➢ De motorische eindplaat ligt op de spiervezel waar het axon v/e motorisch
neuron eindigt en synapteert met de spiercel. De motorische eindplaat bevat
veel plooien en groeven die het contactoppervlak tussen de zenuw en de spier
vergroten
a) Werking van hersenen en hormonen bij actie/impulsen
Hypothalamus: neuronen die functioneren als sensoren → osmoreceptoren monitoren osmolariteit,
thermoreceptoren monitoren lichaamstemperatuur
output van hypothalamus → autonome, endocriene en gedragsreacties → zorgen
voor homeostase (drinken, zoeken naar voedsel, temperatuurregulatie),
gedragsreacties: hersencentra verantwoordelijk voor gemotiveerde gedragingen en
controle over bewegingen
- Sensorische informatie in cerebrale cortex en limbisch systeem creëert emoties die autonome
output beïnvloeden (blozen, flauwvallen, vlinder in je buik)
Limbisch systeem (amygdala, hippocampus, hypothalamus, cingulate cortex) = gebied in hersenen
betrokken bij emoties, geheugen, leren, motivatie, herinneringen en seksueel gedrag.
*ligt om de hersenbalk onder de cerebrale cortex
*deel van de grijze stof van cerebrum
Cerebrale cortex/ hersenschors = gebied in de hersenen waar informatie uit de rest van het lichaam
ontvangen, geanalyseerd en geïnterpreteerd wordt → geïnterpreteerde informatie in de hersenschors
1
,wordt omgezet in gedachten (innerlijke spraak en mentale beelden) en concrete aansturingen van het
lichaam (spreken en handelen)
Bijnier (adrenaline, noradrenaline) =
- Gespecialiseerd neuro-endocrien weefsel geassocieerd met het sympathische zenuwstelsel
- Neursecretory structuur = ontwikkeling van hetzelfde embryonale weefsel als sympathische
neuronen
- Scheidt adrenaline en noradrenaline uit
- Vormt kern van bijnierklieren
- Bijnierschors: buitenkant, endocriene klier die steriodhormonen uitscheidt
- Sympathisch ganglion
- Preganglionische sympathische neuronen lopen van wervelkolom naar bijniermerg waar ze
synapsen → missen axonen die lopen naar target cellen, scheiden adrenaline uit in het bloed
bij fight flight situatie
- Agonisten en antagonisten binden aan target receptor om de actie van een neurotransmitter te
stimuleren of remmen
Darm(kanaal)-hersenen as (verzadiging/energie homeostase) =
- Honger controle
- Hersenen: regulatie van hongergevoel → ontvangt en intergreert verschillende signalen
(omgeving, sociale, genotzuchtige invloeden) omtrent energei status → respons op honger
(voedsel inname of verzadiging)
- Obesitas kan veroorzaakt worden door ongepaste homeostatische reacties op energie-
overschooten in een obesogene omgeving
- Systeem reguleert voedselinname en hongergevoel als reactie op homeostatische en niet-
homeostatische signalen. Hypothalamus, hersenstam, corticolombic systeem vormen complex
systeem met neurale, voedings- en hormoonsignalen vanuit darm en externe omgeving →
communicatie tussen darm, pancreas/alvleesklier, lever, vetweefsel, hersenstam,
hypothalamus. Als reactie op chemische, mechanisme, hormonale en veranderingen in
voeding neurale signalen vervoerd van darm naar hersenstam via de nervus vagus; daarnaast
direct naar hersenstam en hypothalamus via median eminence en area postrema (bloed-brein
barrière). Hedonisch, omgeving, sociale en smaak invloeden verwerkt door corticolimbic
systeem en reguleren verzadigingscentra.
- Limitatie voedselinname: zwakkere signalen dan signalen die stimuleren om voedsel in te
nemen.
- Hypothalamus: controle over honger, hersenstam: energiebalans, voedingsactiviteit,
cortocolimbic systeem: zorgt voor het leren om geïntegreerd te zijn met homeostatische
mechanismen, signalen darm: informeren brein over staat van energie
- Neurotransmitters verdeeld in CZS en perifeer systeem
Hormonen en neurotransmitters:
• Cholecystokinine: zorgt voor vet- en eiwitvertering (receptoren bij hersenstam en
hypothalamus) → speelt een belangrijke bij het verzadigingsgevoel na de maaltijd, ineffectief
bij het reduceren van voedselinname op lange termijn
• Ghreline: hongerhormoon → verhoogde maagbewegelijkheid, verminderd vetgebruik,
stimulatie groeihormoon afgifte. Ghreline niveaus verhoogd voor de maaltijd, verlaagd na de
maaltijd in verhouding tot aantal calorieën. Ghreline levels omgekeerd gecorreleerd met
lichaamsgewicht en stijgen na gewichtsverlies.
• Peptide YY (behandeling obesitas): lage levels bij vasten, toename na maaltijd voor enkele
uren in verhouding tot aantal calorieën (vooral na eiwitrijke maaltijd)→vermindert eetlust
• Pancreatic polypeptide: zorgt voor het verlaten maaglediging, vermindert eetlust
2
, • Glucagon-like peptide-1 (GLP-1→behandeling diabetes type 2→ gewichtsverlies bij obese
patiënten met of zonder diabetes type 2 → positieve effecten op bloeddruk en cholesterol):
toename glucose-afhankelijke insuline vrijlating, vermindering glucagon secretie, verminderde
maaglediging, vermindering van glucose vlak na de maaltijd, eetlustremmende werking.
• Oxyntomodulin: vermindert voedsel inname en lichaamsgewicht, zorgt voor het verlaten van
de maaglediging, toename energieverbruik, onderdrukt ghreline (vergelijkbare, maar zwakkere
werking dan GLP-1).
• Glucagon: handhaving glucose levels tijdens vasten en sporten door glycogenolyse en
gluconeogenese, eetlustremming, stimuleert verzadiging. Glucagon levels stijgen na een
maaltijd (vooral eiwitrijk), toename energieverbruik→vermindering grootte van de maaltijd,
voedselinname en lichaamsgewicht.
• Amyline: remt maagafscheiding, zorgt voor het verlaten van maaglediging, vermindert
voedselinname, toename glucose levels na maaltijd.
• Adrenaline (gemaakt in bijniermerg door chromaffinecellen): komt vrij in omstandigheden die
een bedreiging zijn voor het lichaam en daardoor stress veroorzaken (adrenaline:
overleving/fight-or-flight respons)→versnelde ademhaling en hartslag, vrijmaken van
energie/remming energieopslag (glucose), constrictie vaatwand (huid en maag-darm),
verwijding bronchiole, stijging bloeddruk, verminderde bloedtoevoer naar darmen, vergroting
pupillen, verhoogde alertheid (concentratievermogen), verkorte bloedstollingstijd, handpalmen
gaan zweten, geheugen verbetert tijdelijk, gevoel van tijd beïnvloed (gebeurtenissen lijken
trager te verlopen waardoor iemand meer tijd lijkt te hebben om te reageren)
• Noradrenaline (gemaakt in bijniermerg door chromaffinecellen): ongeveer dezelfde werking
als adrenaline→ beter omgaan met stress, stijging bloeddruk, verminderde bloedtoevoer naar
darmen. Verschil adrenaline en noradrenaline: noradrenaline zorgt meer voor emotionele
effecten dan adrenaline (hoog: angst, paniek, opgewonden, gespannen, laag: depressieve
gevoelens), sneller afgebroken door je lichaam (adrenaline blijft langer in je lichaam),
noradrenaline werkt als neurotransmitter die signalen afgeeft aan hersenen.
• Cortisol (stresshormoon, gemaakt in bijnierschors): speelt een rol bij vertering voedsel, slaap-
waakritme, afweersysteem, komt vrij bij elke vorm van stress (fysiek en psychologisch).
Kortdurende stress: eerst adrenaline, langdurige stress: daarna pas cortisol. Voor de rest
dezelfde effecten op het lichaam als (nor)adrenaline.
• Acetylcholine
• Epinifine/adrenaline
• Dopamine
• Serotonine
• Glutaglycine
• Histamine
• Gaba
• Adenosine
• Spanning → snel in actie
• Langdurige stress: burnout
a) Welk mechanismen spelen een rol bij impulsgeleiding/ signaaloverdracht en
aansturing signaal
Chemische signalen autonoom (parasympatisch) zenuwstelsel =
1. Preganglionische neuronen vanuit CZS naar autonoom ganglion buiten CZS → acetylcholine
(Ach) vrij naar nictinic cholinergic receptoren (AChR) op postganglionische cel
2. Meeste postganglionische sympatische neuronen laten noradrenaline (NE) vrij naar adrenerge
receptoren op de doelcel
3. Meeste postganglionische parasympathische neuronen laten acetylcholine vrij naar muscarinic
cholinergic receptoren op de doelcel
→ doelorganen autonome neuronen: gladde spieren, hartspieren, veel exocriene klieren, enkele
endocriene klieren, lymfeweefsel en sommige vetweefsel
3
, Neuroeffector junction = synaps tussen postganglionisch autonoom neuron en de doelcel
*aan het einde van autonome postganglionische axonen zitten blaasjes gevuld met neurotransmitters
Sympatische pathways:
- Uitscheiden catecholamines die binden aan adrenerg receptoren op target cellen →
nordrenaline bij postganglionisch neuron vrijgelaten, korte axon tussen CZS en ganglion
2 soorten adrenerg receptoren:
1. Alfa = meest voorkomende receptor → reageert sterk op noradrenaline en zwak op adrenaline
2. Beta = b1-receptor → reageert even sterk op noradrenaline als op adrenaline
B2-receptor → meer gevoelig voor adenaline dan nordrenaline, limiet blootstelling
aaan noradrenaline
B3-receptor → voornamelijk bij vetweefsel, meer gevoelig voor noradrenaline dan
adrenaline
Second messenger pathways:
o Catecholamine bindt aan betareceptor → toename AMP→ fosforylering van intracellulaire
proteïnen
o Alfa 1-receptor activeert fosfolipasen C → inositol trifosfaat (IP3) en diacylglycerol
(DAG)→door DAG fosforylering proteïnen. IP3 opent Ca2+ kanalen→intracellulaire Ca2+
signalen→spiercontractie of secretie door exocytose
o Alfa 2-receptor vermindert AMP → spierontspanning of vermindering secretie
Parasympatische pathways:
- Parasympathische neuronen laten Ach (acetylcholine) vrij richting doelorgaan → activatie van
receptoren zorgt voor second messenger pathways → K+ of Ca2+ kanalen openen
- Nervus vagus: 75% van alle parasympathische zenuwen/pathways gaan door deze baan
Stappen:
1. Aanmaak neurotransmitter
2. Release, actiepotentiaal bereikt → blaasje met neurotransmitter als inhoud losgelaten in
synapsspeet
3. Receptoractie → neurotransmitter binden aan receptor
4. Inactivatie: neurotransmitter terug de cel in als ze gebruikt zijn → neurotransmitter
afgebroken door enzymen of opnieuw opgenomen in de cel
5. Neurotransmitter naar bloedbaan (effect op andere weefsels) of target cel
Adrenal sympathisch pathway: adrenaline als neurotransmitter vrijgeven door chromaffinecellen,
bijniermerg fungeert als ganglion
1. Hoe werken reflexen (autonoom zenuwstelsel)?
Spinale reflexen: autonome reflexen die plaatsvinden zonder input van de hersenen (urineren,
ontlasting→ kunnen beïnvloed worden door de input van de hersenen, maar hebben deze input niet per
se nodig → bijvoorbeeld ruggenmergletsel verstoort communicatie tussen hersenen en ruggenmerg:
ruggenmergreflexen behouden, maar niet voelen of beheersen)
Reflex: in ganglion, geen invloed van CZS
- Lichtreflex in oogpupillen → via parasympatische systeem
- Baroreflex = controleren bloeddruk → signaal sturen naar hersenstam → verhogen/ verlagen
bloeddruk
➢ In aorta en halsslagaders, detecteren veranderingen in bloeddruk
4
neuron eindigt en synapteert met de spiercel. De motorische eindplaat bevat
veel plooien en groeven die het contactoppervlak tussen de zenuw en de spier
vergroten
a) Werking van hersenen en hormonen bij actie/impulsen
Hypothalamus: neuronen die functioneren als sensoren → osmoreceptoren monitoren osmolariteit,
thermoreceptoren monitoren lichaamstemperatuur
output van hypothalamus → autonome, endocriene en gedragsreacties → zorgen
voor homeostase (drinken, zoeken naar voedsel, temperatuurregulatie),
gedragsreacties: hersencentra verantwoordelijk voor gemotiveerde gedragingen en
controle over bewegingen
- Sensorische informatie in cerebrale cortex en limbisch systeem creëert emoties die autonome
output beïnvloeden (blozen, flauwvallen, vlinder in je buik)
Limbisch systeem (amygdala, hippocampus, hypothalamus, cingulate cortex) = gebied in hersenen
betrokken bij emoties, geheugen, leren, motivatie, herinneringen en seksueel gedrag.
*ligt om de hersenbalk onder de cerebrale cortex
*deel van de grijze stof van cerebrum
Cerebrale cortex/ hersenschors = gebied in de hersenen waar informatie uit de rest van het lichaam
ontvangen, geanalyseerd en geïnterpreteerd wordt → geïnterpreteerde informatie in de hersenschors
1
,wordt omgezet in gedachten (innerlijke spraak en mentale beelden) en concrete aansturingen van het
lichaam (spreken en handelen)
Bijnier (adrenaline, noradrenaline) =
- Gespecialiseerd neuro-endocrien weefsel geassocieerd met het sympathische zenuwstelsel
- Neursecretory structuur = ontwikkeling van hetzelfde embryonale weefsel als sympathische
neuronen
- Scheidt adrenaline en noradrenaline uit
- Vormt kern van bijnierklieren
- Bijnierschors: buitenkant, endocriene klier die steriodhormonen uitscheidt
- Sympathisch ganglion
- Preganglionische sympathische neuronen lopen van wervelkolom naar bijniermerg waar ze
synapsen → missen axonen die lopen naar target cellen, scheiden adrenaline uit in het bloed
bij fight flight situatie
- Agonisten en antagonisten binden aan target receptor om de actie van een neurotransmitter te
stimuleren of remmen
Darm(kanaal)-hersenen as (verzadiging/energie homeostase) =
- Honger controle
- Hersenen: regulatie van hongergevoel → ontvangt en intergreert verschillende signalen
(omgeving, sociale, genotzuchtige invloeden) omtrent energei status → respons op honger
(voedsel inname of verzadiging)
- Obesitas kan veroorzaakt worden door ongepaste homeostatische reacties op energie-
overschooten in een obesogene omgeving
- Systeem reguleert voedselinname en hongergevoel als reactie op homeostatische en niet-
homeostatische signalen. Hypothalamus, hersenstam, corticolombic systeem vormen complex
systeem met neurale, voedings- en hormoonsignalen vanuit darm en externe omgeving →
communicatie tussen darm, pancreas/alvleesklier, lever, vetweefsel, hersenstam,
hypothalamus. Als reactie op chemische, mechanisme, hormonale en veranderingen in
voeding neurale signalen vervoerd van darm naar hersenstam via de nervus vagus; daarnaast
direct naar hersenstam en hypothalamus via median eminence en area postrema (bloed-brein
barrière). Hedonisch, omgeving, sociale en smaak invloeden verwerkt door corticolimbic
systeem en reguleren verzadigingscentra.
- Limitatie voedselinname: zwakkere signalen dan signalen die stimuleren om voedsel in te
nemen.
- Hypothalamus: controle over honger, hersenstam: energiebalans, voedingsactiviteit,
cortocolimbic systeem: zorgt voor het leren om geïntegreerd te zijn met homeostatische
mechanismen, signalen darm: informeren brein over staat van energie
- Neurotransmitters verdeeld in CZS en perifeer systeem
Hormonen en neurotransmitters:
• Cholecystokinine: zorgt voor vet- en eiwitvertering (receptoren bij hersenstam en
hypothalamus) → speelt een belangrijke bij het verzadigingsgevoel na de maaltijd, ineffectief
bij het reduceren van voedselinname op lange termijn
• Ghreline: hongerhormoon → verhoogde maagbewegelijkheid, verminderd vetgebruik,
stimulatie groeihormoon afgifte. Ghreline niveaus verhoogd voor de maaltijd, verlaagd na de
maaltijd in verhouding tot aantal calorieën. Ghreline levels omgekeerd gecorreleerd met
lichaamsgewicht en stijgen na gewichtsverlies.
• Peptide YY (behandeling obesitas): lage levels bij vasten, toename na maaltijd voor enkele
uren in verhouding tot aantal calorieën (vooral na eiwitrijke maaltijd)→vermindert eetlust
• Pancreatic polypeptide: zorgt voor het verlaten maaglediging, vermindert eetlust
2
, • Glucagon-like peptide-1 (GLP-1→behandeling diabetes type 2→ gewichtsverlies bij obese
patiënten met of zonder diabetes type 2 → positieve effecten op bloeddruk en cholesterol):
toename glucose-afhankelijke insuline vrijlating, vermindering glucagon secretie, verminderde
maaglediging, vermindering van glucose vlak na de maaltijd, eetlustremmende werking.
• Oxyntomodulin: vermindert voedsel inname en lichaamsgewicht, zorgt voor het verlaten van
de maaglediging, toename energieverbruik, onderdrukt ghreline (vergelijkbare, maar zwakkere
werking dan GLP-1).
• Glucagon: handhaving glucose levels tijdens vasten en sporten door glycogenolyse en
gluconeogenese, eetlustremming, stimuleert verzadiging. Glucagon levels stijgen na een
maaltijd (vooral eiwitrijk), toename energieverbruik→vermindering grootte van de maaltijd,
voedselinname en lichaamsgewicht.
• Amyline: remt maagafscheiding, zorgt voor het verlaten van maaglediging, vermindert
voedselinname, toename glucose levels na maaltijd.
• Adrenaline (gemaakt in bijniermerg door chromaffinecellen): komt vrij in omstandigheden die
een bedreiging zijn voor het lichaam en daardoor stress veroorzaken (adrenaline:
overleving/fight-or-flight respons)→versnelde ademhaling en hartslag, vrijmaken van
energie/remming energieopslag (glucose), constrictie vaatwand (huid en maag-darm),
verwijding bronchiole, stijging bloeddruk, verminderde bloedtoevoer naar darmen, vergroting
pupillen, verhoogde alertheid (concentratievermogen), verkorte bloedstollingstijd, handpalmen
gaan zweten, geheugen verbetert tijdelijk, gevoel van tijd beïnvloed (gebeurtenissen lijken
trager te verlopen waardoor iemand meer tijd lijkt te hebben om te reageren)
• Noradrenaline (gemaakt in bijniermerg door chromaffinecellen): ongeveer dezelfde werking
als adrenaline→ beter omgaan met stress, stijging bloeddruk, verminderde bloedtoevoer naar
darmen. Verschil adrenaline en noradrenaline: noradrenaline zorgt meer voor emotionele
effecten dan adrenaline (hoog: angst, paniek, opgewonden, gespannen, laag: depressieve
gevoelens), sneller afgebroken door je lichaam (adrenaline blijft langer in je lichaam),
noradrenaline werkt als neurotransmitter die signalen afgeeft aan hersenen.
• Cortisol (stresshormoon, gemaakt in bijnierschors): speelt een rol bij vertering voedsel, slaap-
waakritme, afweersysteem, komt vrij bij elke vorm van stress (fysiek en psychologisch).
Kortdurende stress: eerst adrenaline, langdurige stress: daarna pas cortisol. Voor de rest
dezelfde effecten op het lichaam als (nor)adrenaline.
• Acetylcholine
• Epinifine/adrenaline
• Dopamine
• Serotonine
• Glutaglycine
• Histamine
• Gaba
• Adenosine
• Spanning → snel in actie
• Langdurige stress: burnout
a) Welk mechanismen spelen een rol bij impulsgeleiding/ signaaloverdracht en
aansturing signaal
Chemische signalen autonoom (parasympatisch) zenuwstelsel =
1. Preganglionische neuronen vanuit CZS naar autonoom ganglion buiten CZS → acetylcholine
(Ach) vrij naar nictinic cholinergic receptoren (AChR) op postganglionische cel
2. Meeste postganglionische sympatische neuronen laten noradrenaline (NE) vrij naar adrenerge
receptoren op de doelcel
3. Meeste postganglionische parasympathische neuronen laten acetylcholine vrij naar muscarinic
cholinergic receptoren op de doelcel
→ doelorganen autonome neuronen: gladde spieren, hartspieren, veel exocriene klieren, enkele
endocriene klieren, lymfeweefsel en sommige vetweefsel
3
, Neuroeffector junction = synaps tussen postganglionisch autonoom neuron en de doelcel
*aan het einde van autonome postganglionische axonen zitten blaasjes gevuld met neurotransmitters
Sympatische pathways:
- Uitscheiden catecholamines die binden aan adrenerg receptoren op target cellen →
nordrenaline bij postganglionisch neuron vrijgelaten, korte axon tussen CZS en ganglion
2 soorten adrenerg receptoren:
1. Alfa = meest voorkomende receptor → reageert sterk op noradrenaline en zwak op adrenaline
2. Beta = b1-receptor → reageert even sterk op noradrenaline als op adrenaline
B2-receptor → meer gevoelig voor adenaline dan nordrenaline, limiet blootstelling
aaan noradrenaline
B3-receptor → voornamelijk bij vetweefsel, meer gevoelig voor noradrenaline dan
adrenaline
Second messenger pathways:
o Catecholamine bindt aan betareceptor → toename AMP→ fosforylering van intracellulaire
proteïnen
o Alfa 1-receptor activeert fosfolipasen C → inositol trifosfaat (IP3) en diacylglycerol
(DAG)→door DAG fosforylering proteïnen. IP3 opent Ca2+ kanalen→intracellulaire Ca2+
signalen→spiercontractie of secretie door exocytose
o Alfa 2-receptor vermindert AMP → spierontspanning of vermindering secretie
Parasympatische pathways:
- Parasympathische neuronen laten Ach (acetylcholine) vrij richting doelorgaan → activatie van
receptoren zorgt voor second messenger pathways → K+ of Ca2+ kanalen openen
- Nervus vagus: 75% van alle parasympathische zenuwen/pathways gaan door deze baan
Stappen:
1. Aanmaak neurotransmitter
2. Release, actiepotentiaal bereikt → blaasje met neurotransmitter als inhoud losgelaten in
synapsspeet
3. Receptoractie → neurotransmitter binden aan receptor
4. Inactivatie: neurotransmitter terug de cel in als ze gebruikt zijn → neurotransmitter
afgebroken door enzymen of opnieuw opgenomen in de cel
5. Neurotransmitter naar bloedbaan (effect op andere weefsels) of target cel
Adrenal sympathisch pathway: adrenaline als neurotransmitter vrijgeven door chromaffinecellen,
bijniermerg fungeert als ganglion
1. Hoe werken reflexen (autonoom zenuwstelsel)?
Spinale reflexen: autonome reflexen die plaatsvinden zonder input van de hersenen (urineren,
ontlasting→ kunnen beïnvloed worden door de input van de hersenen, maar hebben deze input niet per
se nodig → bijvoorbeeld ruggenmergletsel verstoort communicatie tussen hersenen en ruggenmerg:
ruggenmergreflexen behouden, maar niet voelen of beheersen)
Reflex: in ganglion, geen invloed van CZS
- Lichtreflex in oogpupillen → via parasympatische systeem
- Baroreflex = controleren bloeddruk → signaal sturen naar hersenstam → verhogen/ verlagen
bloeddruk
➢ In aorta en halsslagaders, detecteren veranderingen in bloeddruk
4
