van de norm
Art 6:163: ondanks de overtreding van een norm, kan toch geen aansprakelijkheid worden
aangenomen omdat de overtreden norm de belangen die in het concrete geval zijn
geschonden niet beschermt. Al naargelang de strekking van de geschonden norm voert dit tot
een beperking van de kring van personen die een aanspraak op schadevergoeding zouden
hebben, tot een beperking van de soort schade of tot een beperking naar de wijze van ontstaan
van de schade.
De beperkte strekking van een wettelijke norm neemt niet weg dat vervolgens kan worden
nagegaan of er niet tegelijkertijd andere normen, bv ongeschreven normen, zijn geschonden
die wel de strekking hebben om de personen, belangen of wijzen van ontstaan te beschermen.
Onrechtmatige gedraging – stap 1
Onderlinge verhouding van de onrechtmatigheidscriteria
Aan elke onrechtmatigheidsgrond kent de wetgever zelfstandige betekenis toe. Hoewel voor
het aannemen van onrechtmatigheid voldoende is dat is voldaan aan een van de drie gronden,
zal onrechtmatig handelen in de praktijk dikwijls tegelijkertijd aan de eisen van verschillende
gronden kunnen voldoen (voorbeeld blz 25).
In de meeste gevallen blijkt dat - ondanks het principiële uitgangspunt van de wetgever van de
zelfstandige betekenis van de verschillende onrechtmatigheidsgronden - niet volstaan kan
worden met een toetsing aan ofwel het inbreukcriterium ofwel de strijd met de wet, maar dat
een nadere, aanvullende toetsing plaatsvindt aan ongeschreven zorgvuldigheidsnormen. Deze
aanvullende toetsing zal zich voordoen indien het feit van de inbreuk onvoldoende houvast
biedt voor de beoordeling van de onrechtmatigheid van de gedraging of indien de wettelijke
norm die is geschonden niet strekt tot bescherming van de benadeelde, diens belang of de
wijze van ontstaan van de schade = zorgvuldigheidsverplichting
Inbreuk en strijd met de wet vroeger als enige criteria
Voorbeeld van uitspraak waarin slechts werd getoetst aan ‘rechtsinbreuk’ en ‘strijd met de
wet’ is Zuthpense juffrouw, (inhoud staat in de tekst). In dit arrest bestond alleen de eerste 2
alternatieven en het maatschappelijk verkeer nog niet. Deze mevrouw weigerde een kraan
dicht te draaien, hiermee handelde ze in strijd met hetgeen maatschappelijk verkeer betaamd
wordt, maar dat was nog niet van toepassing bij art. 6:162 BW. Geen aansprakelijkheid.
De verruiming door Lindenbaum/ Cohen
Inhoud staat in de tekst. Met deze uitspraak heeft de HR aan de inbreuk op een recht en strijd
met een rechtsplicht toegevoegd: het handelen in strijd met hetgeen volgens ongeschreven
recht in het maatschappelijk verkeer betaamt.
2.4 Strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt
Bij de beantwoording van de vraag of bepaald gedrag als onrechtmatig kan worden
gekwalificeerd, maar gedrag dat geen inbreuk maakt op een subjectief recht of dat in strijd is
met een wettelijke norm ontbreekt, moet getoetst worden of het gedrag in strijd is met hetgeen
volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt. Dit ligt niet vast in
geschreven regels en moet dus gekeken worden naar maatschappelijk aanvaarde normen over
behoorlijk en zorgvuldig gedrag (= ongeschreven zorgvuldigheidsnorm). De uitspraken zijn
, erg casuïstisch, het gaat om concrete gevallen, waarbij het specifieke van de feiten in die
concrete situatie bepalend is voor het oordeel, (voorbeeld blz 39).
Bewijslast: eiser bewijst, soms ‘res ipsa loquitur’.
Uitgangspunt: ‘wie stelt moet bewijzen’ (art 150 Rv). De partij die zich beroept op
rechtsgevolgen van door haar gestelde feiten of rechten, draagt de bewijslast van die feiten of
rechten, tenzij uit enige bijzondere regel of uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een
andere verdeling van de bewijslast voortvloeit. Eiser zal aannemelijk moeten maken dat de
gedaagde jegens hem onzorgvuldig heeft gehandeld.
Open norm met breed toepassingsbereik.
Het is niet een aanvullende categorie ten opzichte van inbreuk op een recht/ strijd met wet,
maar het toepassingsbereik is ook breed. Het is zo breed zodat zij kan worden toegepast in
zeer uiteenlopende situaties.
Betekenis van private regelgeving
Naast publiekrechtelijke regelgeving waarvan schending onrechtmatig is wegens handelen in
strijd met de wet bestaat er een grote hoeveelheid private regelgeving die het resultaat is van
zelfregulering. Dergelijke private door maatschappelijke organisaties opgestelde regelgeving
is van betekenis voor de invulling van wat maatschappelijk onzorgvuldig is. Het belang van
deze private regelgeving voor de invulling ongeschreven zorgvuldigheidsnorm laat zich
verklaren/ rechtvaardigen doordat dergelijke regels vaak zijn opgesteld door deskundigen.
Vuistregels en gezichtspunten: algemene en bijzondere regels
Het antwoord op de vraag welke mate van zorg van iemand wordt verlangd is veelal
afhankelijk van een afweging van verschillende omstandigheden. Algemeen uitgangspunt:
iedereen die zorg moet betrachten die van een zorgvuldig mens verwacht mag worden
tegenover eens anders persoon of goed. Dit geeft geen regel wat in een concrete situatie
gevergd kan worden, daarom moet er aan de hand van de concrete omstandigheden
beoordeeld worden of het gedrag naar maatstaven van ongeschreven recht onzorgvuldig is.
Uit de rechtspraak kunnen wel lijnen voortkomen en algemene gezichtspunten. Dat zijn geen
voorwaarden maar toetsstenen aan de hand waarvan de rechter in concrete omstandigheden
argumenten kan wegen. Met behulp van dergelijke gezichtspunten kunnen soms algemene en
meer bijzondere regels worden opgesteld die kunnen dienen als uitgangspunt voor de
beslissing van nieuwe gevallen.
Verschillende situaties
Er wordt onderscheid gemaakt tussen situaties die een aantal gemeenschappelijke kenmerken
hebben. Binnen een dergelijke situatie kunnen bepaalde vuistregels worden aangewezen die
door de rechter als uitgangspunt genomen worden bij de beoordeling van een concreet geval.
Aantal situaties:
1. Gevaarzetting kelderluik factoren
Onder welke omstandigheden het in leven roepen of laten voortbestaan van een gevaarlijke
situatie onrechtmatig is, is het Kelderluik-arrest richtinggevend. Uit het arrest komt dat
veiligheidsmaatregelen worden genomen omdat er rekening moet worden gehouden dat niet
iedereen even voorzichtig is. Welke omstandigheden zijn daarbij relevant? Daarvoor
formuleert de HR aantal gezichtspunten:
1. De mate van waarschijnlijkheid waarmee de niet-inachtneming van de vereiste
oplettendheid en voorzichtigheid kan worden verwacht
College 1.1: Inleiding & grondslagen van aansprakelijkheid bij dood en letsel -
Maandag 2 september 2024
Verbintenissen uit de wet en schadevergoeding – T. Hartlief
Hier worden de voorwaarden besproken om een gedraging als onrechtmatig te kunnen
aanmerken en wat de vereisten zijn om die gedraging aan de dader toe te rekenen: art 6:162
BW.
De grondslag van de schadevergoedingsverplichting van art 6:162 is de toerekenbare
onrechtmatige gedraging van een persoon. De verplichting tot schadevergoeding ontstaat
indien schade het gevolg is van een onrechtmatige gedraging. Is dat niet het geval? Dan blijft
de schade daar liggen waar zij is ontstaan, ‘een ieder draagt in beginsel zijn eigen schade’.
Uit de opbouw art 6:162 BW blijkt dat daarin uitgegaan wordt van een onderscheid tussen:
- ‘Onrechtmatigheid’ kwalificeert het gedrag (stap 1)
- ‘Toerekening’ kwalificeert de dader (stap 2)
De onrechtmatige gedraging – stap 1
Wanneer is er sprake van ‘onrechtmatig’ gedrag? In lid 2 van art 6:162 staan 3 gronden
waarop een bepaalde schadeveroorzakende gedraging als onrechtmatig kan worden
aangemerkt:
- Een inbreuk op een recht bv eigendomsrecht
- Een doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
- Een doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het
maatschappelijk verkeer betaamt bv kelderluik.
De laatste is ruim geformuleerd zodat de rechter in vrijwel alle gevallen waarin iemand naar
algemeen gedeeld inzicht onbehoorlijk jegens een ander heeft gehandeld, die persoon tot
schadevergoeding kan veroordelen.
Er is geen verschil of er sprake is van een actieve handeling (doen) dan wel passief blijven
(nalaten) waardoor de schade is veroorzaakt.
De toerekening – stap 2
Een onrechtmatige gedraging wordt in de eerste plaats aan de dader toegerekend als hij
‘schuld’ heeft. In lid 3 van artikel 6:162 staat de schuld als belangrijkste voorwaarde voor
toerekening voorop. Schuld heeft hier de betekenis van ‘verwijtbaar’. Dit betekent dat de
lichtste graad van schuld volstaat.
Een tweede mogelijkheid om de onrechtmatige gedraging aan de dader toe te rekenen is dat er
gesproken kan worden van een ‘oorzaak krachtens de in het verkeer geldende opvattingen’
voor rekening van de dader komt. Schuld is dan niet noodzakelijk.
Indien aan beide voorwaarden is voldaan, is sprake van een toerekenbare onrechtmatige
daad:
1. Gedraging is onrechtmatig (stap 1)
2. Gedrag aan dader toe te rekenen (stap 2)
,Aansprakelijkheid van rechtspersonen
Naast natuurlijke personen kunnen ook rechtspersonen onrechtmatig handelen en daarvoor
krachtens art 6:162 aansprakelijk worden gesteld. Rechtspersonen kunnen optreden door
middel van hun organen (bv directeur). Handelingen van degenen die optreden als orgaan van
een rechtspersoon worden gezien als handeling van die rechtspersoon. Als in het kader van
dat optreden onrechtmatig wordt gehandeld, kan de rechtspersoon daarvoor ter
verantwoording worden geroepen en aansprakelijk worden gesteld.
Ook als iemand formeel niet bevoegd is om een rechtspersoon te vertegenwoordigen kan de
rechtspersoon toch voor zijn gedragingen aansprakelijk zijn. Dat kan het geval zijn indien die
persoon een zodanige status had dat gezegd kan worden dat de gedragingen van die persoon
met de rechtspersoon vereenzelvigd kunnen worden.
- Voorbeeld Knabbel en Babbel arrest: hoewel een wethouder als zodanig geen orgaan
is van de Gemeente, maar slechts een onderdeel van het college B&W, kan het toch
zijn dat zijn gedragingen (ic: geven onjuiste verklaringen over constructie) een OD
van de Gemeente opleveren. De gedraging van een wethouder kunnen immers ook
dan een onrechtmatige daad van de Gemeente opleveren, wanneer zij in het
maatschappelijk verkeer als gedragingen van de Gemeente hebben te gelden.
Dus 2 gronden waarop een RP aansprakelijk kan worden gesteld:
1. Formeel bevoegd orgaan
2. Niet-formeel bevoegd persoon, omdat zij in het maatschappelijk verkeer als
gedragingen van die rechtspersoon hebben te gelden
= vereenzelvigingstheorie (voorbeeld op blz 18)
Orgaanleer? Vereenzelvigingstheorie?
Behalve via de orgaanleer of via vereenzelviging kan een rechtspersoon ook kwalitatief
aansprakelijk zijn voor het gedrag van natuurlijke personen, bv als werkgever voor fouten
van haar ondergeschikten (art 6:170). Als de RP aansprakelijk is dan sluit dat niet uit dat een
natuurlijk persoon ook aansprakelijk is, bv de werkgever maar ook de werknemer die
aansprakelijk is voor diens fouten.
Rechtvaardigingsgrond
In lid 2 van art 6:162 wordt afgesloten met een voorbehoud, namelijk een mogelijke
rechtvaardigingsgrond. De aanwezigheid daarvan heeft tot gevolg dat een handeling die op
zichzelf beschouwd onrechtmatig zou zijn, dat onrechtmatige karakter verliest. Bv gronden
die ook in het strafrecht gelden (art 40-43 Sr):
- Overmacht
- Noodweer
- Uitvoering wettelijk voorschrift
- Bevoegd gegeven ambtelijk bevel
Echter:
Toestemming van de gelaedeerde zal soms een omstandigheid zijn die de
onrechtmatigheid kan wegnemen.
Ook denkbaar is dat een aanvankelijk bestaande rechtvaardigingsgrond na verloop
van tijd aan een bepaalde gedraging komt te ontvallen, bv sr optreden door de
overheid tegen iemand die achteraf onschuldig blijkt te zijn.
Zaakwaarneming kan ook een rechtvaardigingsgrond zijn, het forceren van een deur
om een beginnende brand te blussen.
, Verder zijn er ook andere gronden die niet rechtstreeks uit de wet voortvloeien, =
ongeschreven rechtvaardigingsgronden.
De relativiteit van de norm
Art 6:163: ondanks de overtreding van een norm, kan toch geen aansprakelijkheid worden
aangenomen omdat de overtreden norm de belangen die in het concrete geval zijn
geschonden niet beschermt. Al naargelang de strekking van de geschonden norm voert dit tot
een beperking van de kring van personen die een aanspraak op schadevergoeding zouden
hebben, tot een beperking van de soort schade of tot een beperking naar de wijze van ontstaan
van de schade.
De beperkte strekking van een wettelijke norm neemt niet weg dat vervolgens kan worden
nagegaan of er niet tegelijkertijd andere normen, bv ongeschreven normen, zijn geschonden
die wel de strekking hebben om de personen, belangen of wijzen van ontstaan te beschermen.
Onrechtmatige gedraging – stap 1
Onderlinge verhouding van de onrechtmatigheidscriteria
Aan elke onrechtmatigheidsgrond kent de wetgever zelfstandige betekenis toe. Hoewel voor
het aannemen van onrechtmatigheid voldoende is dat is voldaan aan een van de drie gronden,
zal onrechtmatig handelen in de praktijk dikwijls tegelijkertijd aan de eisen van verschillende
gronden kunnen voldoen (voorbeeld blz 25).
In de meeste gevallen blijkt dat - ondanks het principiële uitgangspunt van de wetgever van de
zelfstandige betekenis van de verschillende onrechtmatigheidsgronden - niet volstaan kan
worden met een toetsing aan ofwel het inbreukcriterium ofwel de strijd met de wet, maar dat
een nadere, aanvullende toetsing plaatsvindt aan ongeschreven zorgvuldigheidsnormen. Deze
aanvullende toetsing zal zich voordoen indien het feit van de inbreuk onvoldoende houvast
biedt voor de beoordeling van de onrechtmatigheid van de gedraging of indien de wettelijke
norm die is geschonden niet strekt tot bescherming van de benadeelde, diens belang of de
wijze van ontstaan van de schade = zorgvuldigheidsverplichting
Inbreuk en strijd met de wet vroeger als enige criteria
Voorbeeld van uitspraak waarin slechts werd getoetst aan ‘rechtsinbreuk’ en ‘strijd met de
wet’ is Zuthpense juffrouw, (inhoud staat in de tekst). In dit arrest bestond alleen de eerste 2
alternatieven en het maatschappelijk verkeer nog niet. Deze mevrouw weigerde een kraan
dicht te draaien, hiermee handelde ze in strijd met hetgeen maatschappelijk verkeer betaamd
wordt, maar dat was nog niet van toepassing bij art. 6:162 BW. Geen aansprakelijkheid.
De verruiming door Lindenbaum/ Cohen
Inhoud staat in de tekst. Met deze uitspraak heeft de HR aan de inbreuk op een recht en strijd
met een rechtsplicht toegevoegd: het handelen in strijd met hetgeen volgens ongeschreven
recht in het maatschappelijk verkeer betaamt.
2.4 Strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt
Bij de beantwoording van de vraag of bepaald gedrag als onrechtmatig kan worden
gekwalificeerd, maar gedrag dat geen inbreuk maakt op een subjectief recht of dat in strijd is
met een wettelijke norm ontbreekt, moet getoetst worden of het gedrag in strijd is met hetgeen
volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt. Dit ligt niet vast in
geschreven regels en moet dus gekeken worden naar maatschappelijk aanvaarde normen over
behoorlijk en zorgvuldig gedrag (= ongeschreven zorgvuldigheidsnorm). De uitspraken zijn
, erg casuïstisch, het gaat om concrete gevallen, waarbij het specifieke van de feiten in die
concrete situatie bepalend is voor het oordeel, (voorbeeld blz 39).
Bewijslast: eiser bewijst, soms ‘res ipsa loquitur’.
Uitgangspunt: ‘wie stelt moet bewijzen’ (art 150 Rv). De partij die zich beroept op
rechtsgevolgen van door haar gestelde feiten of rechten, draagt de bewijslast van die feiten of
rechten, tenzij uit enige bijzondere regel of uit de eisen van redelijkheid en billijkheid een
andere verdeling van de bewijslast voortvloeit. Eiser zal aannemelijk moeten maken dat de
gedaagde jegens hem onzorgvuldig heeft gehandeld.
Open norm met breed toepassingsbereik.
Het is niet een aanvullende categorie ten opzichte van inbreuk op een recht/ strijd met wet,
maar het toepassingsbereik is ook breed. Het is zo breed zodat zij kan worden toegepast in
zeer uiteenlopende situaties.
Betekenis van private regelgeving
Naast publiekrechtelijke regelgeving waarvan schending onrechtmatig is wegens handelen in
strijd met de wet bestaat er een grote hoeveelheid private regelgeving die het resultaat is van
zelfregulering. Dergelijke private door maatschappelijke organisaties opgestelde regelgeving
is van betekenis voor de invulling van wat maatschappelijk onzorgvuldig is. Het belang van
deze private regelgeving voor de invulling ongeschreven zorgvuldigheidsnorm laat zich
verklaren/ rechtvaardigen doordat dergelijke regels vaak zijn opgesteld door deskundigen.
Vuistregels en gezichtspunten: algemene en bijzondere regels
Het antwoord op de vraag welke mate van zorg van iemand wordt verlangd is veelal
afhankelijk van een afweging van verschillende omstandigheden. Algemeen uitgangspunt:
iedereen die zorg moet betrachten die van een zorgvuldig mens verwacht mag worden
tegenover eens anders persoon of goed. Dit geeft geen regel wat in een concrete situatie
gevergd kan worden, daarom moet er aan de hand van de concrete omstandigheden
beoordeeld worden of het gedrag naar maatstaven van ongeschreven recht onzorgvuldig is.
Uit de rechtspraak kunnen wel lijnen voortkomen en algemene gezichtspunten. Dat zijn geen
voorwaarden maar toetsstenen aan de hand waarvan de rechter in concrete omstandigheden
argumenten kan wegen. Met behulp van dergelijke gezichtspunten kunnen soms algemene en
meer bijzondere regels worden opgesteld die kunnen dienen als uitgangspunt voor de
beslissing van nieuwe gevallen.
Verschillende situaties
Er wordt onderscheid gemaakt tussen situaties die een aantal gemeenschappelijke kenmerken
hebben. Binnen een dergelijke situatie kunnen bepaalde vuistregels worden aangewezen die
door de rechter als uitgangspunt genomen worden bij de beoordeling van een concreet geval.
Aantal situaties:
1. Gevaarzetting kelderluik factoren
Onder welke omstandigheden het in leven roepen of laten voortbestaan van een gevaarlijke
situatie onrechtmatig is, is het Kelderluik-arrest richtinggevend. Uit het arrest komt dat
veiligheidsmaatregelen worden genomen omdat er rekening moet worden gehouden dat niet
iedereen even voorzichtig is. Welke omstandigheden zijn daarbij relevant? Daarvoor
formuleert de HR aantal gezichtspunten:
1. De mate van waarschijnlijkheid waarmee de niet-inachtneming van de vereiste
oplettendheid en voorzichtigheid kan worden verwacht
