Hoorcollege Middeleeuwse Kunst (1)
Inleidend
Voor het tentamen is de PowerPoint belangrijk, deze moet je kunnen navertellen. De literatuur
moet je zien in relatie tot wat in de colleges is verteld.
In Rome is de stijl ontwikkeld die door de hele middeleeuwen gevolgd wordt. De transfer van
ideeën is belangrijk, hoe kom je erop om zoiets te maken? Kunst wordt nooit zomaar
gemaakt, de grote dingen hebben altijd een doel, dat wordt tijdens de colleges in de
kunsthistorische context geplaatst.
Het begraven van de doden
Het is een wonderlijk fenomeen dat er relieken van heiligen in de kerken liggen. Waarom is
dat? Waarom komen mensen daarop af? Dit is niet typisch voor de middeleeuwen. Veel
mensen hadden/hebben grote reizen over om bij zo’n heilige te zijn. De basis hiervan ligt in
het Romeinse Rijk. In Rome was de regel dat je niet in de stad begraven mocht worden, dit
moest buiten de muren. Dit was eigenlijk in alle grote steden. Doden werden langs de wegen
begraven (de Via Appia Antica). Je ziet graven en monumenten langs de weg, het waren
mooie graven bekleed met beeldhouwwerk. In Rome was het de gewoonte dat je de doden
ging bezoeken, dit was op de dag dat degene gestorven was. Het idee was dat jouw doden nog
ergens waren in het dodenrijk, als je ze bezocht was het idee er dat je tot een grote familie
behoort. Door er telkens naar toe gaat bevestig je die band. Kortom was het altijd druk bij dit
soort monumenten. Als je vanuit Rome liep zag je deze overledenen, een portret of naam. Zo
stond je in contact met deze doden, en werden ze niet vergeten. Hier zie je iets in dat je ook
veel in de middeleeuwen ziet, namelijk het niet vergeten van de doden. In de middeleeuwen
worden namen van doden tijdens de mis opgedragen. Dus je begraaft je doden buiten de stad
in mooie gebouwen en het idee is dat de doden niet vergeten raakt. Het weerspiegelt ook hoe
met heiligen wordt omgegaan. In de Romeinse samenleving ligt al besloten hoe je met de
doden omgaat.
Vanuit Rome gaan enorm veel wegen. De Romeinen hebben op een gegeven moment te veel
doden en geen plek meer. De tombes zijn ook duur. Er komt een nieuw soort graf, onder de
grond. Hier worden veel gangen gemaakt, een soort dodenstad, een catacombe. Deze liggen
dus buiten de muren van het oude Rome. De naam van de doden stonden erbij hier. Het
probleem was dat je je doden nu niet goed kan opzoeken. Boven in de gang van een
catacombe ontstaat een praktische ruimte waar je samen kunt komen en rituelen kunt
beoefenen. Eigenlijk dus de voorloper van kerken.
De kamers van catacomben zijn vaak beschilderd. Grote decoratieprogramma’s. Veel oude
bewaarde schilderingen. Belangrijk: een catacombe was geen schuilplek voor vervolgde
eerste christenen. Het idee is vaak dat de eerste christenen er samen kwamen, dat is dus niet
waar. Maar wat was het dan wel? En waarom is deze opvatting zo bekend? Veel van de
afbeeldingen tonen maaltijdscenes. Veel wordt geïnterpreteerd dat dit het laatste avondmaal
is.
- Aanname 1: Christenen vierden diensten in de catacomben. Door de afbeeldingen van
het ‘laatste avondmaal’. Christus kwam voor zijn kruisdood bijeen met zijn apostelen
in Jeruzalem voor het Laatste Avondmaal. Brood is zijn lichaam, wijn is zijn bloed.
Omdat hij dat heeft gezegd is dat heel serieus genomen, ‘blijf dit doen om mij te
herdenken.’ Christenen nemen dit heel serieus, de eucharistieviering. Dit in het
achterhoofd houdend maakt dat mensen denken dat dit in de catacomben belangrijk is
Inleidend
Voor het tentamen is de PowerPoint belangrijk, deze moet je kunnen navertellen. De literatuur
moet je zien in relatie tot wat in de colleges is verteld.
In Rome is de stijl ontwikkeld die door de hele middeleeuwen gevolgd wordt. De transfer van
ideeën is belangrijk, hoe kom je erop om zoiets te maken? Kunst wordt nooit zomaar
gemaakt, de grote dingen hebben altijd een doel, dat wordt tijdens de colleges in de
kunsthistorische context geplaatst.
Het begraven van de doden
Het is een wonderlijk fenomeen dat er relieken van heiligen in de kerken liggen. Waarom is
dat? Waarom komen mensen daarop af? Dit is niet typisch voor de middeleeuwen. Veel
mensen hadden/hebben grote reizen over om bij zo’n heilige te zijn. De basis hiervan ligt in
het Romeinse Rijk. In Rome was de regel dat je niet in de stad begraven mocht worden, dit
moest buiten de muren. Dit was eigenlijk in alle grote steden. Doden werden langs de wegen
begraven (de Via Appia Antica). Je ziet graven en monumenten langs de weg, het waren
mooie graven bekleed met beeldhouwwerk. In Rome was het de gewoonte dat je de doden
ging bezoeken, dit was op de dag dat degene gestorven was. Het idee was dat jouw doden nog
ergens waren in het dodenrijk, als je ze bezocht was het idee er dat je tot een grote familie
behoort. Door er telkens naar toe gaat bevestig je die band. Kortom was het altijd druk bij dit
soort monumenten. Als je vanuit Rome liep zag je deze overledenen, een portret of naam. Zo
stond je in contact met deze doden, en werden ze niet vergeten. Hier zie je iets in dat je ook
veel in de middeleeuwen ziet, namelijk het niet vergeten van de doden. In de middeleeuwen
worden namen van doden tijdens de mis opgedragen. Dus je begraaft je doden buiten de stad
in mooie gebouwen en het idee is dat de doden niet vergeten raakt. Het weerspiegelt ook hoe
met heiligen wordt omgegaan. In de Romeinse samenleving ligt al besloten hoe je met de
doden omgaat.
Vanuit Rome gaan enorm veel wegen. De Romeinen hebben op een gegeven moment te veel
doden en geen plek meer. De tombes zijn ook duur. Er komt een nieuw soort graf, onder de
grond. Hier worden veel gangen gemaakt, een soort dodenstad, een catacombe. Deze liggen
dus buiten de muren van het oude Rome. De naam van de doden stonden erbij hier. Het
probleem was dat je je doden nu niet goed kan opzoeken. Boven in de gang van een
catacombe ontstaat een praktische ruimte waar je samen kunt komen en rituelen kunt
beoefenen. Eigenlijk dus de voorloper van kerken.
De kamers van catacomben zijn vaak beschilderd. Grote decoratieprogramma’s. Veel oude
bewaarde schilderingen. Belangrijk: een catacombe was geen schuilplek voor vervolgde
eerste christenen. Het idee is vaak dat de eerste christenen er samen kwamen, dat is dus niet
waar. Maar wat was het dan wel? En waarom is deze opvatting zo bekend? Veel van de
afbeeldingen tonen maaltijdscenes. Veel wordt geïnterpreteerd dat dit het laatste avondmaal
is.
- Aanname 1: Christenen vierden diensten in de catacomben. Door de afbeeldingen van
het ‘laatste avondmaal’. Christus kwam voor zijn kruisdood bijeen met zijn apostelen
in Jeruzalem voor het Laatste Avondmaal. Brood is zijn lichaam, wijn is zijn bloed.
Omdat hij dat heeft gezegd is dat heel serieus genomen, ‘blijf dit doen om mij te
herdenken.’ Christenen nemen dit heel serieus, de eucharistieviering. Dit in het
achterhoofd houdend maakt dat mensen denken dat dit in de catacomben belangrijk is
