Strafrecht
DEEL I: STRAFRECHT
HOOFDSTUK 1:
1. Juridische situering
a) Begrip (dia 3-4)
geheel van rechtsregels over MISDRIJF, DADER en STRAF
juridische definitie: zie HB pagina 27 !
- Straf is een vorm van leed
(zie ook HB pagina 27-28)
Misdrijf:
Vb. euthanasie was vroeger een misdaad (dood), nu niet meer
- is geen universeel gegeven
- Misdrijven zijn gedragingen die niet kunnen en strafbaar zijn
Dader:
- niet iedereen is straf wettelijk verantwoordelijk
- gaat over mensen en rechtspersonen ( niet iedereen ->
minderjaarig, niet goed in geest…)
Straf: (en beveiligingsmaatregel)
- voor elk misdrijf is er een specifieke straf
- beveiligingsmaatregel -> VB; internering ( maatregel dat ze
opleggen omdat die persoon niet gestraft kan worden door
mentaal…) -> er is een misdrijf, maar geen straf want die is niet
mogelijk -> omwille van gevaarlijkheid gaan ze toch iets doen
procedureregels: formele regels over hoe de bevoegde instanties oordelen
over misdrijf dader en straf
b) Strafrecht als publiek recht (dia 5)
Pagina 1 van 147
,1.1. Verticale rechtsverhouding
recht dat de relatie regelt tussen de staat, overheid en de burger
- wij kunnen als privé persoon niet straffen
1.2. openbare orde
- toestemming van de betrokkene wil niet zeggen dat het niet
strafbaar is
- niemand kan zich buiten de strafwet stellen
strafrecht is niet onderhandelbaar ( wat een misdrijf is kan je zelf
niet veranderen)
1.3. slachtoffers
- kan deelnemen aan de strafprocedure en die in een aantal gevallen
zelfs opstarten
- niet het recht om de strafvordering uit te oefenen (er wordt wel
geluisterd naar hen)
- kan schadevergoeding vorderen, maar geen straf (dat doet de staat)
klachtrecht is weg -> elk misdrijf kan bestraft worden ook al is er
geen klacht neer gelegd
c) materieel en formeel strafrecht (dia 6) -> enkel materieel strafrecht
dit jaar
- materieel strafrecht: Rechtsregels die betrekking hebben op de
omschrijving van strafbare gedragingen, daderschap, straffen en
voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren.
(strafuitvoeringsrecht => in materieel en formeel strafrecht)
d) nationaal en internationaal strafrecht (dia 7)
strafrecht is in zeer grote mate nationaal strafrecht
nationaal strafrecht: zie HB pagina 31-32
- ALTIJD HET BELGISCH STRAFRECHT
- strafrecht kunnen ook door gemeenschappen, provincies en
gewesten gemaakt worden (gemeentelijk strafrecht, provinciaal
strafrecht)
Internationaal strafrecht: zie HB pagina 32-33
Pagina 2 van 147
, - er zijn er niet zoveel (bestaat zeker wel, gaan we niet doen)
- bevat zowel materiaalrechtelijke als formeelrechtelijke componenten
Rechtsmachtrecht:
- Betrekking op de bevoegdheid van staten om het toepassingsbereik
van hun strafwet te regelen
- Onderdeel van het materieel strafrecht (bepaald vooral in welke
mate de strafwetten buiten het grondgebied worden toegepast
e) Algemeen en bijzonder strafrecht (dia 8)
Focus op algemeen strafrecht ( boek 1)
1.1. Boek I strafwetboek en complementaire wetten (dia 9)
geeft het systeem ( boek 1 is van toepassing op boek 2)
7 hoofdstukken:
1. strafwet
2. misdrijf
3. dader van het misdrijf
4. straffen
5. burgerrechtelijke bepaling en beveiligingsmaatregelen
6. tenietgaan en verjaring van van straffen en van burgerlijke
veroordelingen
7. diverse bepalingen
complementaire wetten = aangelegenheden regelen die tot het
algemeen strafrecht behoren -> na 1867 tot stand gekomen en
beginselen uit boek I aanvullen/bijstellen
(Bijzonder strafwet (vb; drugs) )
1.2. Toepassing van het algemeen strafrecht op het bijzonder strafrecht
Lees HB pagina 37-38
Decreten en ordonnanties: boek 1 van toepassing, gemeenschappen en
gewesten kunnen er van afwijken
Regel: Belgisch strafrecht is ook van toepassing op regionaal, maar een
kunnen afwijkingen gebeuren ( dit gebeurt niet veel)
HOOFDSTUK 2:
2. Functies en achtergronden
A) Strafrecht als mensenwerk in context
Strafrecht veranderd in tijd en ruimte
Pagina 3 van 147
, Lees HB pagina 39
B) Een sociale constructie met diepe wortels
2.1 Straffen is geen exclusief menselijk gedrag
- Poetsvis is een voorbeeld van wat straffen kan zijn (bekijk HB
pagina 39-40)
2.2 wortels van het strafrecht (HB 40-41)
2.2.1 Jagers-verzamelaars
Complexe vormen van handhaving van sociale normen
- Activiteit maken v. regels -> Evolutionaire en biologische wortels
Ontstaan: complexe emoties -> schaamte en schuld
Een egalitaire gemeenschap
= Een groep die als groep leeft en elkaar gelijkwaardig behandeld (=>
geen dominantie van enkelen)
- Regels, rituelen en symbolen die hun onderlinge solidariteit moest
garanderen
2.2.2 Landbouwers
Eerste rechtssystemen
Ontstaan: regels van materieel strafrecht, procedureel strafrecht en
vormen van rechtbanken
- Toename schriftelijke vaststelling
Geweldbeheersing
Wanneer geen systeem bestaat om het geweld binnen een groep
van gelijken te reguleren en te begrenzen, is het risico op escalatie
groot en kan geweld telkens tot meer geweld aanleiding geven
Vormen overheid/staat: overtreding van regels steeds minder
aangelegenheid waarbij de individu betrokken was
2.3 strafrecht als beperking van intern geweld
Wraak en vergelding
- Het ontstaan van collectieve mechanismen tot geweldsbeheersing
heeft niet onmiddellijk geleid tot het verdwijnen van dit systeem van
individuele wraak en vergelding voor het aangedane leed
Pagina 4 van 147
DEEL I: STRAFRECHT
HOOFDSTUK 1:
1. Juridische situering
a) Begrip (dia 3-4)
geheel van rechtsregels over MISDRIJF, DADER en STRAF
juridische definitie: zie HB pagina 27 !
- Straf is een vorm van leed
(zie ook HB pagina 27-28)
Misdrijf:
Vb. euthanasie was vroeger een misdaad (dood), nu niet meer
- is geen universeel gegeven
- Misdrijven zijn gedragingen die niet kunnen en strafbaar zijn
Dader:
- niet iedereen is straf wettelijk verantwoordelijk
- gaat over mensen en rechtspersonen ( niet iedereen ->
minderjaarig, niet goed in geest…)
Straf: (en beveiligingsmaatregel)
- voor elk misdrijf is er een specifieke straf
- beveiligingsmaatregel -> VB; internering ( maatregel dat ze
opleggen omdat die persoon niet gestraft kan worden door
mentaal…) -> er is een misdrijf, maar geen straf want die is niet
mogelijk -> omwille van gevaarlijkheid gaan ze toch iets doen
procedureregels: formele regels over hoe de bevoegde instanties oordelen
over misdrijf dader en straf
b) Strafrecht als publiek recht (dia 5)
Pagina 1 van 147
,1.1. Verticale rechtsverhouding
recht dat de relatie regelt tussen de staat, overheid en de burger
- wij kunnen als privé persoon niet straffen
1.2. openbare orde
- toestemming van de betrokkene wil niet zeggen dat het niet
strafbaar is
- niemand kan zich buiten de strafwet stellen
strafrecht is niet onderhandelbaar ( wat een misdrijf is kan je zelf
niet veranderen)
1.3. slachtoffers
- kan deelnemen aan de strafprocedure en die in een aantal gevallen
zelfs opstarten
- niet het recht om de strafvordering uit te oefenen (er wordt wel
geluisterd naar hen)
- kan schadevergoeding vorderen, maar geen straf (dat doet de staat)
klachtrecht is weg -> elk misdrijf kan bestraft worden ook al is er
geen klacht neer gelegd
c) materieel en formeel strafrecht (dia 6) -> enkel materieel strafrecht
dit jaar
- materieel strafrecht: Rechtsregels die betrekking hebben op de
omschrijving van strafbare gedragingen, daderschap, straffen en
voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren.
(strafuitvoeringsrecht => in materieel en formeel strafrecht)
d) nationaal en internationaal strafrecht (dia 7)
strafrecht is in zeer grote mate nationaal strafrecht
nationaal strafrecht: zie HB pagina 31-32
- ALTIJD HET BELGISCH STRAFRECHT
- strafrecht kunnen ook door gemeenschappen, provincies en
gewesten gemaakt worden (gemeentelijk strafrecht, provinciaal
strafrecht)
Internationaal strafrecht: zie HB pagina 32-33
Pagina 2 van 147
, - er zijn er niet zoveel (bestaat zeker wel, gaan we niet doen)
- bevat zowel materiaalrechtelijke als formeelrechtelijke componenten
Rechtsmachtrecht:
- Betrekking op de bevoegdheid van staten om het toepassingsbereik
van hun strafwet te regelen
- Onderdeel van het materieel strafrecht (bepaald vooral in welke
mate de strafwetten buiten het grondgebied worden toegepast
e) Algemeen en bijzonder strafrecht (dia 8)
Focus op algemeen strafrecht ( boek 1)
1.1. Boek I strafwetboek en complementaire wetten (dia 9)
geeft het systeem ( boek 1 is van toepassing op boek 2)
7 hoofdstukken:
1. strafwet
2. misdrijf
3. dader van het misdrijf
4. straffen
5. burgerrechtelijke bepaling en beveiligingsmaatregelen
6. tenietgaan en verjaring van van straffen en van burgerlijke
veroordelingen
7. diverse bepalingen
complementaire wetten = aangelegenheden regelen die tot het
algemeen strafrecht behoren -> na 1867 tot stand gekomen en
beginselen uit boek I aanvullen/bijstellen
(Bijzonder strafwet (vb; drugs) )
1.2. Toepassing van het algemeen strafrecht op het bijzonder strafrecht
Lees HB pagina 37-38
Decreten en ordonnanties: boek 1 van toepassing, gemeenschappen en
gewesten kunnen er van afwijken
Regel: Belgisch strafrecht is ook van toepassing op regionaal, maar een
kunnen afwijkingen gebeuren ( dit gebeurt niet veel)
HOOFDSTUK 2:
2. Functies en achtergronden
A) Strafrecht als mensenwerk in context
Strafrecht veranderd in tijd en ruimte
Pagina 3 van 147
, Lees HB pagina 39
B) Een sociale constructie met diepe wortels
2.1 Straffen is geen exclusief menselijk gedrag
- Poetsvis is een voorbeeld van wat straffen kan zijn (bekijk HB
pagina 39-40)
2.2 wortels van het strafrecht (HB 40-41)
2.2.1 Jagers-verzamelaars
Complexe vormen van handhaving van sociale normen
- Activiteit maken v. regels -> Evolutionaire en biologische wortels
Ontstaan: complexe emoties -> schaamte en schuld
Een egalitaire gemeenschap
= Een groep die als groep leeft en elkaar gelijkwaardig behandeld (=>
geen dominantie van enkelen)
- Regels, rituelen en symbolen die hun onderlinge solidariteit moest
garanderen
2.2.2 Landbouwers
Eerste rechtssystemen
Ontstaan: regels van materieel strafrecht, procedureel strafrecht en
vormen van rechtbanken
- Toename schriftelijke vaststelling
Geweldbeheersing
Wanneer geen systeem bestaat om het geweld binnen een groep
van gelijken te reguleren en te begrenzen, is het risico op escalatie
groot en kan geweld telkens tot meer geweld aanleiding geven
Vormen overheid/staat: overtreding van regels steeds minder
aangelegenheid waarbij de individu betrokken was
2.3 strafrecht als beperking van intern geweld
Wraak en vergelding
- Het ontstaan van collectieve mechanismen tot geweldsbeheersing
heeft niet onmiddellijk geleid tot het verdwijnen van dit systeem van
individuele wraak en vergelding voor het aangedane leed
Pagina 4 van 147
