Titel Hoofdlijnen Nederlands Recht
Auteur C.J. Loonstra
,Inhoud
1 Terreinverkenning
1.1 Is recht saai? ..................................................................................................................................... 9
1.2 Waarom recht? .............................................................................................................................. 9
1.3 Waar vinden we het recht? ................................................................................................................ 9
1.3.1 Wet ............................................................................................................................................. 9
1.3.2 Verdrag..................................................................................................................................... 11
1.3.3 Jurisprudentie ........................................................................................................................... 11
1.3.4 Gewoonte ................................................................................................................................. 11
1.4 Enkele onderscheidingen binnen het recht ..................................................................................... 12
1.4.1 Materieel en formeel recht ....................................................................................................... 12
1.4.2 Dwingend en aanvullend recht ................................................................................................. 12
1.4.3 Objectief en subjectief recht ..................................................................................................... 12
1.4.4 Privaatrecht en publiekrecht..................................................................................................... 12
2 Verbintenissenrecht - de overeenkomst
2.1 Praktijkvoorbeelden ......................................................................................................................... 13
2.2 Wanneer ontstaat er een overeenkomst? ....................................................................................... 13
2.3 En toch geen overeenkomst? .......................................................................................................... 13
2.3.1 ‘Mijn wil was niet overeenkomstig mijn verklaring’ ................................................................... 13
2.3.2 ‘Mijn wil was gebrekkig gevormd’ ............................................................................................. 14
2.3.3 Overeenkomst is in strijd met de wet, goede zeden of openbare orde ................................... 14
2.3.4 ‘Ik ben handelingsonbekwaam’ ................................................................................................ 14
2.4 Welke inhoud heeft een overeenkomst? ......................................................................................... 14
2.4.1 Hetgeen partijen overeenkomen .............................................................................................. 15
2.4.2 Wet ........................................................................................................................................... 15
2.4.3 Gewoonte ................................................................................................................................. 15
2.4.4 Redelijkheid en billijkheid ......................................................................................................... 15
2.5 Men komt niet na wat is afgesproken .............................................................................................. 15
2.5.1 Nakoming (met aanvullende schadevergoeding)..................................................................... 15
2.5.2 Vervangende schadevergoeding ............................................................................................. 16
2.5.3 Aanvullende schadevergoeding ............................................................................................... 16
2.5.4 Ontbinding (met aanvullende schadevergoeding) ................................................................... 17
2.5.5 Vervangende en aanvullende schadevergoeding .................................................................... 17
2.5.6 Overzicht rechten van crediteur bij niet-nakoming door debiteur ............................................ 17
2.6 Opschortingsrechten ....................................................................................................................... 17
2.6.1 Exceptio non adimpleti contractus ........................................................................................... 17
2.6.2 Onzekerheidsexceptie.............................................................................................................. 18
2.6.3 Recht van retentie .................................................................................................................... 18
2.7 Beëindiging en opzegging ............................................................................................................... 18
© Noordhoff Uitgevers bv 2
,3 De arbeidsovereenkomst en de koopovereenkomst
3.1 Het bijzondere van de arbeidsovereenkomst en de koopovereenkomst ........................................ 19
3.2 Arbeidsovereenkomst ...................................................................................................................... 19
3.2.1 Definitie van arbeidsovereenkomst .......................................................................................... 19
3.2.2 Enkele afspraken in de arbeidsovereenkomst ......................................................................... 19
3.2.3 Ontslagrecht ............................................................................................................................. 19
3.3 Koopovereenkomst .......................................................................................................................... 21
3.3.1 Definitie van koop ..................................................................................................................... 21
3.3.2 Handelskoop en consumentenkoop ......................................................................................... 21
3.3.3 Verplichtingen van de verkoper................................................................................................ 21
3.3.4 Verplichtingen van de koper..................................................................................................... 22
3.3.5 Risico van beschadiging en vernietiging .................................................................................. 22
3.3.6 Recht van reclame ................................................................................................................... 22
3.3.7 Koop op proef ........................................................................................................................... 22
3.3.8 Algemene voorwaarden ........................................................................................................... 22
4 Verbintenissenrecht - de onrechtmatige en rechtmatige daad
4.1 Rechtsgrond schadevergoeding ...................................................................................................... 23
4.2 Wat te bewijzen? ............................................................................................................................. 23
4.2.1 Onrechtmatigheid van de daad ................................................................................................ 23
4.2.2 Toerekening ............................................................................................................................. 24
4.2.3 Schade ..................................................................................................................................... 24
4.2.4 Causaal verband ...................................................................................................................... 24
4.3 Verweermiddelen gedaagde............................................................................................................ 25
4.3.1 Rechtvaardigingsgrond ............................................................................................................ 25
4.3.2 Relativiteitsvereiste .................................................................................................................. 25
4.4 Omvang van de schade................................................................................................................... 26
4.5 Andere vorderingen dan schadevergoeding ................................................................................... 26
4.6 Risicoaansprakelijkheid voor andere personen .............................................................................. 27
4.6.1 Ouders/voogden ten opzichte van hun kinderen ..................................................................... 27
4.6.2 Werkgevers ten opzichte van hun werknemers ....................................................................... 27
4.6.3 Producenten van gebrekkige producten .................................................................................. 27
4.6.4 Andere vormen van risicoaansprakelijkheid ............................................................................ 27
4.7 Rechtmatige daad ........................................................................................................................... 28
4.7.1 Zaakwaarneming ...................................................................................................................... 28
4.7.2 Onverschuldigde betaling......................................................................................................... 28
4.7.3 Ongerechtvaardigde verrijking ................................................................................................. 28
5 Goederenrecht
5.1 Onderscheid tussen verbintenissenrecht en goederenrecht ........................................................... 29
5.2 Absoluut en relatief recht ................................................................................................................. 29
5.3 Goed, zaak en (vermogens)recht .................................................................................................... 29
5.4 Uitwerking absoluut recht ................................................................................................................ 30
5.5 Absolute rechten .............................................................................................................................. 30
© Noordhoff Uitgevers bv 3
, 5.5.1 Eigendom ................................................................................................................................. 30
5.5.2 Erfdienstbaarheid ..................................................................................................................... 30
5.5.3 Erfpacht .................................................................................................................................... 31
5.5.4 Opstal ....................................................................................................................................... 31
5.5.5 Appartementsrecht ................................................................................................................... 31
5.5.6 Recht van vruchtgebruik .................................................................................................... 31
5.5.7 Pandrecht .......................................................................................................................... 31
5.5.8 Hypotheek .......................................................................................................................... 31
5.5.9 Recht op voortbrengselen van de geest ............................................................................ 31
5.6 Enkele kenmerken verbonden aan absolute rechten ...................................................................... 31
5.7 Enkele onderscheidingen ................................................................................................................ 32
5.8 (Eigendoms)overdracht ................................................................................................................... 32
5.8.1 Beschikkingsbevoegdheid........................................................................................................ 32
5.8.2 Geldige titel .............................................................................................................................. 32
5.8.3 Levering.................................................................................................................................... 32
5.9 Bescherming tegen beschikkingsonbevoegdheid ........................................................................... 33
6 Verdieping goederenrecht
6.1 Samenhang rechtsgebieden............................................................................................................ 34
6.2 Verkrijging onder algemene en onder bijzondere titel ..................................................................... 34
6.3 Absolute en relatieve vermogensrechten ........................................................................................ 34
6.3.1 Onderlinge afdwingbaarheid .................................................................................................... 34
6.3.2 Overlijden ................................................................................................................................. 35
6.3.3 Overdracht door Berends ......................................................................................................... 35
6.3.4 Overdracht door Adriaansen .................................................................................................... 35
6.4 Kwalitatieve verbintenissen ............................................................................................................. 35
6.4.1 Uit de wet ................................................................................................................................. 35
6.4.2 Uit overeenkomst ..................................................................................................................... 35
6.5 Kettingbeding ................................................................................................................................... 36
7 Ondernemingsrecht
7.1 Ondernemingsvormen ..................................................................................................................... 37
7.2 Handelsregister ............................................................................................................................... 37
7.3 Eenmanszaak .................................................................................................................................. 37
7.4 Personenvennootschappen: de maatschap .................................................................................... 38
7.4.1 Beheersdaden en beschikkingshandelingen ........................................................................... 38
7.4.2 Aansprakelijkheid van de maten .............................................................................................. 38
7.4.3 Privé- en maatschapsvermogen .............................................................................................. 39
7.5 Personenvennootschappen: de vennootschap onder firma ............................................................ 39
7.6 Personenvennootschappen: de commanditaire vennootschap ...................................................... 39
7.7 Rechtspersonen: de nv .................................................................................................................... 40
7.7.1 Oprichting van een nv .............................................................................................................. 40
7.7.2 De nv i.o. .................................................................................................................................. 40
© Noordhoff Uitgevers bv 4
, 7.7.3 Verhoudingen binnen de nv ..................................................................................................... 40
7.7.4 Aandelen en aandeelhouders van de nv ................................................................................. 41
7.7.5 Bestuur ..................................................................................................................................... 41
7.7.6 Raad van commissarissen ....................................................................................................... 41
7.8 Rechtspersonen: de bv en de verschillen met de nv ...................................................................... 41
7.9 Rechtspersonen: de structuurvennootschap ................................................................................... 41
7.10 Rechtspersonen: de stichting en vereniging ................................................................................. 41
7.11 Wet op de ondernemingsraden ..................................................................................................... 42
7.12 Recht van enquête ........................................................................................................................ 42
7.13 Jaarrekening .................................................................................................................................. 42
8 Burgerlijk procesrecht
8.1 Inschakeling van de rechter ............................................................................................................ 43
8.2 Rechterlijke organisatie ................................................................................................................... 43
8.2.1 De rechtbank: de kantonrechter ............................................................................................... 43
8.2.2 De rechtbank: de afdeling civiel, straf en bestuur .................................................................... 43
8.2.3 Het gerechtshof ........................................................................................................................ 43
8.2.4 De Hoge Raad ......................................................................................................................... 44
8.3 Absolute en relatieve bevoegdheid ................................................................................................. 44
8.4 Enkele beginselen van burgerlijk procesrecht ................................................................................. 44
8.4.1 De civiele rechter is in vergaande mate lijdelijk ....................................................................... 44
8.4.2 Verplichte procesvertegenwoordiging ...................................................................................... 44
8.4.3 Beide partijen worden gehoord ................................................................................................ 44
8.4.4 De behandeling van de zaak is openbaar ................................................................................ 45
8.5 Civiele procedure: feitelijke gang van zaken ................................................................................... 45
8.6 Vorderingsprocedure en verzoekprocedure .................................................................................... 45
8.7 Rechtsmiddelen ............................................................................................................................... 46
8.8 Buitengewoon rechtsmiddel: cassatie in het belang der wet .......................................................... 46
8.9 Kort geding ...................................................................................................................................... 46
9 Staatsrecht
9.1 Staat ................................................................................................................................................ 47
9.2 Spreiding van macht: Montesquieu ................................................................................................. 47
9.3 Spreiding van macht: decentralisatie .............................................................................................. 47
9.4 Organen van de centrale overheid .................................................................................................. 48
9.4.1 Staten-Generaal ....................................................................................................................... 48
9.4.2 Regering ................................................................................................................................... 48
9.4.3 Minister ..................................................................................................................................... 48
9.4.4 Staatssecretaris ....................................................................................................................... 48
9.5 Wetgevende macht bij de centrale overheid ................................................................................... 49
9.5.1 Regering en Staten-Generaal .................................................................................................. 49
9.5.2 Regering ................................................................................................................................... 49
9.5.3 Minister ..................................................................................................................................... 49
© Noordhoff Uitgevers bv 5
,9.6 Hoe ontstaat een wet in formele zin? .............................................................................................. 49
9.6.1 De ‘gewone’ wet in formele zin ................................................................................................ 49
9.6.2 Wijziging van de Grondwet ...................................................................................................... 49
9.7 Hoe ontstaat een algemene maatregel van bestuur? ..................................................................... 50
9.8 Hoe ontstaat een ministeriële regeling? .......................................................................................... 50
9.9 (Sub)delegatie ................................................................................................................................. 50
9.10 Bestuurlijke macht bij de centrale overheid ................................................................................... 50
9.10.1 Regering ................................................................................................................................. 50
9.10.2 Ministers individueel ............................................................................................................... 50
9.11 Andere taken van de Staten-Generaal .......................................................................................... 50
9.11.1 Vragenrecht ............................................................................................................................ 51
9.11.2 Recht van interpellatie............................................................................................................ 51
9.11.3 Enquêterecht .......................................................................................................................... 51
9.11.4 Budgetrecht ............................................................................................................................ 51
9.12 Ministeriële verantwoordelijkheid .................................................................................................. 51
9.13 Het einde van het kabinet .............................................................................................................. 51
9.14 Provincie ........................................................................................................................................ 51
9.14.1 Provinciale Staten .................................................................................................................. 51
9.14.2 Gedeputeerde Staten ............................................................................................................. 52
9.14.3 Commissaris van de Koning .................................................................................................. 52
9.14.4 Wetgevende macht op provinciaal niveau ............................................................................. 52
9.14.5 Bestuurlijke macht op provinciaal niveau ............................................................................... 52
9.15 Gemeente ...................................................................................................................................... 52
9.16 Klassieke grondrechten ................................................................................................................. 52
9.17 Sociale grondrechten..................................................................................................................... 52
9.18 Horizontale werking van grondrechten .......................................................................................... 52
9.19 Rechtsbronnen van staatsrecht: het verdrag ................................................................................ 52
9.20 Hiërarchie van regelgeving ............................................................................................................ 53
10 Bestuursrecht en bestuursprocesrecht
10.1 Relatie overheid – burger .............................................................................................................. 54
10.2 Overheidshandelingen................................................................................................................... 54
10.3 Besluit ............................................................................................................................................ 54
10.4 Beschikking ................................................................................................................................... 55
10.4.1 Wat is een beschikking? ........................................................................................................ 55
10.4.2 Soorten beschikkingen ........................................................................................................... 55
10.5 Beleidsregels ................................................................................................................................. 55
10.6 Plan................................................................................................................................................ 55
10.7 Attributie, delegatie en mandaat .................................................................................................... 56
10.8 Gelede normstelling....................................................................................................................... 56
10.9 Algemene beginselen van behoorlijk bestuur................................................................................ 56
10.9.1 Formele beginselen van behoorlijk bestuur ........................................................................... 56
10.9.2 Materiële beginselen van behoorlijk bestuur.......................................................................... 57
© Noordhoff Uitgevers bv 6
,10.10 Bestuursrechtelijke sancties ........................................................................................................ 57
10.11 Rechtsbescherming in het bestuursrecht .................................................................................... 57
10.12 Administratief beroep................................................................................................................... 58
10.13 Bestuursrechtspraak .................................................................................................................... 58
10.14 Bestuursrechtspraak krachtens de Awb ...................................................................................... 58
10.15 Procesrecht en de Awb ............................................................................................................... 59
10.16 Onrechtmatige overheidsdaad .................................................................................................... 59
11 Strafrecht en strafprocesrecht
11.1 Bereik van het strafrecht................................................................................................................ 60
11.2 Strafprocedure: feitelijke gang van zaken ..................................................................................... 60
11.2.1 Opsporing ............................................................................................................................... 60
11.2.2 Vervolging .............................................................................................................................. 60
11.2.3 Terechtzitting .......................................................................................................................... 60
11.3 Misdrijf en overtreding ................................................................................................................... 60
11.4 Tenlastelegging ............................................................................................................................. 60
11.5 De vragen van art. 348 en 350 Sv ................................................................................................. 61
11.6 Legaliteitsbeginsel ......................................................................................................................... 61
11.7 Uitbreiding van ‘hij die’................................................................................................................... 61
11.8 Strafuitsluitingsgronden ................................................................................................................. 62
11.8.1 Rechtvaardigingsgronden ...................................................................................................... 62
11.8.2 Schulduitsluitingsgronden ...................................................................................................... 62
11.9 Strafoplegging ............................................................................................................................... 63
11.10 Economisch strafrecht ................................................................................................................. 63
12 Europees recht
12.1 Invloed vanuit Europa .................................................................................................................... 64
12.2 Het verdrag .................................................................................................................................... 64
12.3 Verdrag en internationale organisatie ........................................................................................... 64
12.4 Dualisme en monisme ................................................................................................................... 65
12.5 EEG, EG en EU ............................................................................................................................. 65
12.6 Doelstellingen van de EU .............................................................................................................. 65
12.6.1 Totstandkoming van één interne markt .................................................................................. 65
12.6.2 Totstandkoming van één monetaire unie ............................................................................... 65
12.7 Inrichting van de EU ...................................................................................................................... 65
12.7.1 Europese Raad ...................................................................................................................... 66
12.7.2 Europese Commissie ............................................................................................................. 66
12.7.3 Raad van de Europese Unie .................................................................................................. 66
12.7.4 Europees Parlement .............................................................................................................. 66
12.7.5 Hof van Justitie van de EU ..................................................................................................... 66
12.8 Richtlijnen en verordeningen ......................................................................................................... 66
12.9 Hof van Justitie van de EU ............................................................................................................ 67
12.10 Enkele andere bij verdrag opgerichte Europese organisaties..................................................... 67
© Noordhoff Uitgevers bv 7
, 12.10.1 Benelux ................................................................................................................................ 67
12.10.2 Raad van Europa ................................................................................................................. 67
© Noordhoff Uitgevers bv 8
,1 Terreinverkenning
1.1 Is recht saai?
Recht omvat veel meer dan wetten leren en kennen, hoewel de wet natuurlijk wel een belangrijke
rechtsbron is. Recht vormt een centraal onderdeel van het maatschappelijk leven, is even dynamisch
maar vaak ook even complex.
1.2 Waarom recht?
Het recht kent vier functies:
• de normatieve functie;
• de geschiloplossende functie;
• de additionele functie;
• de instrumentele functie.
1.3 Waar vinden we het recht?
Het in Nederland geldende recht kent vier rechtsbronnen: de wet, het verdrag, jurisprudentie en de
gewoonte.
1.3.1 Wet
Met betrekking tot de wet onderscheiden we een aantal rechtsgebieden. Het privaatrecht valt uiteen in
de volgende deelgebieden: het personen- en familierecht, het vermogensrecht, het
ondernemingsrecht en het burgerlijk procesrecht.
© Noordhoff Uitgevers bv 9
, Het publiekrecht valt uiteen in de volgende deelgebieden: het strafrecht, het staatsrecht en het
bestuursrecht.
Als wetgever in Nederland treedt niet alleen de centrale wetgever op, maar ook de gemeente en de
provincie maken wetten (verordeningen).
Er gelden drie regels bij het vaststellen van de rangorde tussen wetten:
hoog boven laag, jong boven oud en bijzonder boven algemeen.
Er is een belangrijk onderscheid tussen een wet in formele zin en een wet in materiële zin. Een wet in
formele zin is tot stand gekomen op grond van samenwerking tussen regering en Staten-Generaal.
Een wet in materiële zin is ieder wetgevend besluit dat bestemd is voor een onbepaald aantal
personen.
© Noordhoff Uitgevers bv 10
Auteur C.J. Loonstra
,Inhoud
1 Terreinverkenning
1.1 Is recht saai? ..................................................................................................................................... 9
1.2 Waarom recht? .............................................................................................................................. 9
1.3 Waar vinden we het recht? ................................................................................................................ 9
1.3.1 Wet ............................................................................................................................................. 9
1.3.2 Verdrag..................................................................................................................................... 11
1.3.3 Jurisprudentie ........................................................................................................................... 11
1.3.4 Gewoonte ................................................................................................................................. 11
1.4 Enkele onderscheidingen binnen het recht ..................................................................................... 12
1.4.1 Materieel en formeel recht ....................................................................................................... 12
1.4.2 Dwingend en aanvullend recht ................................................................................................. 12
1.4.3 Objectief en subjectief recht ..................................................................................................... 12
1.4.4 Privaatrecht en publiekrecht..................................................................................................... 12
2 Verbintenissenrecht - de overeenkomst
2.1 Praktijkvoorbeelden ......................................................................................................................... 13
2.2 Wanneer ontstaat er een overeenkomst? ....................................................................................... 13
2.3 En toch geen overeenkomst? .......................................................................................................... 13
2.3.1 ‘Mijn wil was niet overeenkomstig mijn verklaring’ ................................................................... 13
2.3.2 ‘Mijn wil was gebrekkig gevormd’ ............................................................................................. 14
2.3.3 Overeenkomst is in strijd met de wet, goede zeden of openbare orde ................................... 14
2.3.4 ‘Ik ben handelingsonbekwaam’ ................................................................................................ 14
2.4 Welke inhoud heeft een overeenkomst? ......................................................................................... 14
2.4.1 Hetgeen partijen overeenkomen .............................................................................................. 15
2.4.2 Wet ........................................................................................................................................... 15
2.4.3 Gewoonte ................................................................................................................................. 15
2.4.4 Redelijkheid en billijkheid ......................................................................................................... 15
2.5 Men komt niet na wat is afgesproken .............................................................................................. 15
2.5.1 Nakoming (met aanvullende schadevergoeding)..................................................................... 15
2.5.2 Vervangende schadevergoeding ............................................................................................. 16
2.5.3 Aanvullende schadevergoeding ............................................................................................... 16
2.5.4 Ontbinding (met aanvullende schadevergoeding) ................................................................... 17
2.5.5 Vervangende en aanvullende schadevergoeding .................................................................... 17
2.5.6 Overzicht rechten van crediteur bij niet-nakoming door debiteur ............................................ 17
2.6 Opschortingsrechten ....................................................................................................................... 17
2.6.1 Exceptio non adimpleti contractus ........................................................................................... 17
2.6.2 Onzekerheidsexceptie.............................................................................................................. 18
2.6.3 Recht van retentie .................................................................................................................... 18
2.7 Beëindiging en opzegging ............................................................................................................... 18
© Noordhoff Uitgevers bv 2
,3 De arbeidsovereenkomst en de koopovereenkomst
3.1 Het bijzondere van de arbeidsovereenkomst en de koopovereenkomst ........................................ 19
3.2 Arbeidsovereenkomst ...................................................................................................................... 19
3.2.1 Definitie van arbeidsovereenkomst .......................................................................................... 19
3.2.2 Enkele afspraken in de arbeidsovereenkomst ......................................................................... 19
3.2.3 Ontslagrecht ............................................................................................................................. 19
3.3 Koopovereenkomst .......................................................................................................................... 21
3.3.1 Definitie van koop ..................................................................................................................... 21
3.3.2 Handelskoop en consumentenkoop ......................................................................................... 21
3.3.3 Verplichtingen van de verkoper................................................................................................ 21
3.3.4 Verplichtingen van de koper..................................................................................................... 22
3.3.5 Risico van beschadiging en vernietiging .................................................................................. 22
3.3.6 Recht van reclame ................................................................................................................... 22
3.3.7 Koop op proef ........................................................................................................................... 22
3.3.8 Algemene voorwaarden ........................................................................................................... 22
4 Verbintenissenrecht - de onrechtmatige en rechtmatige daad
4.1 Rechtsgrond schadevergoeding ...................................................................................................... 23
4.2 Wat te bewijzen? ............................................................................................................................. 23
4.2.1 Onrechtmatigheid van de daad ................................................................................................ 23
4.2.2 Toerekening ............................................................................................................................. 24
4.2.3 Schade ..................................................................................................................................... 24
4.2.4 Causaal verband ...................................................................................................................... 24
4.3 Verweermiddelen gedaagde............................................................................................................ 25
4.3.1 Rechtvaardigingsgrond ............................................................................................................ 25
4.3.2 Relativiteitsvereiste .................................................................................................................. 25
4.4 Omvang van de schade................................................................................................................... 26
4.5 Andere vorderingen dan schadevergoeding ................................................................................... 26
4.6 Risicoaansprakelijkheid voor andere personen .............................................................................. 27
4.6.1 Ouders/voogden ten opzichte van hun kinderen ..................................................................... 27
4.6.2 Werkgevers ten opzichte van hun werknemers ....................................................................... 27
4.6.3 Producenten van gebrekkige producten .................................................................................. 27
4.6.4 Andere vormen van risicoaansprakelijkheid ............................................................................ 27
4.7 Rechtmatige daad ........................................................................................................................... 28
4.7.1 Zaakwaarneming ...................................................................................................................... 28
4.7.2 Onverschuldigde betaling......................................................................................................... 28
4.7.3 Ongerechtvaardigde verrijking ................................................................................................. 28
5 Goederenrecht
5.1 Onderscheid tussen verbintenissenrecht en goederenrecht ........................................................... 29
5.2 Absoluut en relatief recht ................................................................................................................. 29
5.3 Goed, zaak en (vermogens)recht .................................................................................................... 29
5.4 Uitwerking absoluut recht ................................................................................................................ 30
5.5 Absolute rechten .............................................................................................................................. 30
© Noordhoff Uitgevers bv 3
, 5.5.1 Eigendom ................................................................................................................................. 30
5.5.2 Erfdienstbaarheid ..................................................................................................................... 30
5.5.3 Erfpacht .................................................................................................................................... 31
5.5.4 Opstal ....................................................................................................................................... 31
5.5.5 Appartementsrecht ................................................................................................................... 31
5.5.6 Recht van vruchtgebruik .................................................................................................... 31
5.5.7 Pandrecht .......................................................................................................................... 31
5.5.8 Hypotheek .......................................................................................................................... 31
5.5.9 Recht op voortbrengselen van de geest ............................................................................ 31
5.6 Enkele kenmerken verbonden aan absolute rechten ...................................................................... 31
5.7 Enkele onderscheidingen ................................................................................................................ 32
5.8 (Eigendoms)overdracht ................................................................................................................... 32
5.8.1 Beschikkingsbevoegdheid........................................................................................................ 32
5.8.2 Geldige titel .............................................................................................................................. 32
5.8.3 Levering.................................................................................................................................... 32
5.9 Bescherming tegen beschikkingsonbevoegdheid ........................................................................... 33
6 Verdieping goederenrecht
6.1 Samenhang rechtsgebieden............................................................................................................ 34
6.2 Verkrijging onder algemene en onder bijzondere titel ..................................................................... 34
6.3 Absolute en relatieve vermogensrechten ........................................................................................ 34
6.3.1 Onderlinge afdwingbaarheid .................................................................................................... 34
6.3.2 Overlijden ................................................................................................................................. 35
6.3.3 Overdracht door Berends ......................................................................................................... 35
6.3.4 Overdracht door Adriaansen .................................................................................................... 35
6.4 Kwalitatieve verbintenissen ............................................................................................................. 35
6.4.1 Uit de wet ................................................................................................................................. 35
6.4.2 Uit overeenkomst ..................................................................................................................... 35
6.5 Kettingbeding ................................................................................................................................... 36
7 Ondernemingsrecht
7.1 Ondernemingsvormen ..................................................................................................................... 37
7.2 Handelsregister ............................................................................................................................... 37
7.3 Eenmanszaak .................................................................................................................................. 37
7.4 Personenvennootschappen: de maatschap .................................................................................... 38
7.4.1 Beheersdaden en beschikkingshandelingen ........................................................................... 38
7.4.2 Aansprakelijkheid van de maten .............................................................................................. 38
7.4.3 Privé- en maatschapsvermogen .............................................................................................. 39
7.5 Personenvennootschappen: de vennootschap onder firma ............................................................ 39
7.6 Personenvennootschappen: de commanditaire vennootschap ...................................................... 39
7.7 Rechtspersonen: de nv .................................................................................................................... 40
7.7.1 Oprichting van een nv .............................................................................................................. 40
7.7.2 De nv i.o. .................................................................................................................................. 40
© Noordhoff Uitgevers bv 4
, 7.7.3 Verhoudingen binnen de nv ..................................................................................................... 40
7.7.4 Aandelen en aandeelhouders van de nv ................................................................................. 41
7.7.5 Bestuur ..................................................................................................................................... 41
7.7.6 Raad van commissarissen ....................................................................................................... 41
7.8 Rechtspersonen: de bv en de verschillen met de nv ...................................................................... 41
7.9 Rechtspersonen: de structuurvennootschap ................................................................................... 41
7.10 Rechtspersonen: de stichting en vereniging ................................................................................. 41
7.11 Wet op de ondernemingsraden ..................................................................................................... 42
7.12 Recht van enquête ........................................................................................................................ 42
7.13 Jaarrekening .................................................................................................................................. 42
8 Burgerlijk procesrecht
8.1 Inschakeling van de rechter ............................................................................................................ 43
8.2 Rechterlijke organisatie ................................................................................................................... 43
8.2.1 De rechtbank: de kantonrechter ............................................................................................... 43
8.2.2 De rechtbank: de afdeling civiel, straf en bestuur .................................................................... 43
8.2.3 Het gerechtshof ........................................................................................................................ 43
8.2.4 De Hoge Raad ......................................................................................................................... 44
8.3 Absolute en relatieve bevoegdheid ................................................................................................. 44
8.4 Enkele beginselen van burgerlijk procesrecht ................................................................................. 44
8.4.1 De civiele rechter is in vergaande mate lijdelijk ....................................................................... 44
8.4.2 Verplichte procesvertegenwoordiging ...................................................................................... 44
8.4.3 Beide partijen worden gehoord ................................................................................................ 44
8.4.4 De behandeling van de zaak is openbaar ................................................................................ 45
8.5 Civiele procedure: feitelijke gang van zaken ................................................................................... 45
8.6 Vorderingsprocedure en verzoekprocedure .................................................................................... 45
8.7 Rechtsmiddelen ............................................................................................................................... 46
8.8 Buitengewoon rechtsmiddel: cassatie in het belang der wet .......................................................... 46
8.9 Kort geding ...................................................................................................................................... 46
9 Staatsrecht
9.1 Staat ................................................................................................................................................ 47
9.2 Spreiding van macht: Montesquieu ................................................................................................. 47
9.3 Spreiding van macht: decentralisatie .............................................................................................. 47
9.4 Organen van de centrale overheid .................................................................................................. 48
9.4.1 Staten-Generaal ....................................................................................................................... 48
9.4.2 Regering ................................................................................................................................... 48
9.4.3 Minister ..................................................................................................................................... 48
9.4.4 Staatssecretaris ....................................................................................................................... 48
9.5 Wetgevende macht bij de centrale overheid ................................................................................... 49
9.5.1 Regering en Staten-Generaal .................................................................................................. 49
9.5.2 Regering ................................................................................................................................... 49
9.5.3 Minister ..................................................................................................................................... 49
© Noordhoff Uitgevers bv 5
,9.6 Hoe ontstaat een wet in formele zin? .............................................................................................. 49
9.6.1 De ‘gewone’ wet in formele zin ................................................................................................ 49
9.6.2 Wijziging van de Grondwet ...................................................................................................... 49
9.7 Hoe ontstaat een algemene maatregel van bestuur? ..................................................................... 50
9.8 Hoe ontstaat een ministeriële regeling? .......................................................................................... 50
9.9 (Sub)delegatie ................................................................................................................................. 50
9.10 Bestuurlijke macht bij de centrale overheid ................................................................................... 50
9.10.1 Regering ................................................................................................................................. 50
9.10.2 Ministers individueel ............................................................................................................... 50
9.11 Andere taken van de Staten-Generaal .......................................................................................... 50
9.11.1 Vragenrecht ............................................................................................................................ 51
9.11.2 Recht van interpellatie............................................................................................................ 51
9.11.3 Enquêterecht .......................................................................................................................... 51
9.11.4 Budgetrecht ............................................................................................................................ 51
9.12 Ministeriële verantwoordelijkheid .................................................................................................. 51
9.13 Het einde van het kabinet .............................................................................................................. 51
9.14 Provincie ........................................................................................................................................ 51
9.14.1 Provinciale Staten .................................................................................................................. 51
9.14.2 Gedeputeerde Staten ............................................................................................................. 52
9.14.3 Commissaris van de Koning .................................................................................................. 52
9.14.4 Wetgevende macht op provinciaal niveau ............................................................................. 52
9.14.5 Bestuurlijke macht op provinciaal niveau ............................................................................... 52
9.15 Gemeente ...................................................................................................................................... 52
9.16 Klassieke grondrechten ................................................................................................................. 52
9.17 Sociale grondrechten..................................................................................................................... 52
9.18 Horizontale werking van grondrechten .......................................................................................... 52
9.19 Rechtsbronnen van staatsrecht: het verdrag ................................................................................ 52
9.20 Hiërarchie van regelgeving ............................................................................................................ 53
10 Bestuursrecht en bestuursprocesrecht
10.1 Relatie overheid – burger .............................................................................................................. 54
10.2 Overheidshandelingen................................................................................................................... 54
10.3 Besluit ............................................................................................................................................ 54
10.4 Beschikking ................................................................................................................................... 55
10.4.1 Wat is een beschikking? ........................................................................................................ 55
10.4.2 Soorten beschikkingen ........................................................................................................... 55
10.5 Beleidsregels ................................................................................................................................. 55
10.6 Plan................................................................................................................................................ 55
10.7 Attributie, delegatie en mandaat .................................................................................................... 56
10.8 Gelede normstelling....................................................................................................................... 56
10.9 Algemene beginselen van behoorlijk bestuur................................................................................ 56
10.9.1 Formele beginselen van behoorlijk bestuur ........................................................................... 56
10.9.2 Materiële beginselen van behoorlijk bestuur.......................................................................... 57
© Noordhoff Uitgevers bv 6
,10.10 Bestuursrechtelijke sancties ........................................................................................................ 57
10.11 Rechtsbescherming in het bestuursrecht .................................................................................... 57
10.12 Administratief beroep................................................................................................................... 58
10.13 Bestuursrechtspraak .................................................................................................................... 58
10.14 Bestuursrechtspraak krachtens de Awb ...................................................................................... 58
10.15 Procesrecht en de Awb ............................................................................................................... 59
10.16 Onrechtmatige overheidsdaad .................................................................................................... 59
11 Strafrecht en strafprocesrecht
11.1 Bereik van het strafrecht................................................................................................................ 60
11.2 Strafprocedure: feitelijke gang van zaken ..................................................................................... 60
11.2.1 Opsporing ............................................................................................................................... 60
11.2.2 Vervolging .............................................................................................................................. 60
11.2.3 Terechtzitting .......................................................................................................................... 60
11.3 Misdrijf en overtreding ................................................................................................................... 60
11.4 Tenlastelegging ............................................................................................................................. 60
11.5 De vragen van art. 348 en 350 Sv ................................................................................................. 61
11.6 Legaliteitsbeginsel ......................................................................................................................... 61
11.7 Uitbreiding van ‘hij die’................................................................................................................... 61
11.8 Strafuitsluitingsgronden ................................................................................................................. 62
11.8.1 Rechtvaardigingsgronden ...................................................................................................... 62
11.8.2 Schulduitsluitingsgronden ...................................................................................................... 62
11.9 Strafoplegging ............................................................................................................................... 63
11.10 Economisch strafrecht ................................................................................................................. 63
12 Europees recht
12.1 Invloed vanuit Europa .................................................................................................................... 64
12.2 Het verdrag .................................................................................................................................... 64
12.3 Verdrag en internationale organisatie ........................................................................................... 64
12.4 Dualisme en monisme ................................................................................................................... 65
12.5 EEG, EG en EU ............................................................................................................................. 65
12.6 Doelstellingen van de EU .............................................................................................................. 65
12.6.1 Totstandkoming van één interne markt .................................................................................. 65
12.6.2 Totstandkoming van één monetaire unie ............................................................................... 65
12.7 Inrichting van de EU ...................................................................................................................... 65
12.7.1 Europese Raad ...................................................................................................................... 66
12.7.2 Europese Commissie ............................................................................................................. 66
12.7.3 Raad van de Europese Unie .................................................................................................. 66
12.7.4 Europees Parlement .............................................................................................................. 66
12.7.5 Hof van Justitie van de EU ..................................................................................................... 66
12.8 Richtlijnen en verordeningen ......................................................................................................... 66
12.9 Hof van Justitie van de EU ............................................................................................................ 67
12.10 Enkele andere bij verdrag opgerichte Europese organisaties..................................................... 67
© Noordhoff Uitgevers bv 7
, 12.10.1 Benelux ................................................................................................................................ 67
12.10.2 Raad van Europa ................................................................................................................. 67
© Noordhoff Uitgevers bv 8
,1 Terreinverkenning
1.1 Is recht saai?
Recht omvat veel meer dan wetten leren en kennen, hoewel de wet natuurlijk wel een belangrijke
rechtsbron is. Recht vormt een centraal onderdeel van het maatschappelijk leven, is even dynamisch
maar vaak ook even complex.
1.2 Waarom recht?
Het recht kent vier functies:
• de normatieve functie;
• de geschiloplossende functie;
• de additionele functie;
• de instrumentele functie.
1.3 Waar vinden we het recht?
Het in Nederland geldende recht kent vier rechtsbronnen: de wet, het verdrag, jurisprudentie en de
gewoonte.
1.3.1 Wet
Met betrekking tot de wet onderscheiden we een aantal rechtsgebieden. Het privaatrecht valt uiteen in
de volgende deelgebieden: het personen- en familierecht, het vermogensrecht, het
ondernemingsrecht en het burgerlijk procesrecht.
© Noordhoff Uitgevers bv 9
, Het publiekrecht valt uiteen in de volgende deelgebieden: het strafrecht, het staatsrecht en het
bestuursrecht.
Als wetgever in Nederland treedt niet alleen de centrale wetgever op, maar ook de gemeente en de
provincie maken wetten (verordeningen).
Er gelden drie regels bij het vaststellen van de rangorde tussen wetten:
hoog boven laag, jong boven oud en bijzonder boven algemeen.
Er is een belangrijk onderscheid tussen een wet in formele zin en een wet in materiële zin. Een wet in
formele zin is tot stand gekomen op grond van samenwerking tussen regering en Staten-Generaal.
Een wet in materiële zin is ieder wetgevend besluit dat bestemd is voor een onbepaald aantal
personen.
© Noordhoff Uitgevers bv 10
