Casus 8: (on)gezond werk
1. Wat is werkstress en hoe ontstaat het?
Stress = een gespannen toestand.
Stress ontstaat wanneer de externe druk zo hoog is dat de grens van het persoonlijk
aanpassingsvermogen wordt overschreden als gevolg van (de combinatie van) te veel
stressoren en te weinig hulpbronnen, en de persoon niet meer in staat is om de hieruit
voortkomende spanning te verminderen.
Van buitenaf wordt er druk op iemand uitgeoefend, hetgeen kan resulteren in een gevoel van
spanning (‘strain’ of stressreactie). Deze externe druk = stressor
In hoeverre de persoon in staat is deze druk op te vangen wordt mede bepaald door de
aanwezigheid van hulpbronnen (resources) in de werkomgeving en door persoonlijke
hulpbronnen.
Werkstress = een toestand waarin een werknemer niet in staat is, of zich niet in staat acht,
om aan de door de werkomgeving gestelde eisen te voldoen. (Geillard, 2003)
Risico’s verbonden aan het verrichten van arbeid zijn steeds meer gaan verschuiven van het
materiële en fysieke vlak naar het psychosociale vlak. Voorbeelden van psychosociale
risicofactoren zijn werkdruk, confrontatie met lastige en agressieve cliënten, gebrek aan
controle over de uitvoering van het werk, conflicten met collega’s en baanonzekerheid.
Uit onderzoek blijkt dat werkkenmerken zoals werkdruk en gebrek aan regelmogelijkheden
(autonomie) samenhangen met bijvoorbeeld burn-out en arbeidsontevredenheid. Aan de
andere kant kan een combinatie van werkdruk en voldoende autonomie, ook juist energie en
veerkracht geven, maar het ontwikkeling en groei mogelijk en roep het positieve gevoelens
op zoals motivatie, tevredenheid, trots en toewijding.
2. Wat zijn de gevolgen van werkstress
Burn-out en bevlogenheid
Bevlogenheid = een positieve, affectief-cognitieve toestand van opperste voldoening die
gekenmerkt wordt door vitaliteit, toewijding en absorptie.
drie dimensies van bevlogenheid:
Vitaliteit wordt gekenmerkt door
bruisen van energie, zich sterk en
fit voelen, lang en onvermoeibaar
met werken door kunnen gaan en
beschikken over grote mentale
veerkracht en
doorzettingsvermogen.
Toewijding heeft betrekking op
een sterke betrokkenheid bij het
werk, het werk wordt als nuttig en
zinvol ervaren, is inspirerend en
uitdagend, en roept gevoelens van
trots en enthousiasme op.
Absorptie heeft betrekking op het
op een plezierige wijze helemaal
opgaan in het werk, er als het ware
mee versmelten waardoor de tijd stil lijkt te staan en het moeilijk is om er zich los van te
maken.
Bevlogen werknemers zijn proactief en worden gekenmerkt dor het nemen van initiatief
wanneer ze vast dreigen te lopen op hun werk. Bevlogen werknemers zorgen ervoor dat ze
, hun eigen positieve feedback genereren en bij bevlogenheid is er sprake van congruentie
tussen datgene wat de betrokkene belangrijk vindt en datgene waar de organisatie voor staat
De drie dimensies van bevlogenheid (vitaliteit, toewijding en absorptie) worden gemeten door
een speciaal hiervoor ontwikkelde vragenlijst: de Utrechtse Bevlogenheids Schaal (UBES).
De Conservation of Resources theorie voorspelt een cumulatie van hulpbronnen.
Bevlogen werknemers zijn immers proactief en organiseren zelf de energie- of werkbronnen
die nodig zijn om hun werkrol goed te kunnen vervullen. Hierdoor wordt een zogenaamde
wincyclus (gain cycle) in gang gezet. Ze creëren dus een positieve feedback.
Bevlogenheid is wat anders dan werkverslaving. Dit verschil zit hem in de motivatie.
Bevlogen werknemers werken hard, omdat ze er plezier aan beleven, maar hebben ook een
leven naast hun werk waarvan ze kunnen genieten. Workaholics werk hard, omdat ze niet
anders kunnen. Ze worden gedreven door een onweerstaanbare innerlijke drang om te
werken en wanneer ze dat niet doen, voelen ze zich schuldig.
Biologische en fysiologische gevolgen (bloeddruk)
De bloeddruk is een van de belangrijkste risicofactoren voor het krijgen van een hartinfarct.
Uit onderzoek is gebleken dat werkstress het risico verhoogt op het ontwikkelen van hart- en
vaatziekten. Werkstress in het algemeen, maar gebrek aan regelmogelijkheden in het
bijzonder, zijn oorzakelijk verbonden met ongeveer een verdubbeling van het risico op hart-
en vaatziekten.
Normale bloeddruk: 80 – 120
Bij herhaalde sterkte reacties van de bloeddruk op stress kan het bloeddrukregelsysteem op
den duur zo ontregelen dat een blijvend hoge bloeddruk ontstaat. Dit staat bekend als de
reactiviteitshypothese.
De gemiddelde hoogte van de bloeddruk blijkt samen te hangen met het risico van
hersenbloedingen en hartinfarcten.
De catecholaminen adrenaline en noradrenaline en de sympathische zenuwen hebben
effect op de hartfunctie. Ze verhogen de hartfrequentie en de contractiekracht van het hart.
Tevens veroorzaken ze een patroon van vaatverwijding en -vernauwing. De hartactiviteit en
de weerstand van het totale vaatbed bepalen tezamen het niveau van de bloeddruk.
De bloeddruk op het werk is vaak hoger dan tijdens een vrije dag. Ook is er een verschil
tussen mensen die vaak een hoge werkstress ervaren en mensen met een lage werkstress.
Werknemers met een hoge werkstress hebben over het algemeen een hogere bloeddruk,
ook tijdens een vrije dag.
Adrenaline
Werksituaties die inspanning vereisen, terwijl er tegelijk veel regelmogelijkheden zijn, leiden
met name tot adrenalineproductie. Adrenaline komt ook vrij wanneer er gepresteerd wordt
zonder dat dit als onaangenaam wordt ervaren. Adrenaline is weliswaar consistent hoger
tijdens werkperioden, maar deze verhoging kan maar met wisselend succes aan werkstress
worden toegeschreven.
Meten door urinemonsters.
geen goede indicator.
Cortisol
Het stresshormoon cortisol zou vooral worden geproduceerd wanneer hoge werkbelasting
samengaat met weinig regelmogelijkheden. Mensen die abnormaal veel cortisol afscheiden,
hebben een sterk verhoogd risico op diabetes, hoge bloeddruk en een hartinfarct. Dit komt
doordat cortisol de verhuishouding en de insuline/glucosebalans verstoort en een rol speelt
1. Wat is werkstress en hoe ontstaat het?
Stress = een gespannen toestand.
Stress ontstaat wanneer de externe druk zo hoog is dat de grens van het persoonlijk
aanpassingsvermogen wordt overschreden als gevolg van (de combinatie van) te veel
stressoren en te weinig hulpbronnen, en de persoon niet meer in staat is om de hieruit
voortkomende spanning te verminderen.
Van buitenaf wordt er druk op iemand uitgeoefend, hetgeen kan resulteren in een gevoel van
spanning (‘strain’ of stressreactie). Deze externe druk = stressor
In hoeverre de persoon in staat is deze druk op te vangen wordt mede bepaald door de
aanwezigheid van hulpbronnen (resources) in de werkomgeving en door persoonlijke
hulpbronnen.
Werkstress = een toestand waarin een werknemer niet in staat is, of zich niet in staat acht,
om aan de door de werkomgeving gestelde eisen te voldoen. (Geillard, 2003)
Risico’s verbonden aan het verrichten van arbeid zijn steeds meer gaan verschuiven van het
materiële en fysieke vlak naar het psychosociale vlak. Voorbeelden van psychosociale
risicofactoren zijn werkdruk, confrontatie met lastige en agressieve cliënten, gebrek aan
controle over de uitvoering van het werk, conflicten met collega’s en baanonzekerheid.
Uit onderzoek blijkt dat werkkenmerken zoals werkdruk en gebrek aan regelmogelijkheden
(autonomie) samenhangen met bijvoorbeeld burn-out en arbeidsontevredenheid. Aan de
andere kant kan een combinatie van werkdruk en voldoende autonomie, ook juist energie en
veerkracht geven, maar het ontwikkeling en groei mogelijk en roep het positieve gevoelens
op zoals motivatie, tevredenheid, trots en toewijding.
2. Wat zijn de gevolgen van werkstress
Burn-out en bevlogenheid
Bevlogenheid = een positieve, affectief-cognitieve toestand van opperste voldoening die
gekenmerkt wordt door vitaliteit, toewijding en absorptie.
drie dimensies van bevlogenheid:
Vitaliteit wordt gekenmerkt door
bruisen van energie, zich sterk en
fit voelen, lang en onvermoeibaar
met werken door kunnen gaan en
beschikken over grote mentale
veerkracht en
doorzettingsvermogen.
Toewijding heeft betrekking op
een sterke betrokkenheid bij het
werk, het werk wordt als nuttig en
zinvol ervaren, is inspirerend en
uitdagend, en roept gevoelens van
trots en enthousiasme op.
Absorptie heeft betrekking op het
op een plezierige wijze helemaal
opgaan in het werk, er als het ware
mee versmelten waardoor de tijd stil lijkt te staan en het moeilijk is om er zich los van te
maken.
Bevlogen werknemers zijn proactief en worden gekenmerkt dor het nemen van initiatief
wanneer ze vast dreigen te lopen op hun werk. Bevlogen werknemers zorgen ervoor dat ze
, hun eigen positieve feedback genereren en bij bevlogenheid is er sprake van congruentie
tussen datgene wat de betrokkene belangrijk vindt en datgene waar de organisatie voor staat
De drie dimensies van bevlogenheid (vitaliteit, toewijding en absorptie) worden gemeten door
een speciaal hiervoor ontwikkelde vragenlijst: de Utrechtse Bevlogenheids Schaal (UBES).
De Conservation of Resources theorie voorspelt een cumulatie van hulpbronnen.
Bevlogen werknemers zijn immers proactief en organiseren zelf de energie- of werkbronnen
die nodig zijn om hun werkrol goed te kunnen vervullen. Hierdoor wordt een zogenaamde
wincyclus (gain cycle) in gang gezet. Ze creëren dus een positieve feedback.
Bevlogenheid is wat anders dan werkverslaving. Dit verschil zit hem in de motivatie.
Bevlogen werknemers werken hard, omdat ze er plezier aan beleven, maar hebben ook een
leven naast hun werk waarvan ze kunnen genieten. Workaholics werk hard, omdat ze niet
anders kunnen. Ze worden gedreven door een onweerstaanbare innerlijke drang om te
werken en wanneer ze dat niet doen, voelen ze zich schuldig.
Biologische en fysiologische gevolgen (bloeddruk)
De bloeddruk is een van de belangrijkste risicofactoren voor het krijgen van een hartinfarct.
Uit onderzoek is gebleken dat werkstress het risico verhoogt op het ontwikkelen van hart- en
vaatziekten. Werkstress in het algemeen, maar gebrek aan regelmogelijkheden in het
bijzonder, zijn oorzakelijk verbonden met ongeveer een verdubbeling van het risico op hart-
en vaatziekten.
Normale bloeddruk: 80 – 120
Bij herhaalde sterkte reacties van de bloeddruk op stress kan het bloeddrukregelsysteem op
den duur zo ontregelen dat een blijvend hoge bloeddruk ontstaat. Dit staat bekend als de
reactiviteitshypothese.
De gemiddelde hoogte van de bloeddruk blijkt samen te hangen met het risico van
hersenbloedingen en hartinfarcten.
De catecholaminen adrenaline en noradrenaline en de sympathische zenuwen hebben
effect op de hartfunctie. Ze verhogen de hartfrequentie en de contractiekracht van het hart.
Tevens veroorzaken ze een patroon van vaatverwijding en -vernauwing. De hartactiviteit en
de weerstand van het totale vaatbed bepalen tezamen het niveau van de bloeddruk.
De bloeddruk op het werk is vaak hoger dan tijdens een vrije dag. Ook is er een verschil
tussen mensen die vaak een hoge werkstress ervaren en mensen met een lage werkstress.
Werknemers met een hoge werkstress hebben over het algemeen een hogere bloeddruk,
ook tijdens een vrije dag.
Adrenaline
Werksituaties die inspanning vereisen, terwijl er tegelijk veel regelmogelijkheden zijn, leiden
met name tot adrenalineproductie. Adrenaline komt ook vrij wanneer er gepresteerd wordt
zonder dat dit als onaangenaam wordt ervaren. Adrenaline is weliswaar consistent hoger
tijdens werkperioden, maar deze verhoging kan maar met wisselend succes aan werkstress
worden toegeschreven.
Meten door urinemonsters.
geen goede indicator.
Cortisol
Het stresshormoon cortisol zou vooral worden geproduceerd wanneer hoge werkbelasting
samengaat met weinig regelmogelijkheden. Mensen die abnormaal veel cortisol afscheiden,
hebben een sterk verhoogd risico op diabetes, hoge bloeddruk en een hartinfarct. Dit komt
doordat cortisol de verhuishouding en de insuline/glucosebalans verstoort en een rol speelt
