Theorie Kennistoets Omgangskunde
Subdomein 1.1: Betekenis van het vak.......................................................................3
Subdomein 2.1: Communicatiemodellen.....................................................................4
Subdomein 2.2: Vormen van Communicatie................................................................5
Subdomein 2.3: Meta-communicatie...........................................................................7
Subdomein 2.4: Gespreksmodellen.............................................................................8
Begin........................................................................................................................................................................................................... 10
Subdomein 3.1: Socialisatieprocessen............................................................................................................................................................ 10
Socialisatie vanuit Psychologie en Sociologie...............................................................10
Nature versus Nurture..................................................................................................10
Sociologische Stromingen............................................................................................. 10
Sociale Structuur.......................................................................................................... 10
Primaire en Secundaire Socialisatie..............................................................................11
Anticiperende Socialisatie en Beroepssocialisatie.........................................................11
Invloed van Socialisatie op Huidig Gedrag....................................................................11
Positieve en Negatieve Keerpunten..............................................................................11
Zelfbeeld, Zelfverwerkelijking, Waarden en Normen, Instituties...................................11
Spiegelneuronen........................................................................................................... 12
Sociale Relatie.............................................................................................................. 12
Rolpatroon, Rolopvatting, Rolconflict, Rolmodel, Modelleren........................................12
Sociale Posities, Rolattributen en Statussymbolen........................................................12
Intern en Extern Rolconflict.......................................................................................... 12
Beeldvorming: Stereotypering, Vooroordeel, Discriminatie, Racisme, Etnocentrisme,
Mikpuntgroep, Selffulfilling Prophecy, Pygmalion-effect, Halo- en Horneeffect.............13
Subdomein 3.2: Diversiteit............................................................................................................................................................................ 13
Primaire en Secundaire Kenmerken van Diversiteit......................................................13
Mannen- en Vrouwenrollen, Emancipatie en Seksuele Identiteit, Genderidentiteit.......13
Migratie, Etniciteit, Referentiekader.............................................................................14
Driestappenmethode van Pinto.....................................................................................14
Cultuur, Religie, Intelligentie.........................................................................................14
Dominante Cultuur, Subcultuur, Tegencultuur, Cultuuroverdracht................................14
Indeling van Pinto: Grof- en Fijnmazige Cultuur, Ik- en Wijcultuur.................................15
Imitatiedrang, Imitatiegedrag, Identificatie...................................................................15
Cultuur-ui en Cultuurdimensies (Hofstede)...................................................................15
Ingroup en Outgroup, Processen van Insluiting en Uitsluiting.......................................15
Afwijkend (of Deviant) Gedrag, Sociale Controle..........................................................16
Sociale Klassen Qua Werk, Opvoeding, Taalgebruik, Rollen, Klassenverschillen...........16
Sociale Stratificatie....................................................................................................... 16
Dominantie en Macht.................................................................................................... 16
1
, Domein 4: Ontwikkelingspsychologie........................................................................16
Subdomein 4.1: Baby (0-18 maanden)......................................................................16
Subdomein 4.2: Peuter (18 maanden - 3 jaar)...........................................................17
Subdomein 4.3: Kleuter (3 - 5 jaar)...........................................................................19
Subdomein 4.4: Basisschoolkind (5 - 12 jaar)............................................................20
Subdomein 4.5: Adolescent (12 - 18 jaar).................................................................22
Subdomein 4.6: Vroege Volwassenheid (18 - 35 jaar)................................................23
Subdomein 4.7: Middelbare Volwassenheid (35 - 67 jaar).........................................25
Subdomein 4.8: Late Volwassenheid (67 jaar en ouder)............................................25
Subdomein 5.1: Pedagogiek......................................................................................26
Subdomein 5.2: Begeleiding en Coaching.................................................................27
Domein 6: Groepsdynamica........................................................................................................................................................................... 29
Subdomein 6.1: Grondslagen van de Groepsdynamica.............................................29
Subdomein 6.2: Plaats van Groepsdynamica in de Wetenschap................................29
Subdomein 6.3: Definitie van de Groep en Soorten Groepen....................................29
Subdomein 6.4: Niveaus en Interventies in Groepen.................................................30
Subdomein 6.5: Groepsvorming en Groepsontwikkeling............................................30
Subdomein 6.6: Groepsprocessen en Groepsfenomenen..........................................31
Domein 7: Beroepshouding en Ethiek........................................................................31
Domein 8: Specifieke Problematieken.......................................................................34
Samenvatting............................................................................................................ 36
Domein 9: Organisatie en Organisatieverandering....................................................37
Subdomein 9.1: Inleiding in Organisaties..................................................................37
Subdomein 9.2: Specifieke Organisatiestructuren van de Diverse Sectoren..............39
Subdomein 9.3: Organisatieprocessen en Organisatiekenmerken.............................39
Subdomein 9.4: Organisatie en Management............................................................40
Subdomein 9.5: Organisatorische Vaardigheden.......................................................41
Voorbereidingstips voor de Toets...............................................................................41
Domein 10: Loopbaan en Burgerschap......................................................................42
Subdomein 10.1: Loopbaan.......................................................................................42
Subdomein 10.2: Politiek-juridisch Burgerschap........................................................42
Subdomein 10.3: Economisch Burgerschap...............................................................43
Subdomein 10.4: Sociaal Maatschappelijk Burgerschap............................................43
Subdomein 10.5: Vitaal Burgerschap.........................................................................44
Subdomein 10.6: Kritische Denkvaardigheden..........................................................44
Subdomein 11.1: Algemeen......................................................................................45
Aandachtsgebied 11.1.1: Ontwerpen........................................................................45
Aandachtsgebied 11.1.3: Evalueren en toetsen........................................................46
Subdomein 11.2: Communicatie...............................................................................46
Subdomein 11.2.2: Metacommunicatie.....................................................................46
Subdomein 11.2.3: Gespreksmodellen......................................................................46
Subdomein 11.3: Socialisatie....................................................................................46
Subdomein 11.3.2: Identiteitsdiversiteit....................................................................47
Subdomein 11.5: Opvoeden en begeleiden...............................................................47
Subdomein 11.6: Groepsdynamica............................................................................47
Subdomein 11.10: Loopbaan en burgerschap...........................................................47
2
,Subdomein 1.1: Betekenis van het vak
Omschrijving
Het vakgebied omgangskunde in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo)
richt zich op het bevorderen van persoonlijke en sociale competenties bij
studenten. Het omvat de rol, visie, plaats en inhoud van het vak binnen de
diverse sectoren van het mbo. Omgangskunde past principes uit
verschillende gedragswetenschappen praktisch toe om studenten voor te
bereiden op hun rol in de samenleving en het beroepsleven. De plaats van
omgangskunde varieert per mbo-sector en de specifieke eisen en context
van die sector.
Indicatoren
1. Vakgebied Omgangskunde Uitleggen (I)
o Omgangskunde omvat het ontwikkelen van vaardigheden voor
effectieve interactie en communicatie, zowel persoonlijk als
professioneel. Het vakgebied combineert inzichten uit
psychologie, sociologie, pedagogie, andragogie, filosofie,
antropologie en ethiek.
2. Begrippen Persoonsvorming, Maatschappijvorming en
Beroepsvorming Uitleggen (I)
o Persoonsvorming: Het proces waarbij individuen hun
persoonlijke identiteit, waarden en normen ontwikkelen.
o Maatschappijvorming: Het proces waarbij individuen leren
functioneren binnen de maatschappelijke structuren en
culturen.
o Beroepsvorming: Het proces waarbij individuen de kennis,
vaardigheden en attitudes ontwikkelen die nodig zijn voor hun
beroep.
3. Gedragswetenschappen in Omgangskunde (I)
o Omgangskunde integreert inzichten uit verschillende
gedragswetenschappen:
Psychologie: Studie van het gedrag en de geest.
Sociologie: Studie van de samenleving en sociale
interacties.
Pedagogie: Studie van opvoeding en onderwijs.
Andragogie: Studie van volwasseneneducatie.
Filosofie: Studie van fundamentele vragen over het
bestaan, kennis, waarden en reden.
Antropologie: Studie van menselijke culturen en
samenlevingen.
Ethiek: Studie van morele waarden en gedragsregels.
4. Inhoud en Rol van Omgangskunde binnen Sectoren (I)
3
, o De inhoud en rol van omgangskunde variëren afhankelijk van
de specifieke mbo-sector. In sommige sectoren ligt de nadruk
op sociale vaardigheden en klantgerichtheid, terwijl in andere
sectoren ethiek en interpersoonlijke communicatie centraal
staan.
5. Toepassing van Omgangskunde in School en Beroepspraktijk
(I)
o Voorbeelden van toepassing zijn het trainen van effectieve
communicatievaardigheden, conflictbeheer, teamwerk, en het
ontwikkelen van empathie en respect in zowel
schoolomgevingen als toekomstige beroepssituaties.
6. Visie op Omgangskunde Formuleren (C)
o Een visie op omgangskunde benadrukt het belang van
persoonlijke en sociale ontwikkeling als fundamenteel voor
succes in zowel persoonlijke als professionele levenssferen.
Deze visie kan worden overgedragen door middel van
interactieve lessen, praktijkvoorbeelden, en het stimuleren van
reflectie en zelfbewustzijn bij studenten.
Kernbegrippen
Gedragswetenschappen: Psychologie, sociologie, pedagogie,
andragogie, filosofie, antropologie, ethiek.
Inhoud en Positie van Omgangskunde: Variërend per mbo-
sector.
Visie op Omgangskunde: Betrekking op persoonlijke en sociale
competenties.
Persoonsvorming: Identiteitsontwikkeling.
Beroepsvorming: Ontwikkeling van beroepsgerelateerde
vaardigheden en attitudes.
Maatschappijvorming: Leren functioneren in de samenleving.
Subdomein 2.1: Communicatiemodellen
Omschrijving
Communicatiemodellen worden ingezet om communicatie te analyseren
en te verbeteren. Ze vergroten het begrip van communicatieprocessen en
helpen bij het identificeren en oplossen van storingen.
Indicatoren
1. Communicatiemodellen Benoemen (K)
o Modellen zoals het basis communicatiemodel (zender-
boodschap-medium-ontvanger), het Johari-venster, en de vijf
stellingen van Paul Watzlawick.
2. Basisbegrippen van Watzlawick Uitleggen (I)
4
Subdomein 1.1: Betekenis van het vak.......................................................................3
Subdomein 2.1: Communicatiemodellen.....................................................................4
Subdomein 2.2: Vormen van Communicatie................................................................5
Subdomein 2.3: Meta-communicatie...........................................................................7
Subdomein 2.4: Gespreksmodellen.............................................................................8
Begin........................................................................................................................................................................................................... 10
Subdomein 3.1: Socialisatieprocessen............................................................................................................................................................ 10
Socialisatie vanuit Psychologie en Sociologie...............................................................10
Nature versus Nurture..................................................................................................10
Sociologische Stromingen............................................................................................. 10
Sociale Structuur.......................................................................................................... 10
Primaire en Secundaire Socialisatie..............................................................................11
Anticiperende Socialisatie en Beroepssocialisatie.........................................................11
Invloed van Socialisatie op Huidig Gedrag....................................................................11
Positieve en Negatieve Keerpunten..............................................................................11
Zelfbeeld, Zelfverwerkelijking, Waarden en Normen, Instituties...................................11
Spiegelneuronen........................................................................................................... 12
Sociale Relatie.............................................................................................................. 12
Rolpatroon, Rolopvatting, Rolconflict, Rolmodel, Modelleren........................................12
Sociale Posities, Rolattributen en Statussymbolen........................................................12
Intern en Extern Rolconflict.......................................................................................... 12
Beeldvorming: Stereotypering, Vooroordeel, Discriminatie, Racisme, Etnocentrisme,
Mikpuntgroep, Selffulfilling Prophecy, Pygmalion-effect, Halo- en Horneeffect.............13
Subdomein 3.2: Diversiteit............................................................................................................................................................................ 13
Primaire en Secundaire Kenmerken van Diversiteit......................................................13
Mannen- en Vrouwenrollen, Emancipatie en Seksuele Identiteit, Genderidentiteit.......13
Migratie, Etniciteit, Referentiekader.............................................................................14
Driestappenmethode van Pinto.....................................................................................14
Cultuur, Religie, Intelligentie.........................................................................................14
Dominante Cultuur, Subcultuur, Tegencultuur, Cultuuroverdracht................................14
Indeling van Pinto: Grof- en Fijnmazige Cultuur, Ik- en Wijcultuur.................................15
Imitatiedrang, Imitatiegedrag, Identificatie...................................................................15
Cultuur-ui en Cultuurdimensies (Hofstede)...................................................................15
Ingroup en Outgroup, Processen van Insluiting en Uitsluiting.......................................15
Afwijkend (of Deviant) Gedrag, Sociale Controle..........................................................16
Sociale Klassen Qua Werk, Opvoeding, Taalgebruik, Rollen, Klassenverschillen...........16
Sociale Stratificatie....................................................................................................... 16
Dominantie en Macht.................................................................................................... 16
1
, Domein 4: Ontwikkelingspsychologie........................................................................16
Subdomein 4.1: Baby (0-18 maanden)......................................................................16
Subdomein 4.2: Peuter (18 maanden - 3 jaar)...........................................................17
Subdomein 4.3: Kleuter (3 - 5 jaar)...........................................................................19
Subdomein 4.4: Basisschoolkind (5 - 12 jaar)............................................................20
Subdomein 4.5: Adolescent (12 - 18 jaar).................................................................22
Subdomein 4.6: Vroege Volwassenheid (18 - 35 jaar)................................................23
Subdomein 4.7: Middelbare Volwassenheid (35 - 67 jaar).........................................25
Subdomein 4.8: Late Volwassenheid (67 jaar en ouder)............................................25
Subdomein 5.1: Pedagogiek......................................................................................26
Subdomein 5.2: Begeleiding en Coaching.................................................................27
Domein 6: Groepsdynamica........................................................................................................................................................................... 29
Subdomein 6.1: Grondslagen van de Groepsdynamica.............................................29
Subdomein 6.2: Plaats van Groepsdynamica in de Wetenschap................................29
Subdomein 6.3: Definitie van de Groep en Soorten Groepen....................................29
Subdomein 6.4: Niveaus en Interventies in Groepen.................................................30
Subdomein 6.5: Groepsvorming en Groepsontwikkeling............................................30
Subdomein 6.6: Groepsprocessen en Groepsfenomenen..........................................31
Domein 7: Beroepshouding en Ethiek........................................................................31
Domein 8: Specifieke Problematieken.......................................................................34
Samenvatting............................................................................................................ 36
Domein 9: Organisatie en Organisatieverandering....................................................37
Subdomein 9.1: Inleiding in Organisaties..................................................................37
Subdomein 9.2: Specifieke Organisatiestructuren van de Diverse Sectoren..............39
Subdomein 9.3: Organisatieprocessen en Organisatiekenmerken.............................39
Subdomein 9.4: Organisatie en Management............................................................40
Subdomein 9.5: Organisatorische Vaardigheden.......................................................41
Voorbereidingstips voor de Toets...............................................................................41
Domein 10: Loopbaan en Burgerschap......................................................................42
Subdomein 10.1: Loopbaan.......................................................................................42
Subdomein 10.2: Politiek-juridisch Burgerschap........................................................42
Subdomein 10.3: Economisch Burgerschap...............................................................43
Subdomein 10.4: Sociaal Maatschappelijk Burgerschap............................................43
Subdomein 10.5: Vitaal Burgerschap.........................................................................44
Subdomein 10.6: Kritische Denkvaardigheden..........................................................44
Subdomein 11.1: Algemeen......................................................................................45
Aandachtsgebied 11.1.1: Ontwerpen........................................................................45
Aandachtsgebied 11.1.3: Evalueren en toetsen........................................................46
Subdomein 11.2: Communicatie...............................................................................46
Subdomein 11.2.2: Metacommunicatie.....................................................................46
Subdomein 11.2.3: Gespreksmodellen......................................................................46
Subdomein 11.3: Socialisatie....................................................................................46
Subdomein 11.3.2: Identiteitsdiversiteit....................................................................47
Subdomein 11.5: Opvoeden en begeleiden...............................................................47
Subdomein 11.6: Groepsdynamica............................................................................47
Subdomein 11.10: Loopbaan en burgerschap...........................................................47
2
,Subdomein 1.1: Betekenis van het vak
Omschrijving
Het vakgebied omgangskunde in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo)
richt zich op het bevorderen van persoonlijke en sociale competenties bij
studenten. Het omvat de rol, visie, plaats en inhoud van het vak binnen de
diverse sectoren van het mbo. Omgangskunde past principes uit
verschillende gedragswetenschappen praktisch toe om studenten voor te
bereiden op hun rol in de samenleving en het beroepsleven. De plaats van
omgangskunde varieert per mbo-sector en de specifieke eisen en context
van die sector.
Indicatoren
1. Vakgebied Omgangskunde Uitleggen (I)
o Omgangskunde omvat het ontwikkelen van vaardigheden voor
effectieve interactie en communicatie, zowel persoonlijk als
professioneel. Het vakgebied combineert inzichten uit
psychologie, sociologie, pedagogie, andragogie, filosofie,
antropologie en ethiek.
2. Begrippen Persoonsvorming, Maatschappijvorming en
Beroepsvorming Uitleggen (I)
o Persoonsvorming: Het proces waarbij individuen hun
persoonlijke identiteit, waarden en normen ontwikkelen.
o Maatschappijvorming: Het proces waarbij individuen leren
functioneren binnen de maatschappelijke structuren en
culturen.
o Beroepsvorming: Het proces waarbij individuen de kennis,
vaardigheden en attitudes ontwikkelen die nodig zijn voor hun
beroep.
3. Gedragswetenschappen in Omgangskunde (I)
o Omgangskunde integreert inzichten uit verschillende
gedragswetenschappen:
Psychologie: Studie van het gedrag en de geest.
Sociologie: Studie van de samenleving en sociale
interacties.
Pedagogie: Studie van opvoeding en onderwijs.
Andragogie: Studie van volwasseneneducatie.
Filosofie: Studie van fundamentele vragen over het
bestaan, kennis, waarden en reden.
Antropologie: Studie van menselijke culturen en
samenlevingen.
Ethiek: Studie van morele waarden en gedragsregels.
4. Inhoud en Rol van Omgangskunde binnen Sectoren (I)
3
, o De inhoud en rol van omgangskunde variëren afhankelijk van
de specifieke mbo-sector. In sommige sectoren ligt de nadruk
op sociale vaardigheden en klantgerichtheid, terwijl in andere
sectoren ethiek en interpersoonlijke communicatie centraal
staan.
5. Toepassing van Omgangskunde in School en Beroepspraktijk
(I)
o Voorbeelden van toepassing zijn het trainen van effectieve
communicatievaardigheden, conflictbeheer, teamwerk, en het
ontwikkelen van empathie en respect in zowel
schoolomgevingen als toekomstige beroepssituaties.
6. Visie op Omgangskunde Formuleren (C)
o Een visie op omgangskunde benadrukt het belang van
persoonlijke en sociale ontwikkeling als fundamenteel voor
succes in zowel persoonlijke als professionele levenssferen.
Deze visie kan worden overgedragen door middel van
interactieve lessen, praktijkvoorbeelden, en het stimuleren van
reflectie en zelfbewustzijn bij studenten.
Kernbegrippen
Gedragswetenschappen: Psychologie, sociologie, pedagogie,
andragogie, filosofie, antropologie, ethiek.
Inhoud en Positie van Omgangskunde: Variërend per mbo-
sector.
Visie op Omgangskunde: Betrekking op persoonlijke en sociale
competenties.
Persoonsvorming: Identiteitsontwikkeling.
Beroepsvorming: Ontwikkeling van beroepsgerelateerde
vaardigheden en attitudes.
Maatschappijvorming: Leren functioneren in de samenleving.
Subdomein 2.1: Communicatiemodellen
Omschrijving
Communicatiemodellen worden ingezet om communicatie te analyseren
en te verbeteren. Ze vergroten het begrip van communicatieprocessen en
helpen bij het identificeren en oplossen van storingen.
Indicatoren
1. Communicatiemodellen Benoemen (K)
o Modellen zoals het basis communicatiemodel (zender-
boodschap-medium-ontvanger), het Johari-venster, en de vijf
stellingen van Paul Watzlawick.
2. Basisbegrippen van Watzlawick Uitleggen (I)
4
