FORENSISCHE PSYCHIATRIE
Samenvatting
Joren Brauwers
Academiejaar 2024-2025
, DEEL 1: SCHIZOFRENIE-SPECTRUM EN
ANDERE PSYCHOTISCHE STOORNISSEN
1. INLEIDING:
Schizofrenie is een complexe psychische aandoening die wordt
gekenmerkt door verstoringen in denken, emoties, en gedrag. Mensen
met schizofrenie kunnen moeite hebben om de realiteit van hun eigen
gedachten en ervaringen te onderscheiden. Het wordt vaak beschouwd als een psychotische stoornis, wat betekent dat het
symptomen kan veroorzaken zoals psychoses, waarbij de persoon de realiteit verliest.
Belangrijkste kenmerken
1. Positieve symptomen (symptomen die IEMAND die normaal functioneert niet heeft, ze zijn erbij gekomen door de
geestesstoornis… positief betekent in deze zin NIET iets goed)
o Hallucinaties: Het waarnemen van dingen (zien, horen, ruiken, voelen,…) die er niet zijn, zoals stemmen
horen.
o Wanen: Onjuiste overtuigingen die niet gecorrigeerd kunnen worden door logische argumenten
(bijvoorbeeld het idee dat iemand achtervolgd wordt). Een waan heeft te maken met een foutieve
gedachte of overtuiging, waarbij andere mij niet kunnen overtuigen om te geloven dat mijn gedachte
fout is (ik ben juist)
o Verward (gedesorganiseerd) denken: Chaotische of onsamenhangende gedachten, vaak merkbaar in de
manier waarop iemand praat.
2. Negatieve symptomen (afwezigheid van normale functies, je BENT IETS KWIJT. Je bent iets kwijt geraakt van uw
gewoon gedrag
o Emotionele vervlakking: Minder uitdrukking van emoties.
o Sociale terugtrekking: Minder in sociale interacties.
o Inititief verlies (avolitie): = afname in de hoeveelheid en door de betrokkene zelf geïnitieerde doelgerichte
activiteiten
o Alogie = vermindering van de spraakproductie (zegt niks niet meer)
o Anhedonie = verminderd vermogen om te genieten van positieve stimuli
3. Bijkomend symptoom: Ernstig gedesorganiseerd of abnormaal psychomotoriek (iemand in bewegen/handelen
gedesorganiseerd is…)
VERSCHIL TUSSEN WAAN & HALLUCINATIE
Waan is NIET hetzelfde als een hallucinatie
(1) Waan (wanen):
a. Definitie: Een waan is een onjuiste overtuiging of denkbeeld dat iemand heeft, ondanks duidelijk bewijs
van het tegendeel. Deze overtuiging is niet vatbaar voor correctie, zelfs niet als anderen logische
tegenargumenten aandragen.
b. Voorbeeld: Iemand kan bijvoorbeeld geloven dat ze worden achtervolgd door de overheid, ook al is er geen
bewijs voor dit geloof.
i. Of bv: Professor gelooft dat alle studenten eigenlijk spionnen zijn van de directeur om bewijs te
verzamelen om hem te ontslagen. Hij gelooft ook het tegenbewijs niet wanneer een student zijn
studentenkaart laat zien, omdat hij denkt dat deze nagemaakt is… hij blijft zijn overtuiging volhouden
c. Kenmerk: Het gaat om gedachten of overtuigingen die niet overeenkomen met de realiteit.
(2) Hallucinatie
a. Definitie: Een hallucinatie is een zintuiglijke waarneming die plaatsvindt zonder dat er een externe stimulus
is. Met andere woorden, iemand neemt iets waar dat er in werkelijkheid niet is.
b. Voorbeeld: Iemand kan stemmen horen terwijl er niemand praat, of dingen zien die er niet zijn.
c. Kenmerk: Het gaat om zintuiglijke ervaringen (zien, horen, ruiken, voelen) zonder externe prikkels.
1
,2. HISTORIEK
ASPECIFIEK BEWARING: “PEST- EN DOLHUIZEN”
In het begin van de psychiatrische zorg, in de 16de eeuw, werden mensen met schizofrenie (en andere psychische stoornissen)
vaak gewoon weggestoken. Hier was de zorg niet gericht op een specifieke diagnose of behandeling, maar eerder op het
isoleren van deze mensen van de maatschappij. Je moest geen specifieke opleiding gevolgd hebben voor ervoor te zorgen,
je werd er voor betaald om ze onderdak te geven (iedereen kon dat doen, konden zelfs gewoon in de kelder opgesloten
worden)
- Dit staat bekend als de ALGEMENE “pest- en dolhuizen” om de maatschappij te beschermen tegen (1) de zieken &
(2) de “gekke”/”krankzinnigen”.
SPECIFIEKE BEWARING : “ASYLUM”
In de 17e-18e eeuw begon met toch met de SPECIFIEKE bewaring van krankzinnigen, deze werden gezet een een
“asylum”. Er werd een onderscheid gemaakt tussen de zieken & de krankzinnigen. MAAR het doel bleef wel
HETZELFDE, namelijk de maatschappij beschermen (zorg stond niet centraal)
- Mensen konden langskomen in het asiel (asylum) om te gaan kijken naar al die krankzinnigheid zoals je naar
de dierentuin zou gaan
PSYCHOSENZORG
Gent, Belgische arts (Jozef Guislain) beslist om in samenwerking met de broeders van
liefde soort van gestichten of hospices op te richten. Het grote hospice dat toen
opgericht was is het Guislain ziekenhuis of psychiatrisch centrum dat nog steeds
bestaat aan de rand van Gent (was enorm groot: eigenlijk een soort van klein stadje)
- Het was een plaats waar mensen konden verblijven die een ernstige
psychiatrische ziekte hadden, en werden veel humaner behandeld dan in die
“asylums”… Het was residentieel verblijf, wat inhoud dat je daar bleef voor heel
je leven…(vaak komen jongeren van 18 daaraan want dat is vaak begin van de
schizofrenie, beslissing gebeurd door burgemeester, en niet een arts, om u te
plaatsen in een psychiatrisch ziekenhuis) MAAR voor de eerste keer ligt de focus ook op behandeling (er wordt voor
u gezorgd)
o Draaistoel, waarbij patiënt werd gedraaid in de hoop dat ze daardoor beter werden want geloofden dat
ze verkeerd gedraaid zaten en terug draaien zou helpen (bullshit)
o Hibernation = ijsbad omdat men geloofde dat agressie kon verlagen door lichaamstemperatuur te
verlagen (idee gehaald bij beer in winterslaap), dit was lange tijd een gangbare behandeling
o Bewegingstherapie
o …
- Maar er is wel sprake van “aangeleerde afhankelijkheid”, je bent afhankelijk van het systeem… WANT er werd
voor u gezorgd, je moest niks zelf doen… Ze komen daar terecht op een vroege leeftijd & zijn eigenlijk heel
hun leven afhankelijk van de hulp die ze daar krijgen
ELEKTROSHOCK THERAPIE
Heeft men dan niks van zinvolle behandelingen gedaan???
- 1926: merkte men dat mensen die de gekte hadden (psychotisch, waanideeën, hallucineren,..)
dat die acuut verbeterden wanneer een epileptisch insult deden (wanneer een stuipaanval
kregen).
- Dus wat dacht men? Mochten we nu een keer een stuip aanval kunnen uitlokken,
dan konden we die mensen misschien wel verbeteren
- Zo werden er toestellen ontwikkeld
- De eerst elektroshock behandeling had dramatisch gevolgen, want mensen die
zon heftig insult kregen (dat alle spieren tegelijktijdig aanspannen) dat hun
botten gewoonweg braken
- Maar daarna deden ze aan spierverslapping eerst, en vandaag de dag gebruiken
we therapie nog steeds
- Eerste keer dat ze barbaars, MAAR wel iets konden doen aan wanen en hallucinaties
2
, WAT IS HET JUIST?
Electroshocktherapie, ook wel elektroconvulsietherapie (ECT) genoemd, is een behandeling waarbij een korte elektrische
stroom door de hersenen wordt gestuurd. Dit gebeurt terwijl de patiënt onder narcose & spierverslapping is, zodat ze niets
voelen. De elektrische stroom veroorzaakt een gecontroleerde epileptische aanval, die helpt om de werking van de hersenen
te beïnvloeden.
- is een behandeling voor patiënten die lijden aan (wanneer andere vormen van behandeling niet werken)
- Depressie
- Bipolaire stoornis (manisch-depressieve stoornis)
- Sommige vormen van psychose (schizofrenie)
LOBOTOMIE
Wat men in die periode ook deed, was een LOBOTOMIE. Ze hadden door dat de gekte
(psychotisch, waanideeën,…) iets te maken had met het brein, en MEN moest hierop dus
op ingrijpen
- Lobotomie: ingrijpen in het brein door in de schedel boren (met schedelboor) en
met een soort mes heen & weer te bewegen (maken veel dingen kapot)
- Gevolg: De patiënten werden daardoor merkbaar rustiger van, maar
enorm barbaars
- Variant van “Freeman” = Ice-pick lobotomy (uitvinder van de snelle lobotomie)
- Hij vond het boren van een gat te veel werk dus kwam met het idee om boven de oogbal te prikken met
gereedschap, ice-pick, (door achteraan met een hamer te slagen) waardoor je direct bij de hersenen zit &
heen en weer bewegen
- Gevolg: door lobotomie verloor je veel van je gezonde functies & werd ene beetje plantaardig
3. SYMPTOMEN
BELANGRIJK
2 termen worden vaak door elkaar gehaald, maar is fout
- Symptoom = Dit is een enkel kenmerk of klacht die je kunt
waarnemen of ervaren, zoals hallucinaties, depressieve
gevoelens, slapeloosheid of angst. Symptomen zijn signalen dat
er iets aan de hand kan zijn, maar ze wijzen niet automatisch op
een specifieke diagnose.
- Psychotische symptomen komen meestal voor bij
psychotische stoornissen maar kunnen ook
voorkomen bij stemmingsstoornissen (depressie),
middelenmisbruik (LSD°, persoonlijkheidsstoornissen, dementie,...
- Stoornis = ziektebeeld, Dit is een overkoepelende diagnose die wordt gesteld als een persoon een VERZAMELING
VAN SPECIFIEKE symptomen heeft, meestal volgens vastgestelde criteria (bijvoorbeeld in de DSM-5)
- Symptoom is een kenmerk daarvan
- Bv: schizofrenie is een stoornis. Een symptoom hiervan is bv een waan, een hallucinatie (en dit
kan een onderdeel zijn van de stoornis, maar een waan kan ook onderdeel van een andere stoornis
of zelf iets helemaal anders dat geen ziekte is bijvoorbeeld intoxicatie)
SYMPTOOMDOMEINEN (EXAMEN!!!)
Er zijn een aantal symptoomdomeinen of clusters (groeperingen) van symptomen binnen schizofrenie
- 1) Wanen
- 2) Hallucinaties = Positieve symptomen (symptomen die iemand anders, die
- 3) geDESorganiseerd denken normaal functioneert, NIET heeft: ze zijn erbij gekomen door de
- 4) GeDESorganiseerd of abnormaal psychomotoriek stoornis) GEDRAG +
- 5) Negatieve symptomen
Eerste 3 zijn positieve symptomen!!!!
3
Samenvatting
Joren Brauwers
Academiejaar 2024-2025
, DEEL 1: SCHIZOFRENIE-SPECTRUM EN
ANDERE PSYCHOTISCHE STOORNISSEN
1. INLEIDING:
Schizofrenie is een complexe psychische aandoening die wordt
gekenmerkt door verstoringen in denken, emoties, en gedrag. Mensen
met schizofrenie kunnen moeite hebben om de realiteit van hun eigen
gedachten en ervaringen te onderscheiden. Het wordt vaak beschouwd als een psychotische stoornis, wat betekent dat het
symptomen kan veroorzaken zoals psychoses, waarbij de persoon de realiteit verliest.
Belangrijkste kenmerken
1. Positieve symptomen (symptomen die IEMAND die normaal functioneert niet heeft, ze zijn erbij gekomen door de
geestesstoornis… positief betekent in deze zin NIET iets goed)
o Hallucinaties: Het waarnemen van dingen (zien, horen, ruiken, voelen,…) die er niet zijn, zoals stemmen
horen.
o Wanen: Onjuiste overtuigingen die niet gecorrigeerd kunnen worden door logische argumenten
(bijvoorbeeld het idee dat iemand achtervolgd wordt). Een waan heeft te maken met een foutieve
gedachte of overtuiging, waarbij andere mij niet kunnen overtuigen om te geloven dat mijn gedachte
fout is (ik ben juist)
o Verward (gedesorganiseerd) denken: Chaotische of onsamenhangende gedachten, vaak merkbaar in de
manier waarop iemand praat.
2. Negatieve symptomen (afwezigheid van normale functies, je BENT IETS KWIJT. Je bent iets kwijt geraakt van uw
gewoon gedrag
o Emotionele vervlakking: Minder uitdrukking van emoties.
o Sociale terugtrekking: Minder in sociale interacties.
o Inititief verlies (avolitie): = afname in de hoeveelheid en door de betrokkene zelf geïnitieerde doelgerichte
activiteiten
o Alogie = vermindering van de spraakproductie (zegt niks niet meer)
o Anhedonie = verminderd vermogen om te genieten van positieve stimuli
3. Bijkomend symptoom: Ernstig gedesorganiseerd of abnormaal psychomotoriek (iemand in bewegen/handelen
gedesorganiseerd is…)
VERSCHIL TUSSEN WAAN & HALLUCINATIE
Waan is NIET hetzelfde als een hallucinatie
(1) Waan (wanen):
a. Definitie: Een waan is een onjuiste overtuiging of denkbeeld dat iemand heeft, ondanks duidelijk bewijs
van het tegendeel. Deze overtuiging is niet vatbaar voor correctie, zelfs niet als anderen logische
tegenargumenten aandragen.
b. Voorbeeld: Iemand kan bijvoorbeeld geloven dat ze worden achtervolgd door de overheid, ook al is er geen
bewijs voor dit geloof.
i. Of bv: Professor gelooft dat alle studenten eigenlijk spionnen zijn van de directeur om bewijs te
verzamelen om hem te ontslagen. Hij gelooft ook het tegenbewijs niet wanneer een student zijn
studentenkaart laat zien, omdat hij denkt dat deze nagemaakt is… hij blijft zijn overtuiging volhouden
c. Kenmerk: Het gaat om gedachten of overtuigingen die niet overeenkomen met de realiteit.
(2) Hallucinatie
a. Definitie: Een hallucinatie is een zintuiglijke waarneming die plaatsvindt zonder dat er een externe stimulus
is. Met andere woorden, iemand neemt iets waar dat er in werkelijkheid niet is.
b. Voorbeeld: Iemand kan stemmen horen terwijl er niemand praat, of dingen zien die er niet zijn.
c. Kenmerk: Het gaat om zintuiglijke ervaringen (zien, horen, ruiken, voelen) zonder externe prikkels.
1
,2. HISTORIEK
ASPECIFIEK BEWARING: “PEST- EN DOLHUIZEN”
In het begin van de psychiatrische zorg, in de 16de eeuw, werden mensen met schizofrenie (en andere psychische stoornissen)
vaak gewoon weggestoken. Hier was de zorg niet gericht op een specifieke diagnose of behandeling, maar eerder op het
isoleren van deze mensen van de maatschappij. Je moest geen specifieke opleiding gevolgd hebben voor ervoor te zorgen,
je werd er voor betaald om ze onderdak te geven (iedereen kon dat doen, konden zelfs gewoon in de kelder opgesloten
worden)
- Dit staat bekend als de ALGEMENE “pest- en dolhuizen” om de maatschappij te beschermen tegen (1) de zieken &
(2) de “gekke”/”krankzinnigen”.
SPECIFIEKE BEWARING : “ASYLUM”
In de 17e-18e eeuw begon met toch met de SPECIFIEKE bewaring van krankzinnigen, deze werden gezet een een
“asylum”. Er werd een onderscheid gemaakt tussen de zieken & de krankzinnigen. MAAR het doel bleef wel
HETZELFDE, namelijk de maatschappij beschermen (zorg stond niet centraal)
- Mensen konden langskomen in het asiel (asylum) om te gaan kijken naar al die krankzinnigheid zoals je naar
de dierentuin zou gaan
PSYCHOSENZORG
Gent, Belgische arts (Jozef Guislain) beslist om in samenwerking met de broeders van
liefde soort van gestichten of hospices op te richten. Het grote hospice dat toen
opgericht was is het Guislain ziekenhuis of psychiatrisch centrum dat nog steeds
bestaat aan de rand van Gent (was enorm groot: eigenlijk een soort van klein stadje)
- Het was een plaats waar mensen konden verblijven die een ernstige
psychiatrische ziekte hadden, en werden veel humaner behandeld dan in die
“asylums”… Het was residentieel verblijf, wat inhoud dat je daar bleef voor heel
je leven…(vaak komen jongeren van 18 daaraan want dat is vaak begin van de
schizofrenie, beslissing gebeurd door burgemeester, en niet een arts, om u te
plaatsen in een psychiatrisch ziekenhuis) MAAR voor de eerste keer ligt de focus ook op behandeling (er wordt voor
u gezorgd)
o Draaistoel, waarbij patiënt werd gedraaid in de hoop dat ze daardoor beter werden want geloofden dat
ze verkeerd gedraaid zaten en terug draaien zou helpen (bullshit)
o Hibernation = ijsbad omdat men geloofde dat agressie kon verlagen door lichaamstemperatuur te
verlagen (idee gehaald bij beer in winterslaap), dit was lange tijd een gangbare behandeling
o Bewegingstherapie
o …
- Maar er is wel sprake van “aangeleerde afhankelijkheid”, je bent afhankelijk van het systeem… WANT er werd
voor u gezorgd, je moest niks zelf doen… Ze komen daar terecht op een vroege leeftijd & zijn eigenlijk heel
hun leven afhankelijk van de hulp die ze daar krijgen
ELEKTROSHOCK THERAPIE
Heeft men dan niks van zinvolle behandelingen gedaan???
- 1926: merkte men dat mensen die de gekte hadden (psychotisch, waanideeën, hallucineren,..)
dat die acuut verbeterden wanneer een epileptisch insult deden (wanneer een stuipaanval
kregen).
- Dus wat dacht men? Mochten we nu een keer een stuip aanval kunnen uitlokken,
dan konden we die mensen misschien wel verbeteren
- Zo werden er toestellen ontwikkeld
- De eerst elektroshock behandeling had dramatisch gevolgen, want mensen die
zon heftig insult kregen (dat alle spieren tegelijktijdig aanspannen) dat hun
botten gewoonweg braken
- Maar daarna deden ze aan spierverslapping eerst, en vandaag de dag gebruiken
we therapie nog steeds
- Eerste keer dat ze barbaars, MAAR wel iets konden doen aan wanen en hallucinaties
2
, WAT IS HET JUIST?
Electroshocktherapie, ook wel elektroconvulsietherapie (ECT) genoemd, is een behandeling waarbij een korte elektrische
stroom door de hersenen wordt gestuurd. Dit gebeurt terwijl de patiënt onder narcose & spierverslapping is, zodat ze niets
voelen. De elektrische stroom veroorzaakt een gecontroleerde epileptische aanval, die helpt om de werking van de hersenen
te beïnvloeden.
- is een behandeling voor patiënten die lijden aan (wanneer andere vormen van behandeling niet werken)
- Depressie
- Bipolaire stoornis (manisch-depressieve stoornis)
- Sommige vormen van psychose (schizofrenie)
LOBOTOMIE
Wat men in die periode ook deed, was een LOBOTOMIE. Ze hadden door dat de gekte
(psychotisch, waanideeën,…) iets te maken had met het brein, en MEN moest hierop dus
op ingrijpen
- Lobotomie: ingrijpen in het brein door in de schedel boren (met schedelboor) en
met een soort mes heen & weer te bewegen (maken veel dingen kapot)
- Gevolg: De patiënten werden daardoor merkbaar rustiger van, maar
enorm barbaars
- Variant van “Freeman” = Ice-pick lobotomy (uitvinder van de snelle lobotomie)
- Hij vond het boren van een gat te veel werk dus kwam met het idee om boven de oogbal te prikken met
gereedschap, ice-pick, (door achteraan met een hamer te slagen) waardoor je direct bij de hersenen zit &
heen en weer bewegen
- Gevolg: door lobotomie verloor je veel van je gezonde functies & werd ene beetje plantaardig
3. SYMPTOMEN
BELANGRIJK
2 termen worden vaak door elkaar gehaald, maar is fout
- Symptoom = Dit is een enkel kenmerk of klacht die je kunt
waarnemen of ervaren, zoals hallucinaties, depressieve
gevoelens, slapeloosheid of angst. Symptomen zijn signalen dat
er iets aan de hand kan zijn, maar ze wijzen niet automatisch op
een specifieke diagnose.
- Psychotische symptomen komen meestal voor bij
psychotische stoornissen maar kunnen ook
voorkomen bij stemmingsstoornissen (depressie),
middelenmisbruik (LSD°, persoonlijkheidsstoornissen, dementie,...
- Stoornis = ziektebeeld, Dit is een overkoepelende diagnose die wordt gesteld als een persoon een VERZAMELING
VAN SPECIFIEKE symptomen heeft, meestal volgens vastgestelde criteria (bijvoorbeeld in de DSM-5)
- Symptoom is een kenmerk daarvan
- Bv: schizofrenie is een stoornis. Een symptoom hiervan is bv een waan, een hallucinatie (en dit
kan een onderdeel zijn van de stoornis, maar een waan kan ook onderdeel van een andere stoornis
of zelf iets helemaal anders dat geen ziekte is bijvoorbeeld intoxicatie)
SYMPTOOMDOMEINEN (EXAMEN!!!)
Er zijn een aantal symptoomdomeinen of clusters (groeperingen) van symptomen binnen schizofrenie
- 1) Wanen
- 2) Hallucinaties = Positieve symptomen (symptomen die iemand anders, die
- 3) geDESorganiseerd denken normaal functioneert, NIET heeft: ze zijn erbij gekomen door de
- 4) GeDESorganiseerd of abnormaal psychomotoriek stoornis) GEDRAG +
- 5) Negatieve symptomen
Eerste 3 zijn positieve symptomen!!!!
3
