Stemmingsstoornissen – GGZ2022
Blok 3 – GW jaar 2 – richting GGZ
,Inhoudsopgave
Taak 1: Stemmingsstoornissen; depressieve en bipolaire stoornissen..............................................................3
Taak 2: behandeling en biologische oorzaken depressie en bipolaire stoornis...............................................21
NEUROBIOLOGISCH PERSPECTIEF......................................................................................................................32
Taak 3: informatieverwerkingsmodel en cognitieve gedragstherapie.............................................................35
Taak 4: Mindfulness en ACT.......................................................................................................................... 47
Taak 5: IPT en welke soort therapie?............................................................................................................ 57
Taak 6: Euthanasie....................................................................................................................................... 67
College – juridische aspecten van verplichte behandeling.............................................................................77
2
,Taak 1: Stemmingsstoornissen; depressieve en bipolaire stoornissen
1. Welke soorten stemmingsstoornissen zijn er + klinisch beeld?
Verschillende soorten episodes:
Manische episode
A. Een duidelijke periode van abnormaal en aanhoudend verhoogde, expansieve of prikkelbare
stemming en abnormaal en aanhoudend verhoogde activiteit of energie, die minstens 1 week
duurt en het grootste deel van de dag, bijna elke dag (of enige tijd als ziekenhuisopname
noodzakelijk is) aanwezig is.
B. Tijdens de periode van stemmingsstoornis en verhoogde energie of activiteit zijn drie (of
meer) van de volgende symptomen (vier als de stemming alleen maar prikkelbaar is) in
significante mate aanwezig en vertegenwoordigen een merkbare verandering van het
gebruikelijke gedrag:
1. Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootsheid.
2. Verminderde behoefte aan slaap (voelt zich bijvoorbeeld uitgerust na slechts 3 uur
slaap).
3. Spraakzamer dan normaal of de druk om te blijven praten.
4. Vlucht van ideeën of subjectieve ervaring waarbij gedachten racen.
5. Afleidbaarheid (d.w.z. de aandacht wordt te gemakkelijk getrokken naar
onbelangrijke of irrelevante externe zaken stimuli), zoals gerapporteerd of
waargenomen.
6. Doelgerichte activiteit vergroten (hetzij sociaal, op het werk of op school, of seksueel)
of psychomotorische agitatie (d.w.z. doelloze, niet-doelgerichte activiteit).
7. Overmatige betrokkenheid bij activiteiten die een grote kans hebben op pijnlijke
gevolgen (bijvoorbeeld zich bezighouden met ongeremde koopwoede, seksuele
indiscreties of dwaze bedrijfsinvesteringen).
C. De stemmingsstoornis is voldoende ernstig om een duidelijke beperking in het sociale of
beroepsmatige functioneren te veroorzaken of om ziekenhuisopname noodzakelijk te maken
om schade aan zichzelf of anderen te voorkomen, of er zijn psychotische kenmerken.
D. De episode kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel
(bijvoorbeeld een drug, een medicijn, een andere behandeling) of een andere medische
aandoening.
Opmerking: Een volledige manische episode die optreedt tijdens behandeling met
antidepressiva (bijv. medicatie, elektroconvulsietherapie) maar op een volledig syndromaal
niveau aanhoudt, voorbij het fysiologische effect van die behandeling, is voldoende bewijs
voor een manische episode en dus voor een bipolaire I-diagnose.
Opmerking: Criteria A tot en met D vormen een manische episode. Voor de diagnose bipolaire I-
stoornis is ten minste één levenslange manische episode vereist.
Hypomanische episode
A. Een duidelijke periode van abnormaal en aanhoudend verhoogde, expansieve of prikkelbare
stemming en abnormaal en aanhoudend verhoogde activiteit of energie, die minstens vier
opeenvolgende dagen duurt en het grootste deel van de dag, bijna elke dag, aanwezig is.
B. Tijdens de periode van stemmingsstoornis en verhoogde energie en activiteit zijn drie (of
meer) van de volgende symptomen (vier als de stemming alleen maar prikkelbaar is)
aanhoudend, wat een merkbare verandering van het gebruikelijke gedrag vertegenwoordigt
en aanwezig was in een periode van aanzienlijke mate:
1. Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootsheid.
2. Verminderde behoefte aan slaap (voelt zich bijvoorbeeld uitgerust na slechts 3 uur
slaap).
3. Spraakzamer dan normaal of de druk om te blijven praten.
3
, 4. Vlucht van ideeën of subjectieve ervaring waarbij gedachten racen.
5. Afleidbaarheid (d.w.z. de aandacht wordt te gemakkelijk getrokken naar
onbelangrijke of irrelevante externe zaken stimuli), zoals gerapporteerd of
waargenomen.
6. Doelgerichte activiteit vergroten (hetzij sociaal, op het werk of op school, of seksueel)
of psychomotorische agitatie.
7. Overmatige betrokkenheid bij activiteiten die een groot risico op pijnlijke gevolgen
met zich meebrengen (bijvoorbeeld het zich bezighouden met ongeremde koopwoede,
seksuele indiscreties of dwaze zakelijke investeringen).
C. De episode gaat gepaard met een ondubbelzinnige verandering in het functioneren die niet
karakteristiek is voor het individu, ook al is deze niet symptomatisch.
D. De stemmingsstoornis en de verandering in het functioneren zijn voor anderen
waarneembaar.
E. De episode is niet ernstig genoeg om een duidelijke beperking in het sociaal of
beroepsmatig functioneren te veroorzaken of een ziekenhuisopname noodzakelijk te maken.
Als er sprake is van psychotische kenmerken, dan is de episode per definitie manisch.
F. De episode is niet toe te schrijven aan de fysiologische effecten van een middel (bijv. van
misbruik, een medicijn, een andere behandeling) of een andere medische aandoening.
Opmerking: Een volledige hypomane episode die optreedt tijdens behandeling met antidepressiva
(bijvoorbeeld medicatie, elektroconvulsietherapie) maar aanhoudt op een volledig syndromaal niveau
voorbij het fysiologische effect van die behandeling, is voldoende bewijs voor de diagnose van een
hypomane episode. Voorzichtigheid is echter geboden, zodat één of twee symptomen (met name
verhoogde prikkelbaarheid, prikkelbaarheid of opwinding na gebruik van antidepressiva) niet als
voldoende worden beschouwd voor de diagnose van een hypomane episode, noch noodzakelijkerwijs
wijzend op een bipolaire diathese.
Opmerking: Criteria A tot en met F vormen een hypomane episode. Hypomanische episoden komen
vaak voor bij bipolaire I-stoornis, maar zijn niet vereist voor de diagnose van bipolaire I-stoornis.
Ernstige depressieve episode
A. Vijf (of meer) van de volgende symptomen zijn aanwezig geweest in dezelfde periode van
twee weken en vertegenwoordigen een verandering ten opzichte van het eerdere
functioneren; ten minste één van de symptomen is (1) een depressieve stemming of (2)
verlies van interesse of plezier.
Let op: Neem geen symptomen op die duidelijk toe te schrijven zijn aan een andere
medische aandoening.
1. Depressieve stemming gedurende het grootste deel van de dag, bijna elke dag,
zoals blijkt uit een subjectief rapport (voelt zich bijvoorbeeld verdrietig, leeg of
hopeloos) of uit observaties van anderen (komt bijvoorbeeld betraand over).
(Opmerking: bij kinderen en adolescenten kan sprake zijn van een prikkelbare
stemming.)
2. Duidelijk verminderde interesse of plezier in alle, of bijna vaste, activiteiten, het
grootste deel van de dag, bijna elke dag (zoals blijkt uit subjectief verslag of
observatie).
3. Aanzienlijk gewichtsverlies als u geen dieet volgt of gewichtstoename
(bijvoorbeeld een verandering van meer dan 5% van het lichaamsgewicht in een
maand), of een afname of toename van de eetlust bijna elke dag. (Opmerking: bij
kinderen dient u rekening te hou
den met het niet realiseren van de verwachte gewichtstoename.)
4. Slapeloosheid of hypersomnie, elke dag vroeg.
5. Psychomotorische agitatie of vertraging bijna elke dag (waarneembaar door
anderen; niet louter subjectieve gevoelens van rusteloosheid of vertraging).
6. Vermoeidheid of energieverlies bijna elke dag.
7. Gevoelens van waardeloosheid of buitensporige of ongepaste schuldgevoelens
(die mogelijk tot uiting komen). Die bijna elke dag (niet alleen maar zelfverwijt of
schuldgevoel over ziek zijn).
4
Blok 3 – GW jaar 2 – richting GGZ
,Inhoudsopgave
Taak 1: Stemmingsstoornissen; depressieve en bipolaire stoornissen..............................................................3
Taak 2: behandeling en biologische oorzaken depressie en bipolaire stoornis...............................................21
NEUROBIOLOGISCH PERSPECTIEF......................................................................................................................32
Taak 3: informatieverwerkingsmodel en cognitieve gedragstherapie.............................................................35
Taak 4: Mindfulness en ACT.......................................................................................................................... 47
Taak 5: IPT en welke soort therapie?............................................................................................................ 57
Taak 6: Euthanasie....................................................................................................................................... 67
College – juridische aspecten van verplichte behandeling.............................................................................77
2
,Taak 1: Stemmingsstoornissen; depressieve en bipolaire stoornissen
1. Welke soorten stemmingsstoornissen zijn er + klinisch beeld?
Verschillende soorten episodes:
Manische episode
A. Een duidelijke periode van abnormaal en aanhoudend verhoogde, expansieve of prikkelbare
stemming en abnormaal en aanhoudend verhoogde activiteit of energie, die minstens 1 week
duurt en het grootste deel van de dag, bijna elke dag (of enige tijd als ziekenhuisopname
noodzakelijk is) aanwezig is.
B. Tijdens de periode van stemmingsstoornis en verhoogde energie of activiteit zijn drie (of
meer) van de volgende symptomen (vier als de stemming alleen maar prikkelbaar is) in
significante mate aanwezig en vertegenwoordigen een merkbare verandering van het
gebruikelijke gedrag:
1. Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootsheid.
2. Verminderde behoefte aan slaap (voelt zich bijvoorbeeld uitgerust na slechts 3 uur
slaap).
3. Spraakzamer dan normaal of de druk om te blijven praten.
4. Vlucht van ideeën of subjectieve ervaring waarbij gedachten racen.
5. Afleidbaarheid (d.w.z. de aandacht wordt te gemakkelijk getrokken naar
onbelangrijke of irrelevante externe zaken stimuli), zoals gerapporteerd of
waargenomen.
6. Doelgerichte activiteit vergroten (hetzij sociaal, op het werk of op school, of seksueel)
of psychomotorische agitatie (d.w.z. doelloze, niet-doelgerichte activiteit).
7. Overmatige betrokkenheid bij activiteiten die een grote kans hebben op pijnlijke
gevolgen (bijvoorbeeld zich bezighouden met ongeremde koopwoede, seksuele
indiscreties of dwaze bedrijfsinvesteringen).
C. De stemmingsstoornis is voldoende ernstig om een duidelijke beperking in het sociale of
beroepsmatige functioneren te veroorzaken of om ziekenhuisopname noodzakelijk te maken
om schade aan zichzelf of anderen te voorkomen, of er zijn psychotische kenmerken.
D. De episode kan niet worden toegeschreven aan de fysiologische effecten van een middel
(bijvoorbeeld een drug, een medicijn, een andere behandeling) of een andere medische
aandoening.
Opmerking: Een volledige manische episode die optreedt tijdens behandeling met
antidepressiva (bijv. medicatie, elektroconvulsietherapie) maar op een volledig syndromaal
niveau aanhoudt, voorbij het fysiologische effect van die behandeling, is voldoende bewijs
voor een manische episode en dus voor een bipolaire I-diagnose.
Opmerking: Criteria A tot en met D vormen een manische episode. Voor de diagnose bipolaire I-
stoornis is ten minste één levenslange manische episode vereist.
Hypomanische episode
A. Een duidelijke periode van abnormaal en aanhoudend verhoogde, expansieve of prikkelbare
stemming en abnormaal en aanhoudend verhoogde activiteit of energie, die minstens vier
opeenvolgende dagen duurt en het grootste deel van de dag, bijna elke dag, aanwezig is.
B. Tijdens de periode van stemmingsstoornis en verhoogde energie en activiteit zijn drie (of
meer) van de volgende symptomen (vier als de stemming alleen maar prikkelbaar is)
aanhoudend, wat een merkbare verandering van het gebruikelijke gedrag vertegenwoordigt
en aanwezig was in een periode van aanzienlijke mate:
1. Opgeblazen gevoel van eigenwaarde of grootsheid.
2. Verminderde behoefte aan slaap (voelt zich bijvoorbeeld uitgerust na slechts 3 uur
slaap).
3. Spraakzamer dan normaal of de druk om te blijven praten.
3
, 4. Vlucht van ideeën of subjectieve ervaring waarbij gedachten racen.
5. Afleidbaarheid (d.w.z. de aandacht wordt te gemakkelijk getrokken naar
onbelangrijke of irrelevante externe zaken stimuli), zoals gerapporteerd of
waargenomen.
6. Doelgerichte activiteit vergroten (hetzij sociaal, op het werk of op school, of seksueel)
of psychomotorische agitatie.
7. Overmatige betrokkenheid bij activiteiten die een groot risico op pijnlijke gevolgen
met zich meebrengen (bijvoorbeeld het zich bezighouden met ongeremde koopwoede,
seksuele indiscreties of dwaze zakelijke investeringen).
C. De episode gaat gepaard met een ondubbelzinnige verandering in het functioneren die niet
karakteristiek is voor het individu, ook al is deze niet symptomatisch.
D. De stemmingsstoornis en de verandering in het functioneren zijn voor anderen
waarneembaar.
E. De episode is niet ernstig genoeg om een duidelijke beperking in het sociaal of
beroepsmatig functioneren te veroorzaken of een ziekenhuisopname noodzakelijk te maken.
Als er sprake is van psychotische kenmerken, dan is de episode per definitie manisch.
F. De episode is niet toe te schrijven aan de fysiologische effecten van een middel (bijv. van
misbruik, een medicijn, een andere behandeling) of een andere medische aandoening.
Opmerking: Een volledige hypomane episode die optreedt tijdens behandeling met antidepressiva
(bijvoorbeeld medicatie, elektroconvulsietherapie) maar aanhoudt op een volledig syndromaal niveau
voorbij het fysiologische effect van die behandeling, is voldoende bewijs voor de diagnose van een
hypomane episode. Voorzichtigheid is echter geboden, zodat één of twee symptomen (met name
verhoogde prikkelbaarheid, prikkelbaarheid of opwinding na gebruik van antidepressiva) niet als
voldoende worden beschouwd voor de diagnose van een hypomane episode, noch noodzakelijkerwijs
wijzend op een bipolaire diathese.
Opmerking: Criteria A tot en met F vormen een hypomane episode. Hypomanische episoden komen
vaak voor bij bipolaire I-stoornis, maar zijn niet vereist voor de diagnose van bipolaire I-stoornis.
Ernstige depressieve episode
A. Vijf (of meer) van de volgende symptomen zijn aanwezig geweest in dezelfde periode van
twee weken en vertegenwoordigen een verandering ten opzichte van het eerdere
functioneren; ten minste één van de symptomen is (1) een depressieve stemming of (2)
verlies van interesse of plezier.
Let op: Neem geen symptomen op die duidelijk toe te schrijven zijn aan een andere
medische aandoening.
1. Depressieve stemming gedurende het grootste deel van de dag, bijna elke dag,
zoals blijkt uit een subjectief rapport (voelt zich bijvoorbeeld verdrietig, leeg of
hopeloos) of uit observaties van anderen (komt bijvoorbeeld betraand over).
(Opmerking: bij kinderen en adolescenten kan sprake zijn van een prikkelbare
stemming.)
2. Duidelijk verminderde interesse of plezier in alle, of bijna vaste, activiteiten, het
grootste deel van de dag, bijna elke dag (zoals blijkt uit subjectief verslag of
observatie).
3. Aanzienlijk gewichtsverlies als u geen dieet volgt of gewichtstoename
(bijvoorbeeld een verandering van meer dan 5% van het lichaamsgewicht in een
maand), of een afname of toename van de eetlust bijna elke dag. (Opmerking: bij
kinderen dient u rekening te hou
den met het niet realiseren van de verwachte gewichtstoename.)
4. Slapeloosheid of hypersomnie, elke dag vroeg.
5. Psychomotorische agitatie of vertraging bijna elke dag (waarneembaar door
anderen; niet louter subjectieve gevoelens van rusteloosheid of vertraging).
6. Vermoeidheid of energieverlies bijna elke dag.
7. Gevoelens van waardeloosheid of buitensporige of ongepaste schuldgevoelens
(die mogelijk tot uiting komen). Die bijna elke dag (niet alleen maar zelfverwijt of
schuldgevoel over ziek zijn).
4
