Samenvatting Aardrijkskunde havo 5 (Buitenland)

H1 Globalisering
1.1 Globalisering: one world?
Globalisering: het begrip
 Globalisering/mondialisering: proces waarbij op een groot aantal terreinen de
verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen op aarde toeneemt
 Heeft invloed op de inrichting en functie van gebieden
Technologische vernieuwing stimuleert de globalisering
 Globalisering wordt mogelijk gemaakt door:
 Transsporttechnologie → techniek die nodig is om het vervoer van grondstoffen,
goederen en mensen mogelijk te maken
 Informatie- of communicatietechnologie → technologie om de uitwisseling van
informatie mogelijk te maken
 Sinds 1980 3 belangrijke ontwikkelingen:
 Reis- en vervoerstijden zijn erg gedaald
 Transport en communicatie zijn goedkoper geworden
 De infrastructuur is verbeterd
Tijd-ruimtecompressie
 Multinationale ondernemingen (mno’s) zijn bedrijven die gevestigd zijn over de hele
wereld en een soort mondiaal netwerk vormen
 Relatieve afstand tussen gebieden neemt af
 Ontwikkeling waarbij tijd en ruimte in elkaar worden gedrukt → tijd-ruimtecompressie
 De wereld wordt ook wel een global village genoemd → sociale functie (nieuwtjes
verspreiden via roddelen) wordt overgenomen door de sociale media



1.2 Economische globalisering: oorzaken
Multinational: think global, act local
 Vrijemarkteconomie na het instorten van het communisme in de Sovjet-Unie (1981) en
het toetreden van China tot de WTO (Wereldhandelsorganisatie)
 Liberalisering (het vrijer worden) toegenomen, gevolg:
 Productie en uitwisseling van goederen en diensten wordt internationaler
 Gebieden raken economisch meer verbonden
 Na 1990 kun je deze economische globalisering aflezen aan:
 Sterke stijging van buitenlandse investeringen
 Groei van internationale transport- en communicatieverkeer
 Snelle toename van de wereldhandel
 Na 2012 daalt deze groei door de afkoeling van de economieën in de BRICS-landen
(Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika)

, Mno’s letten op de arbeidsmarkt, bereikbaarheid, belastingvoordelen en politieke
stabiliteit van een land
Grenzen vervagen
 Door de WTO wordt de vrijhandel gestimuleerd
 Landen schrappen allerlei handelsbeperkingen, zoals:
 Tariefmuren → hoge importtarieven
 Importquota → beperkte hoeveelheid mag geïmporteerd worden
 In tijden van economische crisis treffen landen protectionistische maatregelen om eigen
economie te beschermen tegen buitenlandse concurrentie
De productieketen wordt uitgerekt
 Mno’s verplaatsen de arbeid naar de lagelonenlanden
 Productieketen: route die een product aflegt van grondstof tot consument
 Wordt steeds meer opgedeeld en verspreid over veel gebieden
 Groot deel van de wereldhandel vindt plaats tussen verschillende onderdelen van de
eigen mno



1.3 Economische globalisering: gevolgen
De triade bedreigd?
 De 3 kerngebieden (Noord-Amerika, de EU en Japan) beheersen de wereldeconomie →
triade
 Hun mondiaal netwerk wordt bedreigd door de snel ontwikkelende landen in Azië →
global shift
 Verschuiving van het economisch zwaartepunt
De ruimtelijke gevolgen van globalisering
 Geografische gevolgen:
 Na 1980 een nieuwe internationale arbeidsverdeling → Azië als vestigingsplaat
voor mno’s en voor het productiesysteem
 Mno’s proberen ook regionale en nationale markten in Azië te veroveren
 Van uitschuiven naar doorschuiven in nog goedkopere landen in Azië
 Mno’s beperken zich steeds meer tot hun core business
 Globalisering is tot in de uithoeken van de wereld zichtbaar
 Leidt tot grotere sociale en regionale ongelijkheid
Meedoen of niet?
 Binnen een land grote verschillen tussen gebieden die meedoen aan de globalisering en
die dat niet doen → regionale ongelijkheid zorgt voor sociale ongelijkheid
 Lagere groepen vooral slachtoffer van de globalisering door robotisering, uitschuiving en
concurrentie uit lagelonenlanden

, 1.4 Globalisering: one culture?
Culturele globalisering
 Globalisering draagt bij aan de homogenisering van materiële cultuurkenmerken
 Cultuur gaat ook over immateriële kenmerken, zoals normen en waarden
Moderne media: de grote platmaker?
 De informatietechnologie en dan vooral sociale media hebben de informatie-uitwisseling
enorm gestimuleerd
 De richting van informatiestromen gaat hetzelfde als de handel- en kapitaalstromen
2
 /3 van alle informatiestromen vindt plaats binnen het triadisch netwerk → beste
informatietechnologie en infrastructuur
Wereldcultuur: eenheid en diversiteit
 Culturele globalisering heeft 2 effecten:
 Homogenisering → door verwestering gaan culturen op elkaar lijken, zo is Engels
de lingua franca (voertaal) en verdwijnen inheemse talen
 Heterogenisering → door wereldwijde migratie ontstaat in grote steden een mix
van westerse en niet-westerse cultuurelementen, transnationaal



1.5 Sociale globalisering: migratie
Migratie is heel gewoon
 Economische migrantenstroom (arbeidsmigratie) verloopt van zuid naar noord
 Pushfactor → gebrek aan werk en uitzichtloos bestaan
 Pullfactor → kans op goed betaald werk en wonen in het rijke noorden
 Toenemende migratie door conflicten en natuurrampen in hun land
Oorzaken van de internationale migratie
 Op 4 manieren wordt de toename van migratie versterkt door de globalisering:
 Welvaartsverschillen toegenomen
 Demografisch verschil tussen arme en rijke landen verhoogt de migratiedruk →
westerse landen vergrijzen en arme landen hebben veel mensen in de actieve
leeftijd (20-65)
 Door verbetering van de transport- en communicatietechnologie zijn alle
gebieden verbonden
 Door deregulering vindt er ontschotting plaats tussen landen → vrije verkeer van
mensen neemt toe (ook illegaal)
Migratie verbindt mensen en gebieden
 Transnationale netwerken: contacten tussen migranten en achterblijvers