Filosofie
Les 12: Emmanuel Levinas en Hannah Arendt: alteriteit en pluraliteit?: De aard van de
mens
Filosofie in 20ste eeuw
In 2 richtingen delen:
1. Angelsaksische richting
- Analytisch en positivistisch
- Wetenschap en technologie
- Leunt op wetenschap, wiskunde, logica en taal
- Belangrijke thema’s: taal, kennis- en wetenschapsleer
- Belangrijkste figuur: Wittgenstein
2. Continentale richting
- Fenomenologisch en existentialistisch
- Zingeving
- Kierkegaard, Husserl en Heidegger
- Binnen deze richting een andere tak:
Met sterke maatschappijkritische inslag
Ontwikkeld verder vanuit bedenkingen van Karl Marx
‘Filosofie heeft lang genoeg geprobeerd maatschappij te begrijpen, nu moet dit
veranderen’
School van Frankfurt, Habermas belangrijkste vertegenwoordiger
Tak die verder bouwt op Nietzsche:
- Postmodernisme
- Ondergraaft alle aannames en illusies van modernisme
Emmanuel Levinas en Hannah Arendt
- Fenomenologie (van Husserl en Heidegger)
- Heidegger: mens is ‘geworpen’
- Geworpenheid -> dasein (= bewustzijn er te zijn)
- Elk Dasein is ook een Mit Sein -> met soortgenoten
- Vullen elkaar aan
Levina:
- Alteriteit (tegenover egoïsme)
- Ethiek
- Microniveau
- Onderscheidt tussen totaliserende en betrokken transcendente benadering
Arendt:
- Pluraliteit
- Politiek
- Macroniveau
- Onderscheidt tussen totalitair regime en maatschappij waarin mensen participeren in
politiek
, Het appel van Emmanuel Levinas
1906-1995
- Joods, Litouwen (geboren) -Oekraïne (leefde) – Frankrijk
(emigreerde)
- Krijgsgevangen in WOII -> heeft denken beïnvloed
- Invloed Heiddegger
Kader:
- Egologie: Westerse filosofie sinds Descartes gefascineerd
door ‘ik’ (te veel)
- Alterologie: Wat is de plaats van de Ander?
(we zijn de teveel bezig met onze ‘ik’, waar komt de medemens/Ander?)
Het ‘gelaat’ van de Ander
Eigenbelang is ‘normaal’, maar te veel eigenbelang zorgt dat we de ander totaliseren
Totaliseren: niet zien van iemand in zijn uniciteit/iemand tot hetzelfde maken, waarbij individualiteit
verloren gaat
Iemand willen veranderen en aanpassen aan jouw wensen
Iemand onderwerpen
Mens wordt “men”, als object
Typisch voor Westerse cultuur (in geloven niet: ‘heb je naaste lief als jezelf’ -> Christendom,
Judaïsme)
Het gelaat van de Ander
“In het gelaat van de ander herken ik het gelaat van God”
Pas in relatie met een Ander ben ik waarachtig mens
De ander doet beroep op mijn verantwoordelijkheid
Je wordt geraakt door het gelaat van de Ander -> je draagt mee aan het geluk van de Ander
Hij noemt dit ethiek: intersubjectieve relatie waarbij de ander een appèl (beroep) op me
doet en me ‘dwingt’ om te antwoorden (bv: altijd een bedelaar voorbijlopen maar als hij je
in de ogen kijkt word je geraakt. Zijn blik kijkt naar jou en vraagt jou hulp. Eist dat jij je
verantwoordelijkheid opneemt)
Van appèl tot effectieve hulp
Appèl = vraag om hulp en aandacht (“dood me niet”)
- Vraag kan onrechtstreeks gesteld worden (iemand is stiller dan normaal, iemand zucht,
…)
- Appel is een uitnodiging om je in te zetten en zorg te dragen voor een ander
Stap 1: Wat is hier aan de hand? Wat scheelt er? Wat kan ik doen?
- Voor de ander zorgen maar ook jezelf niet verliezen
- Twijfel en beraadslaging
Stap 2: tot beslissing komen of en hoe ik de Ander ga helpen
Stap 3: appel beantwoorden en aan de slag gaan
- Uiteindelijk zal je keuze en handeling geëvalueerd worden om KVL van de Ander te
verbeteren, dit gebeurt door jezelf, de Ander en de Derde
- De Derde= de samenleving als geheel, ook de anderen die je niet rechtstreeks bereikt en
die geen rechtstreekse appel op je doen
Wat met ‘de Derde’? fundamentele onrechtvaardigheid want je kan niet iedereen ondersteunen
Les 12: Emmanuel Levinas en Hannah Arendt: alteriteit en pluraliteit?: De aard van de
mens
Filosofie in 20ste eeuw
In 2 richtingen delen:
1. Angelsaksische richting
- Analytisch en positivistisch
- Wetenschap en technologie
- Leunt op wetenschap, wiskunde, logica en taal
- Belangrijke thema’s: taal, kennis- en wetenschapsleer
- Belangrijkste figuur: Wittgenstein
2. Continentale richting
- Fenomenologisch en existentialistisch
- Zingeving
- Kierkegaard, Husserl en Heidegger
- Binnen deze richting een andere tak:
Met sterke maatschappijkritische inslag
Ontwikkeld verder vanuit bedenkingen van Karl Marx
‘Filosofie heeft lang genoeg geprobeerd maatschappij te begrijpen, nu moet dit
veranderen’
School van Frankfurt, Habermas belangrijkste vertegenwoordiger
Tak die verder bouwt op Nietzsche:
- Postmodernisme
- Ondergraaft alle aannames en illusies van modernisme
Emmanuel Levinas en Hannah Arendt
- Fenomenologie (van Husserl en Heidegger)
- Heidegger: mens is ‘geworpen’
- Geworpenheid -> dasein (= bewustzijn er te zijn)
- Elk Dasein is ook een Mit Sein -> met soortgenoten
- Vullen elkaar aan
Levina:
- Alteriteit (tegenover egoïsme)
- Ethiek
- Microniveau
- Onderscheidt tussen totaliserende en betrokken transcendente benadering
Arendt:
- Pluraliteit
- Politiek
- Macroniveau
- Onderscheidt tussen totalitair regime en maatschappij waarin mensen participeren in
politiek
, Het appel van Emmanuel Levinas
1906-1995
- Joods, Litouwen (geboren) -Oekraïne (leefde) – Frankrijk
(emigreerde)
- Krijgsgevangen in WOII -> heeft denken beïnvloed
- Invloed Heiddegger
Kader:
- Egologie: Westerse filosofie sinds Descartes gefascineerd
door ‘ik’ (te veel)
- Alterologie: Wat is de plaats van de Ander?
(we zijn de teveel bezig met onze ‘ik’, waar komt de medemens/Ander?)
Het ‘gelaat’ van de Ander
Eigenbelang is ‘normaal’, maar te veel eigenbelang zorgt dat we de ander totaliseren
Totaliseren: niet zien van iemand in zijn uniciteit/iemand tot hetzelfde maken, waarbij individualiteit
verloren gaat
Iemand willen veranderen en aanpassen aan jouw wensen
Iemand onderwerpen
Mens wordt “men”, als object
Typisch voor Westerse cultuur (in geloven niet: ‘heb je naaste lief als jezelf’ -> Christendom,
Judaïsme)
Het gelaat van de Ander
“In het gelaat van de ander herken ik het gelaat van God”
Pas in relatie met een Ander ben ik waarachtig mens
De ander doet beroep op mijn verantwoordelijkheid
Je wordt geraakt door het gelaat van de Ander -> je draagt mee aan het geluk van de Ander
Hij noemt dit ethiek: intersubjectieve relatie waarbij de ander een appèl (beroep) op me
doet en me ‘dwingt’ om te antwoorden (bv: altijd een bedelaar voorbijlopen maar als hij je
in de ogen kijkt word je geraakt. Zijn blik kijkt naar jou en vraagt jou hulp. Eist dat jij je
verantwoordelijkheid opneemt)
Van appèl tot effectieve hulp
Appèl = vraag om hulp en aandacht (“dood me niet”)
- Vraag kan onrechtstreeks gesteld worden (iemand is stiller dan normaal, iemand zucht,
…)
- Appel is een uitnodiging om je in te zetten en zorg te dragen voor een ander
Stap 1: Wat is hier aan de hand? Wat scheelt er? Wat kan ik doen?
- Voor de ander zorgen maar ook jezelf niet verliezen
- Twijfel en beraadslaging
Stap 2: tot beslissing komen of en hoe ik de Ander ga helpen
Stap 3: appel beantwoorden en aan de slag gaan
- Uiteindelijk zal je keuze en handeling geëvalueerd worden om KVL van de Ander te
verbeteren, dit gebeurt door jezelf, de Ander en de Derde
- De Derde= de samenleving als geheel, ook de anderen die je niet rechtstreeks bereikt en
die geen rechtstreekse appel op je doen
Wat met ‘de Derde’? fundamentele onrechtvaardigheid want je kan niet iedereen ondersteunen
