Samenvatting Dichterbij de basis
Methodisch werken in het sociale domein
ISBN 9789046905463
2017
Gerda van Straten, Margot Scholte, Ard Sprinkhuizen
Inhoudsopgave:
Hoofdstuk 1: Dichterbij: Visie en basishouding
Hoofdstuk 2: Werkprincipes
Hoofdstuk 3: Het Cyclisch Werkproces
Hoofdstuk 4: Taak 1: Contact tot stand brengen
Hoofdstuk 5: Taak 2: Situatie verkennen
Hoofdstuk 6: Taak 3: Situatie afwegen
Hoofdstuk 7: Taak 4: Wensen en oplossingen verkennen
Hoofdstuk 8: Taak 5: Plannen en acties uitvoeren en bijstellen
Hoofdstuk 9: Taak 6: evalueren en/of afsluiten
,Hoofdstuk 1
Als sociaal werker help je mensen die vastlopen in de samenleving en de greep op
het leven verliezen. Ze beschikken niet meer over voldoende hulpbronnen om de
moeilijkheden op eigen kracht te overwinnen. De factoren die hierbij een rol
spelen zijn heel divers:
1. Persoonlijke beperkingen: mensen met een (licht) verstandelijke
beperking of mensen die psychisch kwetsbaar zijn
2. Persoonlijke omstandigheden: zoals ziekte van de persoon zelf of zijn naasten
3. Levensomstandigheden: slechte huisvesting, onveilige buurt
4. Afkomst: iemand die opgroeit in een gezin dat in armoede leeft,
verwaarlozing.
Het risico op daadwerkelijke problemen wordt nog eens versterkt door
maatschappelijke factoren. Het sociaal werk heeft de opdracht mensen te
ondersteunen in het (weer) opbouwen van zelfredzaamheid, maar ook in het
leren omgaan met onvermogen en kwetsbaarheid. Daar waar de omstandigheden
systematisch ongunstig zijn en de sociale rechtvaardigheid in gedrang is, heeft
sociaal werk de taak om dit te signaleren en aan de orde te stellen bij andere
organisaties en de lokale overheid.
1.1 methodisch werken
De kern van het sociaal werken: mensen in hun sociale omgeving sterker
maken door hen toegang te laten krijgen tot persoonlijke, sociale en
maatschappelijke hulpbronnen.
Methodisch werken biedt sociaal werkers handvatten om mensen te
ondersteunen op een manier die hen vaardiger maakt in het oplossen van hun
problemen en in het ontdekken en realiseren van hun mogelijkheden, maar ook
om de omstandigheden waarin mensen verkeren te benoemen en aan te kaarten
bij verantwoordelijke instanties.
Om dit te kunnen doen moet je inzicht krijgen in de welzijnsbehoefte van de
mensen in en in de mogelijkheden. Om de behoefte van mensen te kunnen peilen,
is direct contact met hen nodig. De manier waarop je met mensen in contact
komt, kunnen heel verschillend zijn:
5. Mensen melden zichzelf – bv. Een spreekuur in een wijkcentrum
6. Je zoekt mensen op die niet uit zichzelf hulp zoeken of deelnemen aan
sociale activiteiten. Dit doe je bij locaties in de buurt (vindplaatsgericht
werken), bij hen thuis (outreachend werken) of door gewoon aanwezig te
zijn (present zijn).
7. Je legt contact naar aanleiding van signalen van derden,
bijvoorbeeld gezinsleden die zich zorgen maken
1
, Als ‘dichterbij professional’ voer je verschillende taken uit zoals financiële en
administratieve problemen, bemiddelen bij conflicten, ontmoetingen en
onderlinge steun organiseren en het ontwikkelen van een effectieve aanpak om
structurele problemen op te lossen.
1.2 Theoretische onderbouwing
De meeste problemen worden door mensen zelf opgelost. Als het mensen lukt
adequaat te reageren op dreigende omstandigheden spreken we over
‘veerkracht’. Mensen hebben veerkracht als ze over het vermogen beschikken
zich ondanks moeilijke levensomstandigheden positief te ontwikkelen. Een
sociaal werker probeert de persoonlijke, sociale en maatschappelijke
hulpbronnen van mensen te vergroten om hun veerkracht te versterken.
Dichterbij is gestoeld op het proces van empowerment waarvan sociaal werkers
met hun handen bijdragen.
8. Empowerment: empowerment is een proces van versterking waarbij
individuen, organisaties en gemeenschappen greep krijgen op de eigen
situatie en hun omgeving en dit via het verwerven van controle, het
aanscherpen van het kritisch bewustzijn en het stimuleren van participatie.
Empowerment is dus meer dan het versterken van de zelfregie en
zelfredzaamheid en het gebruiken van de eigen kracht. Empowerment is een
gelaagd begrip:
9. Op individueel niveau richt empowerment zich op het bevorderen van de
eigen regie.
10. Op collectief niveau richt empowerment zich op het
bevorderen van zelforganisatie en zelfhulp (Het toegankelijker maken
van instanties en organisaties).
11. Het politiek-maatschappelijk niveau van empowerment heeft
betrekking op het vergroten van de macht om veranderingen door te voeren
in de maatschappij. Sociaal werk kan door het stimuleren
van dit soort organisaties bijdragen aan het versterken van de macht van
burgers om politiek-maatschappelijke veranderingen door te voeren.
Empowerment richt zich dus op het versterken van hulpbronnen op
verschillende niveaus. Hulpbronnen kunnen onderscheiden worden door te kijken
naar de verschillende vormen van kapitaal (mogelijkheden/middelen)
waarover mensen beschikken. Met kapitaal worden de verschillen tussen de
maatschappelijke posities van mensen verklaart. Sociaal werk richt zich op het
versterken van verschillende kapitaalvormen:
2
Methodisch werken in het sociale domein
ISBN 9789046905463
2017
Gerda van Straten, Margot Scholte, Ard Sprinkhuizen
Inhoudsopgave:
Hoofdstuk 1: Dichterbij: Visie en basishouding
Hoofdstuk 2: Werkprincipes
Hoofdstuk 3: Het Cyclisch Werkproces
Hoofdstuk 4: Taak 1: Contact tot stand brengen
Hoofdstuk 5: Taak 2: Situatie verkennen
Hoofdstuk 6: Taak 3: Situatie afwegen
Hoofdstuk 7: Taak 4: Wensen en oplossingen verkennen
Hoofdstuk 8: Taak 5: Plannen en acties uitvoeren en bijstellen
Hoofdstuk 9: Taak 6: evalueren en/of afsluiten
,Hoofdstuk 1
Als sociaal werker help je mensen die vastlopen in de samenleving en de greep op
het leven verliezen. Ze beschikken niet meer over voldoende hulpbronnen om de
moeilijkheden op eigen kracht te overwinnen. De factoren die hierbij een rol
spelen zijn heel divers:
1. Persoonlijke beperkingen: mensen met een (licht) verstandelijke
beperking of mensen die psychisch kwetsbaar zijn
2. Persoonlijke omstandigheden: zoals ziekte van de persoon zelf of zijn naasten
3. Levensomstandigheden: slechte huisvesting, onveilige buurt
4. Afkomst: iemand die opgroeit in een gezin dat in armoede leeft,
verwaarlozing.
Het risico op daadwerkelijke problemen wordt nog eens versterkt door
maatschappelijke factoren. Het sociaal werk heeft de opdracht mensen te
ondersteunen in het (weer) opbouwen van zelfredzaamheid, maar ook in het
leren omgaan met onvermogen en kwetsbaarheid. Daar waar de omstandigheden
systematisch ongunstig zijn en de sociale rechtvaardigheid in gedrang is, heeft
sociaal werk de taak om dit te signaleren en aan de orde te stellen bij andere
organisaties en de lokale overheid.
1.1 methodisch werken
De kern van het sociaal werken: mensen in hun sociale omgeving sterker
maken door hen toegang te laten krijgen tot persoonlijke, sociale en
maatschappelijke hulpbronnen.
Methodisch werken biedt sociaal werkers handvatten om mensen te
ondersteunen op een manier die hen vaardiger maakt in het oplossen van hun
problemen en in het ontdekken en realiseren van hun mogelijkheden, maar ook
om de omstandigheden waarin mensen verkeren te benoemen en aan te kaarten
bij verantwoordelijke instanties.
Om dit te kunnen doen moet je inzicht krijgen in de welzijnsbehoefte van de
mensen in en in de mogelijkheden. Om de behoefte van mensen te kunnen peilen,
is direct contact met hen nodig. De manier waarop je met mensen in contact
komt, kunnen heel verschillend zijn:
5. Mensen melden zichzelf – bv. Een spreekuur in een wijkcentrum
6. Je zoekt mensen op die niet uit zichzelf hulp zoeken of deelnemen aan
sociale activiteiten. Dit doe je bij locaties in de buurt (vindplaatsgericht
werken), bij hen thuis (outreachend werken) of door gewoon aanwezig te
zijn (present zijn).
7. Je legt contact naar aanleiding van signalen van derden,
bijvoorbeeld gezinsleden die zich zorgen maken
1
, Als ‘dichterbij professional’ voer je verschillende taken uit zoals financiële en
administratieve problemen, bemiddelen bij conflicten, ontmoetingen en
onderlinge steun organiseren en het ontwikkelen van een effectieve aanpak om
structurele problemen op te lossen.
1.2 Theoretische onderbouwing
De meeste problemen worden door mensen zelf opgelost. Als het mensen lukt
adequaat te reageren op dreigende omstandigheden spreken we over
‘veerkracht’. Mensen hebben veerkracht als ze over het vermogen beschikken
zich ondanks moeilijke levensomstandigheden positief te ontwikkelen. Een
sociaal werker probeert de persoonlijke, sociale en maatschappelijke
hulpbronnen van mensen te vergroten om hun veerkracht te versterken.
Dichterbij is gestoeld op het proces van empowerment waarvan sociaal werkers
met hun handen bijdragen.
8. Empowerment: empowerment is een proces van versterking waarbij
individuen, organisaties en gemeenschappen greep krijgen op de eigen
situatie en hun omgeving en dit via het verwerven van controle, het
aanscherpen van het kritisch bewustzijn en het stimuleren van participatie.
Empowerment is dus meer dan het versterken van de zelfregie en
zelfredzaamheid en het gebruiken van de eigen kracht. Empowerment is een
gelaagd begrip:
9. Op individueel niveau richt empowerment zich op het bevorderen van de
eigen regie.
10. Op collectief niveau richt empowerment zich op het
bevorderen van zelforganisatie en zelfhulp (Het toegankelijker maken
van instanties en organisaties).
11. Het politiek-maatschappelijk niveau van empowerment heeft
betrekking op het vergroten van de macht om veranderingen door te voeren
in de maatschappij. Sociaal werk kan door het stimuleren
van dit soort organisaties bijdragen aan het versterken van de macht van
burgers om politiek-maatschappelijke veranderingen door te voeren.
Empowerment richt zich dus op het versterken van hulpbronnen op
verschillende niveaus. Hulpbronnen kunnen onderscheiden worden door te kijken
naar de verschillende vormen van kapitaal (mogelijkheden/middelen)
waarover mensen beschikken. Met kapitaal worden de verschillen tussen de
maatschappelijke posities van mensen verklaart. Sociaal werk richt zich op het
versterken van verschillende kapitaalvormen:
2
