Compacte samenvatting Beleid, kwaliteit en governance
,Thema 1. Kwaliteit en veiligheid
Taak 1. Kwaliteit van gezondheidszorg
Leerdoelen
Na het bestuderen van deze taak ben je in staat om:
- Toe te lichten wat kwaliteit en veiligheid in de gezondheidszorg (in Nederland) betekent
- Te beschrijven hoe zorgverleners en zorginstellingen het verbeteren en onderhouden van hun kwaliteit en veiligheid (kunnen)
aanpakken
- De zeven rollen met bijbehorende kenmerken specifiek voor zorgprofessionals die CanMEDS beschrijft in het kader van professionele
zorg voor kwaliteit uit te leggen
- Een onderscheid te maken tussen collectieve en individuele patiëntparticipatie
De kwaliteit van de zorg is van invloed op de gezondheidsresultaten van patiënten en cliënten,
terwijl veiligheid direct van invloed is op hun welzijn.
Kwaliteit wordt ook wel een kwestie van perceptie genoemd.
Kwaliteit is zorg van goede kwaliteit, die voldoet aan professionele standaarden en eigentijdse
kwaliteits- en veiligheidseisen. De behoeftes, wensen, ervaringen en belangen van de cliënt staan
centraal en zijn richtinggevend voor te bieden zorg. Dit vind plaats in een dialoog en samenwerking
tussen zorgverlener, cliënten en naasten.
Publieke belangen van de gezondheidszorg: kwaliteit (goede zorg bieden), toegankelijkheid
(beschikbaarheid) en betaalbaarheid (door sober om te gaan met publieke en private middelen
waaruit de zorg bekostigd wordt).
Kwaliteit is afhankelijk van ervaring en verwachting. De norm is afhankelijk van persoonlijke,
wetenschappelijke, culturele en persoonlijke verlangens. Kwaliteit van zorg is niet volkomen objectief.
Zes partijen die betrokken zijn bij de kwaliteit van zorg in NL:
1. Overheid: is verantwoordelijk voor wet- en regelgeving omtrent de (kwaliteit van) zorg en het
zorgstelsel. Met de invoering van de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg) in 2006 heeft de overheid het denkmodel van de gereguleerde
marktwerking van de Commissie Dekker uit 1987 geformaliseerd.
Doel: zorg kwalitatief beter, meer toegankelijk en meer beheersbaar wordt. Met dezelfde
intenties is in 2015 de hervorming van de langdurige zorg doorgevoerd. Wlz, Zvw, Jw en Zvw.
2. De zorggebruiker: zorgvrager, client, patiënt die bepaalt of ervaren kwaliteit goed is;
3. Zorgaanbieder: die met zijn deskundigheid, procesbeheersing en intermenselijke bejegening de
verleende en gewenste kwaliteit van zorg aan de zorgvrager voor een belangrijk deel mede vorm
geeft;
4. De zorgverzekeraar: die met selectieve zorginkoop toegankelijke zorg van goede kwaliteit tegen
een betaalbare prijs moet garanderen;
5. Externe toezichthouders: de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ, kwaliteit, veiligheid en
toegankelijkheid en rechten zorgvragers) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa, controleert of
zorgaanbieders, zorgverzekeraars en zorgkantoren zich aan de regels houden) houden toezicht op
de (kwaliteit van de) zorg;
6. Bestuurders en interne toezichthouders (raden van toezicht) zijn (eind)verantwoordelijk voor
(het interne toezicht op) de verleende en ervaren kwaliteit van zorg in hun instellingen.
Kwaliteit van zorg heeft te maken met:
- Veiligheid
,- Effectiviteit (doeltreffendheid)
- Tijdigheid
- Klantgerichtheid
Professionele kwaliteit van zorgaanbieders en een professionele zorgorganisatie worden door
beroepsgroepen voorwaarden voor verantwoorde zorg genoemd. Daarmee zijn ze in zekere zin
ondergeschikt – maar wel noodzakelijk – aan de kwaliteit zoals die door de zorgvrager wordt ervaren.
1.1. Aspecten van kwaliteit van zorg vanuit het perspectief van de zorgvrager - Delnoije
- toegankelijke zorg: goed bereikbaar, betaalbaar en tijdig beschikbaar
- goede communicatie en informatie: begrijpelijk en aansluitend op de behoefte van de
zorggebruiker
- respectvolle bejegening: voldoende aandacht voor de zorggebruiker; deze voelt zich gehoord en
begrepen
- regie bij de zorggebruiker: zoveel mogelijk behoud van zelfstandigheid en mee kunnen beslissen
over zorg en behandeling
- deskundige (zorg)medewerkers
- organisatie van zorg die aansluit bij de wensen en behoeften van de zorggebruikers
- continuïteit van zorg: een goede samenwerking tussen zorgaanbieders
- effectieve en veilige zorg die naar de ervaring van de zorggebruiker bijdraagt aan een betere
gezondheid en/of kwaliteit van leven
- inzicht in kosten van zorg en vergoedingen door de zorgverzekeraar
1.2. Aspecten van kwaliteit van zorg vanuit het perspectief van de zorgverlener (niet
hiërarchisch):
Hoewel de professionele kwaliteit van zorg ‘ondergeschikt’ is aan kwaliteit van leven, is het daarvoor
wel een belangrijke noodzakelijke voorwaarde. Anders gezegd: zonder goede professionele zorg, geen
goede kwaliteit van leven.
1. Professionele kwaliteit: doeltreffend en veilig
2. Organisatorische kwaliteit: doelmatig. Dus ook kwaliteit van dienstverleningsprocessen:
a. Professionele kwaliteit: in welke mate voldoet de zorg volgens de zorgverlener en in welke
mate is die zorg tot stand gekomen en toegediend volgens de regels der kunst?
b. Functionele kwaliteit: hoe is de zorg verlopen? Interactie met de omgeving en
zorgverleners speelt een grote rol. Voelt de zorgvrager zich prettig bejegend? Ook spelen de
beheersing en verbetering van zorgprocessen die tot het resultaat leiden een rol.
c. Relationele kwaliteit: in welke mate voelt de zorgvrager zich met respect behandeld door
de zorgverlener? Is er een intermenselijke relatie?
d. Technische kwaliteit: wat ontvangt de zorgvrager en in welke mate voldoet het resultaat
aan zijn verwachting
3. Persoonsgerichte kwaliteit: afgestemd op de noden, behoeften en mogelijkheden van de cliënt
4. Maatschappelijk, moreel en juridisch verantwoorde zorg: tijdig, vrij toegankelijk, verleend door
een zich verantwoord gedragende zorgverlener die bereid is verantwoording af te leggen
(professioneel gedrag)
1.3. CanMEDS-rollen
CanMEDS rollen voor: de verpleegkundige en verzorgende. Het bevat 7 competentiegebieden:
1. Zorginhoudelijke deskundige: de zorgprofessional heeft adequate kennis en vaardigheid en past
deze diagnostisch, therapeutisch, preventief, en waar mogelijk, evidence based toe. Levert
effectieve en ethisch verantwoorde patiëntenzorg. Vindt snel de vereiste informatie en past deze
goed toe.
, 2. Communicator: de zorgprofessional bouwt effectieve behandelrelaties met patiënten op, luistert
goed, verkrijgt doelmatig relevante patiëntinformatie, bespreekt medische informatie goed met
patiënten en familie en doet adequaat mondeling en schriftelijk verslag over de patiënten casus.
3. Samenwerker: de zorgprofessional overlegt doelmatig met collega’s en andere zorgverleners,
verwijst adequaat, levert effectief intercollegiaal consult en draagt bij aan effectieve
interdisciplinair overleg.
4. Leider: de zorgprofessional organiseert het werk naar een balans in patiëntenzorg en persoonlijke
ontwikkeling, werkt effectief en doelmatig binnen een gezondheidszorgorganisatie, besteedt de
beschikbare middelen voor de patiëntenzorg verantwoord en gebruikt informatietechnologie
voor optimale patiëntenzorg en voor bij- en nascholing
5. Gezondheidsbevorderaar: de zorgprofessional kent en herkent de determinanten van ziekte en
bevordert de gezondheid van patiënten en de gemeenschap als geheel, handelt volgens de
relevante wettelijke regelgeving en treedt adequaat op bij incidenten in de zorg. 6
6. Levenslange leerling: de zorgprofessional beschouwt medische informatie kritisch, ontwikkelt en
zorgt voor verbreding van de wetenschappelijke vakkennis, ontwikkelt en onderhoudt een
persoonlijk bij- en nascholingsplan, en bevordert de deskundigheid van studenten, agio’s,
collega’s, patiënten en andere betrokkenen bij de gezondheidszorg.
7. Professional en wetenschapper: de zorgprofessional levert hoogstaande patiëntenzorg op
integere, oprechte en betrokken wijze, vertoont adequaat persoonlijk en interpersoonlijk
professioneel gedrag, kent de grenzen van de eigen competentie en handelt daarbinnen, en
oefent de geneeskunde uit naar de gebruikelijke ethische normen van het beroep.
Persoonsgerichte zorg
Persoonsgerichte zorg > duurzame zorg. Persoonsgerichte zorg vraagt om verschillende zaken:
- Kwaliteit van leven wordt het ijkpunt, doel en meetinstrument
- Verschuiving van aanbod- naar vraag gestuurde zorg vanuit zorgvragersperspectief. Waarden en
normen van de patiënt centraal.
- Patiëntenparticipatie: info over behandeling en betrokken bij beslissingen
- Zorgverleners moeten vragen en voorkeuren leren kennen
- Verschuiving van macht van zorgverlener > patient
Meer mens, minder patiënt. Er bestaat veel discussie over persoonsgerichte zorg. Persoonsgerichte
zorg zou zo de therapietrouwheid bevorderen, echter is het onvoldoende aanwezig waardoor er
mogelijk minder effect is en dat het leidt tot hogere kosten. Ook de evidence is niet altijd
aangetoond, resultaten zijn dus niet altijd gewaarborgd. Anderzijds biedt het een holistische visie op
de zorgvrager en principes van autonomie.
Zorg van goede kwaliteit is op de eerste plaats effectief, veilig en doelmatig en gebaseerd op klinische
praktijkrichtlijnen waarin medisch wetenschappelijk onderzoek wordt samengevat, geïnterpreteerd
en vertaald. Maar wanneer vinden we iets effectief, veilig en doelmatig?
Effectiviteit en doelmatigheid worden bepaald door het maatschappelijk perspectief, waarin de
perspectieven van zorgvragers en zorgverleners bij elkaar komen.
Collectieve en individuele patiëntparticipatie bij persoonsgerichte zorg
Collectieve patiëntparticipatie gaat om de normen, waarden, behoeften en voorkeuren van groepen
zorgvragers te leren kennen en daar in de zorg rekening mee te houden. Een groep zorgvragers kan
bestaan uit het hebben van dezelfde chronische aandoening of een risicofactor op een ziekte. Deze
zorgvragers zijn vaak georganiseerd in categorale patiëntenorganisaties. Zorgvragers behorend
,Thema 1. Kwaliteit en veiligheid
Taak 1. Kwaliteit van gezondheidszorg
Leerdoelen
Na het bestuderen van deze taak ben je in staat om:
- Toe te lichten wat kwaliteit en veiligheid in de gezondheidszorg (in Nederland) betekent
- Te beschrijven hoe zorgverleners en zorginstellingen het verbeteren en onderhouden van hun kwaliteit en veiligheid (kunnen)
aanpakken
- De zeven rollen met bijbehorende kenmerken specifiek voor zorgprofessionals die CanMEDS beschrijft in het kader van professionele
zorg voor kwaliteit uit te leggen
- Een onderscheid te maken tussen collectieve en individuele patiëntparticipatie
De kwaliteit van de zorg is van invloed op de gezondheidsresultaten van patiënten en cliënten,
terwijl veiligheid direct van invloed is op hun welzijn.
Kwaliteit wordt ook wel een kwestie van perceptie genoemd.
Kwaliteit is zorg van goede kwaliteit, die voldoet aan professionele standaarden en eigentijdse
kwaliteits- en veiligheidseisen. De behoeftes, wensen, ervaringen en belangen van de cliënt staan
centraal en zijn richtinggevend voor te bieden zorg. Dit vind plaats in een dialoog en samenwerking
tussen zorgverlener, cliënten en naasten.
Publieke belangen van de gezondheidszorg: kwaliteit (goede zorg bieden), toegankelijkheid
(beschikbaarheid) en betaalbaarheid (door sober om te gaan met publieke en private middelen
waaruit de zorg bekostigd wordt).
Kwaliteit is afhankelijk van ervaring en verwachting. De norm is afhankelijk van persoonlijke,
wetenschappelijke, culturele en persoonlijke verlangens. Kwaliteit van zorg is niet volkomen objectief.
Zes partijen die betrokken zijn bij de kwaliteit van zorg in NL:
1. Overheid: is verantwoordelijk voor wet- en regelgeving omtrent de (kwaliteit van) zorg en het
zorgstelsel. Met de invoering van de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg) in 2006 heeft de overheid het denkmodel van de gereguleerde
marktwerking van de Commissie Dekker uit 1987 geformaliseerd.
Doel: zorg kwalitatief beter, meer toegankelijk en meer beheersbaar wordt. Met dezelfde
intenties is in 2015 de hervorming van de langdurige zorg doorgevoerd. Wlz, Zvw, Jw en Zvw.
2. De zorggebruiker: zorgvrager, client, patiënt die bepaalt of ervaren kwaliteit goed is;
3. Zorgaanbieder: die met zijn deskundigheid, procesbeheersing en intermenselijke bejegening de
verleende en gewenste kwaliteit van zorg aan de zorgvrager voor een belangrijk deel mede vorm
geeft;
4. De zorgverzekeraar: die met selectieve zorginkoop toegankelijke zorg van goede kwaliteit tegen
een betaalbare prijs moet garanderen;
5. Externe toezichthouders: de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ, kwaliteit, veiligheid en
toegankelijkheid en rechten zorgvragers) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa, controleert of
zorgaanbieders, zorgverzekeraars en zorgkantoren zich aan de regels houden) houden toezicht op
de (kwaliteit van de) zorg;
6. Bestuurders en interne toezichthouders (raden van toezicht) zijn (eind)verantwoordelijk voor
(het interne toezicht op) de verleende en ervaren kwaliteit van zorg in hun instellingen.
Kwaliteit van zorg heeft te maken met:
- Veiligheid
,- Effectiviteit (doeltreffendheid)
- Tijdigheid
- Klantgerichtheid
Professionele kwaliteit van zorgaanbieders en een professionele zorgorganisatie worden door
beroepsgroepen voorwaarden voor verantwoorde zorg genoemd. Daarmee zijn ze in zekere zin
ondergeschikt – maar wel noodzakelijk – aan de kwaliteit zoals die door de zorgvrager wordt ervaren.
1.1. Aspecten van kwaliteit van zorg vanuit het perspectief van de zorgvrager - Delnoije
- toegankelijke zorg: goed bereikbaar, betaalbaar en tijdig beschikbaar
- goede communicatie en informatie: begrijpelijk en aansluitend op de behoefte van de
zorggebruiker
- respectvolle bejegening: voldoende aandacht voor de zorggebruiker; deze voelt zich gehoord en
begrepen
- regie bij de zorggebruiker: zoveel mogelijk behoud van zelfstandigheid en mee kunnen beslissen
over zorg en behandeling
- deskundige (zorg)medewerkers
- organisatie van zorg die aansluit bij de wensen en behoeften van de zorggebruikers
- continuïteit van zorg: een goede samenwerking tussen zorgaanbieders
- effectieve en veilige zorg die naar de ervaring van de zorggebruiker bijdraagt aan een betere
gezondheid en/of kwaliteit van leven
- inzicht in kosten van zorg en vergoedingen door de zorgverzekeraar
1.2. Aspecten van kwaliteit van zorg vanuit het perspectief van de zorgverlener (niet
hiërarchisch):
Hoewel de professionele kwaliteit van zorg ‘ondergeschikt’ is aan kwaliteit van leven, is het daarvoor
wel een belangrijke noodzakelijke voorwaarde. Anders gezegd: zonder goede professionele zorg, geen
goede kwaliteit van leven.
1. Professionele kwaliteit: doeltreffend en veilig
2. Organisatorische kwaliteit: doelmatig. Dus ook kwaliteit van dienstverleningsprocessen:
a. Professionele kwaliteit: in welke mate voldoet de zorg volgens de zorgverlener en in welke
mate is die zorg tot stand gekomen en toegediend volgens de regels der kunst?
b. Functionele kwaliteit: hoe is de zorg verlopen? Interactie met de omgeving en
zorgverleners speelt een grote rol. Voelt de zorgvrager zich prettig bejegend? Ook spelen de
beheersing en verbetering van zorgprocessen die tot het resultaat leiden een rol.
c. Relationele kwaliteit: in welke mate voelt de zorgvrager zich met respect behandeld door
de zorgverlener? Is er een intermenselijke relatie?
d. Technische kwaliteit: wat ontvangt de zorgvrager en in welke mate voldoet het resultaat
aan zijn verwachting
3. Persoonsgerichte kwaliteit: afgestemd op de noden, behoeften en mogelijkheden van de cliënt
4. Maatschappelijk, moreel en juridisch verantwoorde zorg: tijdig, vrij toegankelijk, verleend door
een zich verantwoord gedragende zorgverlener die bereid is verantwoording af te leggen
(professioneel gedrag)
1.3. CanMEDS-rollen
CanMEDS rollen voor: de verpleegkundige en verzorgende. Het bevat 7 competentiegebieden:
1. Zorginhoudelijke deskundige: de zorgprofessional heeft adequate kennis en vaardigheid en past
deze diagnostisch, therapeutisch, preventief, en waar mogelijk, evidence based toe. Levert
effectieve en ethisch verantwoorde patiëntenzorg. Vindt snel de vereiste informatie en past deze
goed toe.
, 2. Communicator: de zorgprofessional bouwt effectieve behandelrelaties met patiënten op, luistert
goed, verkrijgt doelmatig relevante patiëntinformatie, bespreekt medische informatie goed met
patiënten en familie en doet adequaat mondeling en schriftelijk verslag over de patiënten casus.
3. Samenwerker: de zorgprofessional overlegt doelmatig met collega’s en andere zorgverleners,
verwijst adequaat, levert effectief intercollegiaal consult en draagt bij aan effectieve
interdisciplinair overleg.
4. Leider: de zorgprofessional organiseert het werk naar een balans in patiëntenzorg en persoonlijke
ontwikkeling, werkt effectief en doelmatig binnen een gezondheidszorgorganisatie, besteedt de
beschikbare middelen voor de patiëntenzorg verantwoord en gebruikt informatietechnologie
voor optimale patiëntenzorg en voor bij- en nascholing
5. Gezondheidsbevorderaar: de zorgprofessional kent en herkent de determinanten van ziekte en
bevordert de gezondheid van patiënten en de gemeenschap als geheel, handelt volgens de
relevante wettelijke regelgeving en treedt adequaat op bij incidenten in de zorg. 6
6. Levenslange leerling: de zorgprofessional beschouwt medische informatie kritisch, ontwikkelt en
zorgt voor verbreding van de wetenschappelijke vakkennis, ontwikkelt en onderhoudt een
persoonlijk bij- en nascholingsplan, en bevordert de deskundigheid van studenten, agio’s,
collega’s, patiënten en andere betrokkenen bij de gezondheidszorg.
7. Professional en wetenschapper: de zorgprofessional levert hoogstaande patiëntenzorg op
integere, oprechte en betrokken wijze, vertoont adequaat persoonlijk en interpersoonlijk
professioneel gedrag, kent de grenzen van de eigen competentie en handelt daarbinnen, en
oefent de geneeskunde uit naar de gebruikelijke ethische normen van het beroep.
Persoonsgerichte zorg
Persoonsgerichte zorg > duurzame zorg. Persoonsgerichte zorg vraagt om verschillende zaken:
- Kwaliteit van leven wordt het ijkpunt, doel en meetinstrument
- Verschuiving van aanbod- naar vraag gestuurde zorg vanuit zorgvragersperspectief. Waarden en
normen van de patiënt centraal.
- Patiëntenparticipatie: info over behandeling en betrokken bij beslissingen
- Zorgverleners moeten vragen en voorkeuren leren kennen
- Verschuiving van macht van zorgverlener > patient
Meer mens, minder patiënt. Er bestaat veel discussie over persoonsgerichte zorg. Persoonsgerichte
zorg zou zo de therapietrouwheid bevorderen, echter is het onvoldoende aanwezig waardoor er
mogelijk minder effect is en dat het leidt tot hogere kosten. Ook de evidence is niet altijd
aangetoond, resultaten zijn dus niet altijd gewaarborgd. Anderzijds biedt het een holistische visie op
de zorgvrager en principes van autonomie.
Zorg van goede kwaliteit is op de eerste plaats effectief, veilig en doelmatig en gebaseerd op klinische
praktijkrichtlijnen waarin medisch wetenschappelijk onderzoek wordt samengevat, geïnterpreteerd
en vertaald. Maar wanneer vinden we iets effectief, veilig en doelmatig?
Effectiviteit en doelmatigheid worden bepaald door het maatschappelijk perspectief, waarin de
perspectieven van zorgvragers en zorgverleners bij elkaar komen.
Collectieve en individuele patiëntparticipatie bij persoonsgerichte zorg
Collectieve patiëntparticipatie gaat om de normen, waarden, behoeften en voorkeuren van groepen
zorgvragers te leren kennen en daar in de zorg rekening mee te houden. Een groep zorgvragers kan
bestaan uit het hebben van dezelfde chronische aandoening of een risicofactor op een ziekte. Deze
zorgvragers zijn vaak georganiseerd in categorale patiëntenorganisaties. Zorgvragers behorend
