Samenvatting ethische en rechtsfilosofische stromingen/ Jan Verplaetse/ Hoorcolleges, boek en slides/ eerste zit: 14/20

Ethische en rechtsfilosofische stromingen


Inleiding

Wat is ethiek?

 Met ethiek neem je op rationele wijze een houding aan tegenover
een moreel probleem op basis van redelijke argumenten
 die houding kan bedoeld zijn om morele problemen op te lossen
(maar andere houdingen zijn ook mogelijk)
 je kunt met ethiek ook nieuwe morele problemen creëren, een
intelligente beschouwing geven over dat morele probleem zonder
het op te lossen of het morele probleem zo benaderen dat er
helemaal geen probleem meer is.



Morele problemen

 horen thuis in normatieve probleem
o normatief probleem: gaat over de vraag wat zou moeten
gebeuren, of wat juist of wenselijk is
o morele problemen: problemen waarbij het gaat om goed en
kwaad, rechtvaardigheid, eerlijkheid, respect, vrijheid,...
 confronteert je met normatieve vragen
o wat moet ik doen? Mogen we dat wel doen? Is dit
acceptabel?
 moraal of ethiek hebben te maken met moeten, mogen, niet
mogen, handelingen die toegelaten, verplicht of niet toegelaten zijn
 normativiteit waarrond ethiek draait heeft te maken met 'goed' of
verkeerd'
 Elk moreel probleem is een normatief probleem (niet omgekeerd)
 Een moreel probleem is geen kennistheoretisch probleem of
praktisch probleem
 morele problemen draaien altijd wat je wel of niet mag doen

,  Moreel probleem
o altijd een probleem dat voor spanning zorgt
o het is een vrijblijvend probleem
 Een probleem waar je mee bezig zit, waar je van wakker
kunt liggen
 Je kunt het niet negeren = onafwendbaar
 Problemen die jou doen nadenken
 Er zijn verschillende meningen over morele problemen
 Iedereen denkt van zichzelf dat zijn oplossing het enige
juiste is
 <-> wetenschap: hierbij is consensus
! Ethiek is geen wetenschap waarin consensus bereikbaar
is
 Moreel probleem is dringend en valt iedereen lastig
 Je kunt een moreel probleem verkeerd oplossen
 Hier kun je spijt van krijgen
 Combinatie van gebrek aan consensus, persoonlijke
betrokkenheid, dringendheid en onafwendbaarheid zorgt
voor spanning
o met verdedigbare houding zal de spanning weggaan
o kan terugkomen als je houding toch niet te verdedigen valt
o eenmaal je er door gebeten bent, zoek je naar een houding
waarvan je vind dat die verdedigbaar is
 zolang je die niet hebt gevonden blijft de spanning duren

Houding

 onderbouw je met redelijke argumenten
 ethische houding brengt tijdelijk rust

4 houdingen die je kan opnemen ten opzichte van moreel probleem:

 Een oplossing voor dat probleem
 Nieuw probleem zien
 Zinvolle reflectie
 Een benadering waardoor er geen probleem meer is



Niet rationele houdingen

= wat zijn zaken die je beter niet doet als je met ethiek bezig bent

1) Ethiek= niet gelijk aan religie

 verschillende gebieden, goed uit elkaar houden

,  het geloof dat bepaalde handelingen goed of slecht zijn omdat
deze wil of juist niet wil mist overtuigingskracht voor mensen met
een ander geloof of zonder geloof
 bovendien leidt verwijzen naar geloof om je morele problemen te
verhouden tot een merkwaardig dilemma waarover Plato het al
had:
o Euthyphro = een van Plato’s dialogen
 discussie tussen Euthyphro en Socrates over de vraag
hoe men het goede kan verwoorden
 euthyphro is het beu dat zijn vader slaven dodelijk
mishandeld
 hij staat op het punt om naar de rechter te gaan
 hij noemt zijn aanklacht goed en vroom wat in
overeenstemming met de wil van de goden
 Socrates vraagt hoe hij dit zozeer weet dat de goden niet
willen dat zijn vader slaven mishandeld (hij moet wel
toegeven dat hij niet zeker is)
 de onzekerheid dat dit met zich meebrengt heeft tot
gevolg dat goden het ook anders willen
 als je die ethische willekeur wilt vermijden, dan moet je
aannemen dat ook de goden ervan overtuigd zijn dat
slaven niet mishandeld mogen worden.
 maar waarom zouden zij het mishandelen van slaven
veroordelen?
 het enige antwoord hiervoor is dat er goede redenen
zijn.
 alles wat je uitdrukt met religieuze argumenten kun je
evengoed gaan zeggen zonder naar die godsdienst te
verwijzen het volstaat gewoon om nader te omschrijven
wat je onder rechtvaardigheid verstaat.



2) Ethiek: emoties, instincten, intuïties

 je vindt een saviour baby vreselijk
o een kind dat verwekt wordt om een zieke zus of broer te
redden
 je vindt seks tussen broer en zus walgelijk
o onze houding = verpakte emotie
 onze houding is soms niet meer dan een verpakte emotie
 Zonder emoties= geen spanning= ga je ook niet opzoek naar de
juiste houding

, o naast emotionele afkeur zijn er niet veel redenen om seks
tussen broer en zus af te keuren
 beperking: emoties onderbouwen onze houding niet
-> ze geven er alleen maar uitdrukking aan
 emoties niet voluit laten spelen



3) Onderscheid feiten en normen

= als je deze verwart met elkaar, dan begaat u de

Naturalistische drogreden (naturalistic fallacy)

 Dit is het misverstand waarbij iemand denkt dat omdat iets in de
natuur voorkomt (een feit), het ook moreel gerechtvaardigd of
wenselijk is.
 Bv. Feit: "In de natuur vechten dieren om te overleven."
 Norm: "Mensen zouden ook moeten vechten om te overleven, omdat
dat natuurlijk is."
 De houding moet steunen op de meest betrouwbare informatie
 Je lost morele problemen niet op met feiten ( geen praktisch of
technisch probleem)



Rationele houdingen

1) een echtpaar die biologisch verwant zijn aan elkaar (broer en zus)

-> de broer komt bij adoptiegezin en zus blijft bij biologisch zin

-> vader die mishandelde sterft

-> de broer komt terug

-> broer en zus worden verliefd -> krijgen 4 kinderen

-> in België geen verbod op ( wel op trouwen)

- 3 met mentale achterstand

-> in Duitsland is dit verboden

-> de broer heeft 2 jaar in de cel gezeten

-> reden dat ze dit deden = ze hebben samenleven niet
meegemaakt



Is dit een rechtvaardige beslissing in Duitsland?