BLOK 6: MARKTORDENING IN DE ZORG
INHOUDSOPGAVE
Deelmodule 01-KEN Gezondheidszorg & marktordening ................................................... 4
Leerdoelen ............................................................................................................................... 4
Varkevisser, M. (2019), Hand in hand: op zoek naar de juiste balans tussen marktwerking en
overheidsingrijpen in de gezondheidszorgLinks to an external site., TPEdigitaal, blz. 1-14 .......................... 4
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2016), Het Nederlandse zorgstelselLinks to an external
site., Den Haag ............................................................................................................................................... 5
C01-KEN: Introductie ........................................................................................................ 6
Deelmodule 02-KEN Agency-problemen & aanbodgeïnduceerde vraag ............................. 7
Leerdoelen ............................................................................................................................... 7
Principaal-agent problemen ..................................................................................................... 7
Aanbodgeïnduceerde vraag & bekostigingsmethoden ............................................................... 8
Deelmodule 03-KEN Volkomen concurrentie & monopolie ............................................... 13
Leerdoelen ............................................................................................................................. 13
Perfectie marktwerking als theoretisch ideaalbeeld ................................................................ 13
Monopolie – deel 1 ................................................................................................................ 20
Deelmodule 04-KEN Imperfecte concurrentie .................................................................. 26
Leerdoelen ............................................................................................................................. 26
Monopolie – deel 2 ................................................................................................................ 26
Overheidsingrijpen bij (natuurlijke) monopolies ...................................................................... 30
Monopolistische concurrentie & oligopolie ............................................................................. 32
Deelmodule 05-KEN Inkoopmacht ................................................................................... 35
Leerdoelen ............................................................................................................................. 35
Monopsonie........................................................................................................................... 35
Economische prikkels & onderhandelingspositie van zorginkopers .......................................... 37
Deelmodule 06-KEN Zorginkoopproces............................................................................ 40
Leerdoelen ............................................................................................................................. 40
Zorginkoop............................................................................................................................. 40
Sturing via zorginkoop ............................................................................................................ 44
Zorginkoopprocesmodel ......................................................................................................... 47
,Deelmodule 07-KEN Inkoopmodellen & aanbestedingsrecht............................................ 51
Leerdoelen ............................................................................................................................. 51
Deelmodule 08-KEN Kostprijzen ...................................................................................... 52
Leerdoelen ............................................................................................................................. 52
Kostenplaatsmethode ............................................................................................................ 55
Verkoopprijzen ...................................................................................................................... 57
Deelmodule 09-KEN Instrumentarium zorginkoop ........................................................... 59
Leerdoelen ............................................................................................................................. 59
Bekostiging en Incentives ....................................................................................................... 59
Vormgeven aan zorginkoop .................................................................................................... 63
Deelmodule 12-KEN Het nut en de vraag naar verzekeringen .......................................... 65
Leerdoelen ............................................................................................................................. 65
Nut en basisprincipes van verzekeren ..................................................................................... 65
De vraag naar verzekeringen .................................................................................................. 68
Deelmodule 13-KEN Het aanbod van verzekeringen op een ongereguleerde markt .......... 74
Leerdoelen ............................................................................................................................. 74
Deelmodule 14-KEN Regulering voor het organiseren van risicosolidariteit ..................... 82
Leerdoelen ............................................................................................................................. 82
Risicosolidariteit .................................................................................................................... 83
Regulering voor het organiseren van risicosolidariteit ............................................................. 84
Subsidies................................................................................................................................ 84
Regulering.............................................................................................................................. 86
Risicoselectie ......................................................................................................................... 87
C14-KEN: Regulering voor het organiseren van risicosolidariteit ...................................... 91
Leerdoelen ............................................................................................................................. 91
Risicosolidariteit .................................................................................................................... 92
Regulering voor het organiseren van risicosolidariteit ............................................................. 93
Subsidies................................................................................................................................ 93
Regulering.............................................................................................................................. 95
Risicoselectie ......................................................................................................................... 96
Deelmodule 15-KEN Risicoafhankelijke subsidies............................................................. 99
Leerdoelen ............................................................................................................................. 99
, 3 modaliteiten voor het organiseren van de risicoafhankelijke subsidies.................................. 99
Hoe risicoafhankelijke subsidie betalen? ............................................................................... 101
Deelmodule 16-KEN Geschilbeslechting & fraudebestrijding in de zorg .......................... 105
Leerdoelen ........................................................................................................................... 105
Alternative Dispute Resolution (ADR) ................................................................................... 109
Deelmodule 17-KEN Onverzekerden, zorgplicht & hinderpaalcriterium .......................... 113
Leerdoelen ........................................................................................................................... 113
Zorgplicht van zorgverzekeraars ........................................................................................... 113
Hinderpaalcriterium ............................................................................................................. 117
Problematiek van de onverzekerden ..................................................................................... 121
Deelmodule 18-KEN Moreel risicogedrag door verzekerden & eigen betalingen ............ 122
Leerdoelen ........................................................................................................................... 122
, DEELMODULE 01-KEN GEZONDHEIDSZORG & MARKTORDENING
Een goede gezondheidszorg komt niet vanzelf tot stand. Integendeel, er is sprake van een complex
geheel van wetten, regels en betalingen. De centrale vraag daarbij luidt als volgt: hoe kunnen we de
zorgsector zodanig organiseren dat iedereen toegang heeft tot zorg van een goede kwaliteit terwijl
tegelijkertijd ook de betaalbaarheid voldoende in acht wordt genomen? Je zult zien dat marktwerking
en overheidsingrijpen elkaar in de gezondheidszorg niet uitsluiten, maar hand in hand dienen te gaan.
LEERDOELEN
- Uitleggen waarom in de gezondheidszorg geen sprake kan zijn van vrije marktwerking
VARKEVISSER, M. (2019), HAND IN HAND: OP ZOEK NAAR DE JUISTE BALANS TUSSEN MARKTWERKING EN
OVERHEIDSINGRIJPEN IN DE GEZONDHEIDSZORG LINKS TO AN EXTERNAL SITE ., TPEDIGITAAL , BLZ . 1-14
De oratie bespreekt drie onderwerpen die gerelateerd zijn aan marktordening in de gezondheidszorg,
namelijk mededingingstoezicht, keuzegedrag van patiënten en faillissementen & winstuitkering.
Het onderwerp mededingingstoezicht gaat over de rol van de overheid bij het waarborgen van
concurrentie in de zorgsector. Het mededingingstoezicht is gericht op het voorkomen van marktmacht
van zorgaanbieders en zorgverzekeraars, en het bevorderen van concurrentie en innovatie in de
zorgsector.
Het onderwerp keuzegedrag van patiënten gaat over de rol van patiënten bij het beïnvloeden van de
marktwerking in de zorgsector. Patiënten hebben de mogelijkheid om te kiezen tussen verschillende
zorgaanbieders en zorgverzekeraars, en hun keuzes kunnen de concurrentie tussen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars beïnvloeden.
Het onderwerp faillissementen & winstuitkering gaat over de risico's van marktwerking in de
zorgsector, zoals faillissementen van zorgaanbieders en de mogelijkheid van winstuitkeringen aan
private investeerders. Deze risico's kunnen leiden tot verstoringen van de zorgmarkt en risico's voor de
continuïteit van zorg.
Deze onderwerpen zijn allemaal gerelateerd aan marktordening in de gezondheidszorg, omdat ze
betrekking hebben op de manier waarop de marktwerking in de zorgsector wordt gereguleerd en
gecontroleerd. Ze laten zien dat marktwerking in de zorgsector niet vanzelfsprekend is en dat er
zorgvuldig moet worden omgegaan met de balans tussen concurrentie en samenwerking, en tussen
publieke belangen en private winst.
Het Nederlandse zorgstelsel is gebaseerd op gereguleerde marktwerking, waarbij zorgverzekeraars en
zorgaanbieders onderhandelen over tarieven en kwaliteit. In dit stelsel zijn er verschillende
zorgverzekeraars die concurreren om klanten, en verschillende zorgaanbieders zoals ziekenhuizen,
huisartsen en fysiotherapeuten die concurreren om contracten met zorgverzekeraars.
Zorgverzekeraars zijn verplicht om iedereen te accepteren voor de basisverzekering en zijn
verantwoordelijk voor het inkopen van zorg bij zorgaanbieders. Zorgaanbieders zijn verplicht om
kwalitatief goede zorg te leveren en transparant te zijn over hun prestaties. De overheid speelt een
belangrijke rol bij het reguleren van de marktwerking, bijvoorbeeld door het vaststellen van tarieven
en kwaliteitsnormen, het toezicht houden op de zorgverzekeraars en zorgaanbieders, en het
waarborgen van publieke belangen zoals toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg. Gereguleerde
marktwerking heeft geleid tot meer keuzevrijheid voor patiënten en meer efficiëntie in de zorgsector,
maar er zijn ook zorgen over de kosten en de kwaliteit van zorg.
INHOUDSOPGAVE
Deelmodule 01-KEN Gezondheidszorg & marktordening ................................................... 4
Leerdoelen ............................................................................................................................... 4
Varkevisser, M. (2019), Hand in hand: op zoek naar de juiste balans tussen marktwerking en
overheidsingrijpen in de gezondheidszorgLinks to an external site., TPEdigitaal, blz. 1-14 .......................... 4
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2016), Het Nederlandse zorgstelselLinks to an external
site., Den Haag ............................................................................................................................................... 5
C01-KEN: Introductie ........................................................................................................ 6
Deelmodule 02-KEN Agency-problemen & aanbodgeïnduceerde vraag ............................. 7
Leerdoelen ............................................................................................................................... 7
Principaal-agent problemen ..................................................................................................... 7
Aanbodgeïnduceerde vraag & bekostigingsmethoden ............................................................... 8
Deelmodule 03-KEN Volkomen concurrentie & monopolie ............................................... 13
Leerdoelen ............................................................................................................................. 13
Perfectie marktwerking als theoretisch ideaalbeeld ................................................................ 13
Monopolie – deel 1 ................................................................................................................ 20
Deelmodule 04-KEN Imperfecte concurrentie .................................................................. 26
Leerdoelen ............................................................................................................................. 26
Monopolie – deel 2 ................................................................................................................ 26
Overheidsingrijpen bij (natuurlijke) monopolies ...................................................................... 30
Monopolistische concurrentie & oligopolie ............................................................................. 32
Deelmodule 05-KEN Inkoopmacht ................................................................................... 35
Leerdoelen ............................................................................................................................. 35
Monopsonie........................................................................................................................... 35
Economische prikkels & onderhandelingspositie van zorginkopers .......................................... 37
Deelmodule 06-KEN Zorginkoopproces............................................................................ 40
Leerdoelen ............................................................................................................................. 40
Zorginkoop............................................................................................................................. 40
Sturing via zorginkoop ............................................................................................................ 44
Zorginkoopprocesmodel ......................................................................................................... 47
,Deelmodule 07-KEN Inkoopmodellen & aanbestedingsrecht............................................ 51
Leerdoelen ............................................................................................................................. 51
Deelmodule 08-KEN Kostprijzen ...................................................................................... 52
Leerdoelen ............................................................................................................................. 52
Kostenplaatsmethode ............................................................................................................ 55
Verkoopprijzen ...................................................................................................................... 57
Deelmodule 09-KEN Instrumentarium zorginkoop ........................................................... 59
Leerdoelen ............................................................................................................................. 59
Bekostiging en Incentives ....................................................................................................... 59
Vormgeven aan zorginkoop .................................................................................................... 63
Deelmodule 12-KEN Het nut en de vraag naar verzekeringen .......................................... 65
Leerdoelen ............................................................................................................................. 65
Nut en basisprincipes van verzekeren ..................................................................................... 65
De vraag naar verzekeringen .................................................................................................. 68
Deelmodule 13-KEN Het aanbod van verzekeringen op een ongereguleerde markt .......... 74
Leerdoelen ............................................................................................................................. 74
Deelmodule 14-KEN Regulering voor het organiseren van risicosolidariteit ..................... 82
Leerdoelen ............................................................................................................................. 82
Risicosolidariteit .................................................................................................................... 83
Regulering voor het organiseren van risicosolidariteit ............................................................. 84
Subsidies................................................................................................................................ 84
Regulering.............................................................................................................................. 86
Risicoselectie ......................................................................................................................... 87
C14-KEN: Regulering voor het organiseren van risicosolidariteit ...................................... 91
Leerdoelen ............................................................................................................................. 91
Risicosolidariteit .................................................................................................................... 92
Regulering voor het organiseren van risicosolidariteit ............................................................. 93
Subsidies................................................................................................................................ 93
Regulering.............................................................................................................................. 95
Risicoselectie ......................................................................................................................... 96
Deelmodule 15-KEN Risicoafhankelijke subsidies............................................................. 99
Leerdoelen ............................................................................................................................. 99
, 3 modaliteiten voor het organiseren van de risicoafhankelijke subsidies.................................. 99
Hoe risicoafhankelijke subsidie betalen? ............................................................................... 101
Deelmodule 16-KEN Geschilbeslechting & fraudebestrijding in de zorg .......................... 105
Leerdoelen ........................................................................................................................... 105
Alternative Dispute Resolution (ADR) ................................................................................... 109
Deelmodule 17-KEN Onverzekerden, zorgplicht & hinderpaalcriterium .......................... 113
Leerdoelen ........................................................................................................................... 113
Zorgplicht van zorgverzekeraars ........................................................................................... 113
Hinderpaalcriterium ............................................................................................................. 117
Problematiek van de onverzekerden ..................................................................................... 121
Deelmodule 18-KEN Moreel risicogedrag door verzekerden & eigen betalingen ............ 122
Leerdoelen ........................................................................................................................... 122
, DEELMODULE 01-KEN GEZONDHEIDSZORG & MARKTORDENING
Een goede gezondheidszorg komt niet vanzelf tot stand. Integendeel, er is sprake van een complex
geheel van wetten, regels en betalingen. De centrale vraag daarbij luidt als volgt: hoe kunnen we de
zorgsector zodanig organiseren dat iedereen toegang heeft tot zorg van een goede kwaliteit terwijl
tegelijkertijd ook de betaalbaarheid voldoende in acht wordt genomen? Je zult zien dat marktwerking
en overheidsingrijpen elkaar in de gezondheidszorg niet uitsluiten, maar hand in hand dienen te gaan.
LEERDOELEN
- Uitleggen waarom in de gezondheidszorg geen sprake kan zijn van vrije marktwerking
VARKEVISSER, M. (2019), HAND IN HAND: OP ZOEK NAAR DE JUISTE BALANS TUSSEN MARKTWERKING EN
OVERHEIDSINGRIJPEN IN DE GEZONDHEIDSZORG LINKS TO AN EXTERNAL SITE ., TPEDIGITAAL , BLZ . 1-14
De oratie bespreekt drie onderwerpen die gerelateerd zijn aan marktordening in de gezondheidszorg,
namelijk mededingingstoezicht, keuzegedrag van patiënten en faillissementen & winstuitkering.
Het onderwerp mededingingstoezicht gaat over de rol van de overheid bij het waarborgen van
concurrentie in de zorgsector. Het mededingingstoezicht is gericht op het voorkomen van marktmacht
van zorgaanbieders en zorgverzekeraars, en het bevorderen van concurrentie en innovatie in de
zorgsector.
Het onderwerp keuzegedrag van patiënten gaat over de rol van patiënten bij het beïnvloeden van de
marktwerking in de zorgsector. Patiënten hebben de mogelijkheid om te kiezen tussen verschillende
zorgaanbieders en zorgverzekeraars, en hun keuzes kunnen de concurrentie tussen zorgaanbieders en
zorgverzekeraars beïnvloeden.
Het onderwerp faillissementen & winstuitkering gaat over de risico's van marktwerking in de
zorgsector, zoals faillissementen van zorgaanbieders en de mogelijkheid van winstuitkeringen aan
private investeerders. Deze risico's kunnen leiden tot verstoringen van de zorgmarkt en risico's voor de
continuïteit van zorg.
Deze onderwerpen zijn allemaal gerelateerd aan marktordening in de gezondheidszorg, omdat ze
betrekking hebben op de manier waarop de marktwerking in de zorgsector wordt gereguleerd en
gecontroleerd. Ze laten zien dat marktwerking in de zorgsector niet vanzelfsprekend is en dat er
zorgvuldig moet worden omgegaan met de balans tussen concurrentie en samenwerking, en tussen
publieke belangen en private winst.
Het Nederlandse zorgstelsel is gebaseerd op gereguleerde marktwerking, waarbij zorgverzekeraars en
zorgaanbieders onderhandelen over tarieven en kwaliteit. In dit stelsel zijn er verschillende
zorgverzekeraars die concurreren om klanten, en verschillende zorgaanbieders zoals ziekenhuizen,
huisartsen en fysiotherapeuten die concurreren om contracten met zorgverzekeraars.
Zorgverzekeraars zijn verplicht om iedereen te accepteren voor de basisverzekering en zijn
verantwoordelijk voor het inkopen van zorg bij zorgaanbieders. Zorgaanbieders zijn verplicht om
kwalitatief goede zorg te leveren en transparant te zijn over hun prestaties. De overheid speelt een
belangrijke rol bij het reguleren van de marktwerking, bijvoorbeeld door het vaststellen van tarieven
en kwaliteitsnormen, het toezicht houden op de zorgverzekeraars en zorgaanbieders, en het
waarborgen van publieke belangen zoals toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg. Gereguleerde
marktwerking heeft geleid tot meer keuzevrijheid voor patiënten en meer efficiëntie in de zorgsector,
maar er zijn ook zorgen over de kosten en de kwaliteit van zorg.
